Môi trường biển

Hội thảo lấy ý kiến góp ý xây dựng mô hình xử lý nước thải tại cảng cá

Tue, 07 May 2024 03:20:06 GMT

Dựa trên thực tế đó, sáng ngày 06/5/2024, Viện nghiên cứu Hải sản tổ chức Hội thảo lấy ý kiến góp ý cho nhiệm vụ “Xây dựng mô hình xử lý nước thải tại cảng cá” do Th.S Trần Quang Thư làm chủ nhiệm. TS. Nguyễn Văn Nguyên, Phó Viện trưởng chủ trì Hội thảo.

Chủ nhiệm nhiệm vụ trình bày báo cáo tại Hội thảo

Đề tài được thực hiện với mục tiêu là đánh giá được hiện trạng xử lý nước thải tại các cảng cá; Xây dựng được mô hình xử lý nước thải (cải tiến hệ thống xử lý nước thải đang hoạt động tại cảng cá); Xây dựng được giải pháp (quản lý, kỹ thuật) nâng cao hiệu quả xử lý nước thải, phù hợp với điều kiện hoạt động tại cảng cá.

Tại Hội thảo, Ban chủ nhiệm đề tài đã trình bày hiện trạng công tác quản lý nước thải tại cảng cá; Hiện trạng công nghệ đang áp dụng và xây dựng mô hình xử lý nước thải tại cảng cá.

Hội thảo cũng nhận được nhiều ý kiến thảo luận, đóng góp sát thực của các chuyên gia, nhà khoa học để xây dựng dự thảo nội dung tài liệu hướng dẫn kỹ thuật, vận hành hệ thống xử lý nước thải tại cảng cá

Kết thúc Hội thảo, Phó Viện trưởng Nguyễn Văn Nguyên đề nghị Ban chủ nhiệm nhiệm vụ tiếp thu ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học để hoàn thiện xây dựng mô hình xử lý nước thải tại cảng cá./.

Vũ Thị Thu Hằng

Lễ bảo vệ luận án tiến sĩ cấp học Viện KH&CN của nghiên cứu sinh Nguyễn Công Thành

Fri, 24 Nov 2023 04:13:27 GMT

Tham dự buổi bảo vệ luận án có sự hiện diện của GS.TS. Vũ Đình Lãm - Giám đốc Học viện Khoa học và Công nghệ; TS. Nguyễn Khắc Bát - Viện trưởng Viện nghiên cứu Hải sản; GS.TS. Nguyễn Thị Huệ - Giáo viên hướng dẫn; các cán bộ khoa học của Viện nghiên cứu Hải sản, cùng người thân, gia đình và bạn bè của nghiên cứu sinh.

Thành viên hội đồng chấm luận án gồm:

1. GS.TS. Trịnh Văn Tuyên - Chủ tịch Hội đồng

2. PGS.TS. Nguyễn Mạnh Khải - Phản biện 1

3. PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng Hạnh - Phản biện 2

4. GS.TS. Vũ Đức Toàn - Phản biện 3

5. PGS.TS. Dương Thị Thuỷ - Thư ký

6. PGS.TS. Đỗ Văn Bình - Ủy viên

7. TS. Lê Ngọc Anh - Ủy viên

Dưới sự chủ trì của GS.TS. Trịnh Văn Tuyên, Hội đồng đã thông qua lý lịch khoa học, các kết quả đạt được của NCS Nguyễn Công Thành trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu. Các thành viên Hội đồng đánh giá cao những kết quả nghiên cứu, học tập và những nỗ lực của NCS trong thời gian qua.

Tại buổi bảo vệ luận án, NCS Nguyễn Công Thành đã trình bày một cách hệ thống, logic và khoa học những kết quả nghiên cứu trong luận án của mình. Theo đánh giá của Hội đồng, luận án là một công trình khoa học được thực hiện một cách nghiêm túc, bài bản, có nhiều đóng góp mới có giá trị khoa học và ý nghĩa thực tiễn cao. Những đóng góp mới của luận án: 1) Đã xác định được mức độ và biến động hàm lượng Cadimi (Cd) trong trầm tích lơ lửng và sinh vật phù du ở vùng ven biển Bình Thuận. Lần đầu tiên công bố về dạng liên kết của Cd trong trầm tích biển ở vùng nuôi, thu hoạch động vật thân mềm hai mảnh vỏ; 2) Đã xác định được mức độ, hệ số tích tụ Cd trong tổng mô, theo kích thước chiều cao vỏ và theo bộ phận (hệ tiêu hóa, màng áo, mang, chân) của nghêu lụa (Paphia undulata); mối liên hệ với Cd trong các hợp phần môi trường. Trong thời gian nghiên cứu, mức độ tích tụ Cd trong nghêu lụa vẫn nằm trong giới hạn an toàn thực phẩm; 3) Đã bước đầu xác định được sự tích tụ Cd trong nghêu lụa ở vùng ven biển Bình Thuận chủ yếu từ nguồn thức ăn. Đề tài luận án cũng đã công bố 05 bài báo đăng trên tạp chí khoa học uy tín trong nước và quốc tế. Các bài báo công bố của NCS có chất lượng tốt và phản ánh trung thực các kết quả của đề tài luận án.

NCS Nguyễn Công Thành trình bày tóm tắt luận án

Sau phần trình bày và trả lời câu hỏi của NCS; phần nhận xét, đánh giá của các thành viên hội đồng, Hội đồng chấm luận án đã họp kín để tiến hành đánh giá luận án. Hội đồng đã thông qua nghị quyết đánh giá luận án với 7/7 phiếu nhất trí tán thành, trong đó 3/7 phiếu đánh giá xuất sắc, NCS Nguyễn Công Thành đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ.

Giám đốc Học viện, Chủ tịch Hội đồng chúc mừng tập thể giáo viên hướng dẫn và nghiên cứu sinh. TS. Nguyễn Khắc Bát thay mặt Cơ quan công tác của nghiên cứu sinh cảm ơn Học viện, Khoa Công nghệ Môi trường, Hội đồng và tập thể thầy hướng dẫn đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ nghiên cứu sinh trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu, hoàn thành và bảo vệ luận án thành công.

Trong niềm vui và xúc động, nghiên cứu sinh Nguyễn Công Thành đã tri ân sự dìu dắt, chỉ bảo tận tình của tập thể giáo viên hướng dẫn, Lãnh đạo Học viện Khoa học và Công nghệ, Lãnh đạo Khoa Công nghệ môi trường, Lãnh đạo Viện nghiên cứu Hải sản, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình đã luôn động viên để nghiên cứu sinh có thể bảo vệ thành công luận án và đạt được học vị tiến sĩ như ngày hôm nay.

Một số hình ảnh trong buổi lễ bảo vệ:

Lưu Ngọc Thiện, Đỗ Anh Duy

Bảo vệ môi trường trong chế biến thủy sản cần có giải pháp căn cơ

Mon, 02 Oct 2023 07:59:48 GMT

Tham dự Hội thảo có lãnh đạo Cục Thủy sản và các đơn vị trực thuộc Cục, Vụ Khoa học Công nghệ Môi trường – Bộ Nông nghiệp và Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Thủy sản thành phố Hải Phòng, Viên Nghiên cứu Nuôi trồng thủy sản, Viện Kinh tế và Quy hoạch thủy sản; Chi cục Thủy sản các tỉnh/thành phố khu vực phía Bắc, các chuyên gia trong bảo vệ môi trường cùng các doanh nghiệp sản xuất, chế biến và xuất khẩu thủy sản.

Ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản; Ông Nguyễn Ngọc Tuất, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Ông Nguyễn Khắc Bát, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hải sản đã đồng chủ trì Hội nghị.

Chế biến thủy sản đã và đang phát triển nhanh chóng, góp phần vào sự tăng trưởng chung của nền kinh tế đất nước, trong đó công nghiệp chế biến thủy sản đã làm thay đổi cơ cấu hàng xuất khẩu và làm tăng kim ngạch xuất khẩu, thúc đẩy sản xuất thủy sản phát triển tạo ra nguồn cung cấp nguyên liệu cho chế biến, góp phần thay đổi diện mạo bộ mặt nông thôn và hội nhập thành công với thế giới, mở mang thị trường tiêu thụ, nâng cao vị thế của ngành thủy sản Việt Nam. Năm 2022, ngành thủy sản xuất sắc lập kỷ lục xuất khẩu 11 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay, đưa Việt Nam trở thành 1 trong 3 nước XK thủy sản lớn nhất thế giới (sau Trung Quốc và Na Uy).

Với vị thế đó, ngành CBTS cũng sẽ có những tác động nhất định đến môi trường. Mỗi loại hình chế biến sẽ có những tác động đến môi trường ở những góc độ, mức độ khác nhau. Để phát triển ngành thủy sản một cách bền vững, Đề án Bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất thủy sản đã được Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 911/QĐ-TTg đã đặt ra các mục tiêu và các giải pháp tổng thể quản lý lĩnh vực môi trường trong lĩnh vực thủy sản. Bên cạnh đó, Thủ tướng Chính phủ cũng đã phê duyệt Đề án Phát triển ngành chế biến thủy sản giai đoạn 2021-2030 tại Quyết định số 1408/QĐ-TTg. Để hiện thực hóa các mục tiêu và giải pháp nhiệm vụ trong 02 Đề án trên , Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Nông nghiệp và PTNT chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố và các cơ quan cơ liên quan tổ chức thực hiện Đề án.

Phát biểu tại Hội nghị, Ông Trần Đình Luân cho biết, trong những năm qua ngành Thủy sản đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, đóng góp phần quan trọng vào tăng trưởng chung của ngành nông nghiệp, nâng cao thu nhập cho người dân, tạo sinh kế, công ăn việc làm cho hàng triệu người dân.

Tuy nhiên, quá trình phát triển đã bộc lộ những vấn đề cần phải được giải quyết như: Quy hoạch hạ tầng sản xuất; Vấn đề chất lượng môi trường; an toàn vệ sinh thực phẩm;Ứng dụng khoa học công nghệ; chất lượng sản phẩm, rào cản thị trường xuất khẩu…Chính vì vậy, Đề án Bảo vệ môi trường; Đề án Phát triển ngành chế biến thủy sản giai đoạn 2021-2030 là căn cứ, cơ sở rất quan trọng để ngành thủy sản tổ chức thực hiện góp phần giải quyết những vấn đề nêu trên, giúp ngành thủy sản phát triển một cách bền vững trong thời gian tới. Để thực hiện có hiệu quả, cần huy động tối đa nguồn nhân lực từ nguồn kinh phí, năng lực quản lý, kinh nghiệm của các nước tiên tiên trên thế giới, của các chuyên gia, doanh nghiệp và người dân… để đề ra các giải pháp cụ thể, sát với thực tế, giải quyết những bất cập của ngành đang gặp phải hiện nay.

Để thực hiện nhiệm vụ này, Cục Thủy sản đã tham mưu Bộ ban hành Quyết định số 1527/QĐ-BNN-TCTS ngày 27/4/2022 nhằm cụ thể hóa các nội dung, nhiệm vụ cho các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ và Cục Thủy sản được giao là đơn vị đầu mối của Bộ tổ chức thực hiện.Năm 2023 cũng là năm đầu tiên Cục Thủy sản sẽ tổ chức kiểm tra, giám sát việc triển khai thực hiện Đề án tại một số địa phương, ông Luân cho biết. Ông Luân đề nghị các đại biểu, tập trung thảo luận những vấn đề cấp bách đang gặp phải và đề xuất các giải pháp chính sách quản lý, giải pháp triển khai các nội dung của Đề án để triển khai có hiệu quả.

Phát biểu tại Hội nghị Ông Nguyễn Ngọc Tuất cho biết, Hải phòng có tiềm năng lợi thế lớn về phát triển kinh tế biển, theo định hướng phát triển trong giai đoạn tới Hải Phòng sẽ đẩy mạnh phát triển kinh tế biển gắn với chế biến tiêu thu sản phẩm. Do đó việc phát triển kinh tế biển gắn với bảo vệ môi trường đã được Hải Phòng rất quan tâm nhằm đưa kinh tế biển phát triển một cách bền vững, có hiệu quả. Trong đó, cần tập trung nguồn lực để phát triển hạ tầng nuôi trồng chế biến thủy sản đáp ứng với điều kiện bảo vệ môi trường, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm là một trong giải pháp được đặt lên hàng đầu.

Hiện Thành phố Hải phòng cũng đang hoàn thiện quy hoạch chung của Thành phố, trong đó có nội dung về phát triển kinh tế biển, quy hoạch vùng nuôi trồng thủy sản, vùng nguyên liệu phục vụ chế biến thủy sản, chính vì vậy hội thảo sẽ giúp Hải Phòng hoàn thiện bản Quy hoạch.

Nguồn nhân lực trong ngành thủy sản thiếu hụt trầm trọng

Phát biểu tại Hội thảo Ông Nguyễn Hữu Miền - Chủ tịch HĐQ- Giám đốc Công ty CP Chế biến thuỷ sản Hạ Long, cho biết cần tập trung quy hoạch đồng bộ khu vực nuôi trồng, sản xuất đánh bắt và chế biến thủy sản, xây dựng chính sách ưu đãi thu hút các doanh nghiệp làm ăn có hiệu quả, tạo công ăn việc làm cho người dân, doanh nghiệp.

Ngoài ra, xây dựng vùng nguyên liệu, vùng nuôi đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm đảm bảo nguồn nguyên liệu đầu vào cho các doanh nghiệp chế biến sản xuất đáp ứng yêu cầu chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm của thị trường xuất khẩu.

Bên cạnh đó, các Bộ, ngành, địa phương cần tổ chức hướng dẫn, hội thảo toàn bộ chuỗi sản xuất cho người dân, doanh nghiệp…để nắm bắt những quy trình sản xuất, quy chuẩn, tiêu chuẩn đáp ứng yêu cầu thị trường, sản xuất các sản phẩm đảm bảo an toàn thực phẩm, an toàn vệ sinh môi trường để phát triển bền vững.

Đẩy mạnh nghiên cứu phổ biến, ứng dụng chuyển giao khoa học công nghệ cao cho các doanh nghiệp, người dân để nâng cao giá trị gia tăng trong sản phẩm, nâng cao hiệu quả sản xuất. Bên cạnh đó, cần ưu tiên nguồn lực hằng năm hỗ trợ các doanh nghiệp, người dân, cán bộ đi học tập nghiên cứu, học hỏi các mô hình tiên tiến của các nước để các doanh nghiệp, người dân ứng dụng.

Tập trung nghiên cứu giải pháp, hỗ trợ đào tạo nguồn lực cho ngành nông nghiệp nói chung, cho sản xuất chế biến trong lĩnh vực thủy sản nói riêng đảm bảo nguồn nhân lực để phát triển sản xuất.

Ngoài ra, tại Hội nghị đại diện các công ty sản xuất, chế biến và xuất khẩu tham dự hội thảo đều cho rằng hiện nay nguồn nhân lực lao động cho ngành chế biến xuất khẩu thủy sản rất thiếu hụt trầm trọng. Hiện tại, Công ty có nhu cầu tuyển dụng nguồn lao động có tay nghề, am hiểu về ngành nhưng tìm không ra. Chính vì vậy công ty chỉ tuyển dụng được các lao động vùng cao, không được đào tạo qua trường lớp nào, không trình độ tay nghề do đó công ty tuyển dụng vào sẽ mất thời gian đào tạo ngay từ đầu ‘cầm tay chỉ việc’ sau đó làm được một thời gian chuyển chổ làm việc lĩnh vực khác. Điều này khiến cac doanh nghiệp loay hoay rất mất thời gian, tốn chi phí, không đáp ứng kịp tiếp độ các đơn hàng của khách hàng, đặc biệt trong thời gian cao điểm mùa vụ nhất là mùa Lễ, Tết sắp tới. Các doanh nghiệp sản xuất, chế biến, xuất khẩu thủy sản đang rất đau đầu về vấn đề nguồn lao động.

Ngoài ra, các đại biểu cho rằng cần có những giải pháp xử lý nguồn nước thải tập trung từ các nhà máy chế biến thủy sản để xử lý đáp ứng yêu cầu xả thải theo quy định, tận dụng tối đa những phụ phẩm để sản xuất các loại bột cá, dầu cá… để giảm tối đa chất thải ra môi trường, nâng cao hiệu quả kinh tế.

Phát biểu kết luận Hội thảo, Ông Trần Đình Luân yêu cầu các đơn vị chuyên môn tiếp thu những ý kiến góp ý của các đại biểu để tham mưu xây dựng chính sách phù hợp nhằm giải quyết những vấn đề cấp bách đang gặp phải của các địa phương, doanh nghiệp và người dân trong bảo vệ môi trường lĩnh vực thủy sản.

Tăng cường cao nhận thức cho người dân doanh nghiệp trong việc bảo vệ môi trường, đảm bảo đúng quy định của pháp luật.

Các đơn vị phối hợp các địa phương tổ chức các Hội thảo, Hội nghị nhằm phổ biến cho các địa phương doanh nghiệp, triển khai có hiệu quả các giải pháp trong Đề án đã được phê duyệt.

Văn Thọ

(Nguồn: Tổng Cục Thủy sản)

[Bài cuối]: Lặn bảo tồn biển và những phút chạm mặt cá mập, cá voi

Fri, 23 Jun 2023 01:14:08 GMT

Thạc sĩ Nguyễn Văn Hiếu cũng cầm bút chì viết vào tấm bảng nhựa, trả lời anh Thành: “Không thấy gì”. Đến khi họ bơm khí để nổi lên tàu thì mới phát hiện ra hai con cá voi khổng lồ dài cỡ 6-7m đang phì phì thở những cột nước cao tới vài mét từ cái lỗ ở trên đầu giống như một đài phun nước. Đó là chuyện ở vùng biển Hòn Cau của tỉnh Bình Thuận năm 2013.

Dù còn trẻ nhưng kĩ sư Nguyễn Văn Thành hầu như đã từng lặn ở hầu hết các đảo chính từ Bắc vào Nam như Cô Tô, Bạch Long Vĩ, Hòn La, Hòn Mát, Hòn Mê, Cồn Cỏ, Cù Lao Xanh, Lý Sơn… Những lúc khảo sát tổng quan mata-tow, các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Hải sản tay phải bám vào một tấm ván, đeo kính, mặt úp xuống để nhìn mọi thứ dưới đáy biển. Tàu cứ thế kéo người mata-tow đi như một con nhái mồi bị lôi xềnh xệch bởi sợi dây câu cá chuối vậy. Muốn xuống sâu thì điều khiển ván cắm xuống, tầm 3-5 phút tàu dừng để người quan sát rút bút chì ghi vào bảng. Công việc cứ lặp đi lặp lại như vậy. Nhiều khi mải quan sát động, thực vật dưới đáy thì chiếc ván bỗng đâm sầm vào đá, bảng, bút tung ra, người bật lại.

Đoàn cán bộ của Viện Nghiên cứu Hải sản trên đường đi phục hồi san hô. Ảnh: Dương Đình Tường.

Có lần ở đảo Thổ Chu của tỉnh Kiên Giang đang bị tàu kéo đi mata-tow thì anh Thành bỗng rùng mình, ớn lạnh vì thoáng thấy có hai con cá mập rẽ nước đuổi theo mình. Khi đuổi đến nơi, thấy cái bóng của con mồi to quá, chúng lại sợ hãi bỏ chạy vì thực tế hai con cá chỉ to cỡ bắp chân mà thôi. Ở dưới nước, hình ảnh được phóng to lên gấp hai lần so với trên bờ nên thường có những cú đánh lừa thị giác như vậy.

“Dưới biển, những động vật đẹp sặc sỡ hay xấu xí, kỳ quái thường là có độc ví dụ như cá mao tiên rất đẹp hay cá mặt quỷ rất xù xì xấu xí. Chỉ cần đụng vào chúng là có thể bị ngất ngay hay ít ra cũng bị sưng, nhức gấp hàng chục lần cá ngạnh đâm, phát sốt lên”, anh Thành chia sẻ kinh nghiệm.

Năm 2007 khi lặn ở vùng biển đảo Lý Sơn của tỉnh Quảng Ngãi anh Hiếu thấy cả đàn tôm hùm, con nào con nấy to bằng bắp tay, bắp chân nằm ở trong gầm đá. Khi anh vươn tay tóm lấy râu một con để thu thập mẫu thì nó tự dứt đứt ra rồi cùng đàn bơi lùi vào trong hang. Người càng lặn tiến vào thì đàn tôm càng lùi sâu, cửa hang dần hẹp lại, lắm ngóc ngách, chỗ rẽ khiến cho anh đành phải bò theo. Đến khi trần hang chật quá không thể tiến tiếp, anh mới lùi lại nhưng không nhớ nổi đường.

Chân thò ra ngoài, người ép xuống sát nền đáy rồi mà cái bình dưỡng khí trên lưng anh vẫn bị vướng vào vách đá không thể chui lọt qua. Thấy vậy một đồng nghiệp ở bên ngoài liền tóm lấy hai chân anh để lôi ra. Anh vẫy tay ra hiệu ngừng lại, bởi nếu cố kéo, van khí mà va vào vách đá là hỏng. Nghỉ một lát, lấy lại bình tĩnh anh mới nghĩ, tại sao lúc trước mình vào được mà giờ lại không ra được? Trước vào bên trái thì giờ phải lùi ngược lại, sang bên phải mới ra được. Anh lùi dần như vậy thì quả nhiên là vách hang mở dần ra và thoát được khi bình dưỡng khí đăng sau lưng chỉ còn đủ để duy trì sự sống trong chừng 20 phút nữa.

Các nhà khoa học thường lặn biển theo cặp để có thể bảo vệ nhau. Ảnh: CĐ.

Hay có lần khác, anh Hiếu lặn tại Nam Yết ngoài quần đảo Trường Sa, đang ở độ sâu 15 m nhưng càng đi về phía đông thì càng không thấy đáy đâu. Anh phải bơi áp mặt vào vách đá để thu mẫu thì thình lình người bỗng bị tụt sâu do một dòng chảy đứng dìm xuống. Vội bơm khí vào cho áo nổi lên, cân bằng mãi anh mới trồi được lên gần mặt nước, gặp đoàn đang lặn ở phía trên. Thấy nguy hiểm quá, anh mới bảo tất cả di chuyển sang vị trí khác. Lúc đoàn trở về, gặp bộ đội trên đảo, họ kể năm trước cũng ở chỗ vách đá đó đã lấy đi hai mạng của thợ lặn nước ngoài vì bị dòng chảy đứng dìm xuống.

Về sau ở những nơi đáy biển có địa hình phức tạp, lắm vách đứng, hố sâu, trước khi lặn xuống anh Hiếu đều bẻ một cành san hô thả ra xem nó có chìm với tốc độ bình thường hay là không do có dòng hút, dòng nhiễu loạn, nhất là dòng chảy đứng hay không. Lặn hàng trăm lần nhưng anh chỉ duy nhất gặp dòng chảy đứng ở đảo Nam Yết, còn tất cả các đảo khác đều là dòng chảy ngang.

Trong một dịp lặn ở đảo Hòn Cau của tỉnh Bình Thuận, anh Hiếu đi đầu nhóm xuống đáy biển để trải dây khảo sát, mới được một đoạn thì giông gió kéo đến. Ở trên mưa tầm tã, trời tối đi, ở dưới nắng cũng vụt tắt, bọt khí bị sóng đẩy, trộn cùng với nước như mây mù. Những vách đá nhọn nhô dài ra như một bàn tay khổng lồ muốn chọc các móng sắc lẻm vào các thợ lặn. Nếu bị sóng cuốn mạnh, đẩy người nhét vào những khe đá đó thì không thể ra được.

Dưới biển có đủ thứ bất trắc. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Ngậm ngùi nghề bảo tồn biển

Viện Nghiên cứu Hải sản trước đây có duy nhất một con tàu mang tên gọi Biển Đông. Đó là một món quà quý của nước ngoài tài trợ nhưng sau thời gian dài không được duy tu, bảo dưỡng đúng cách, lại thêm mỗi ngày ra biển tốn tới hàng trăm triệu chi phí nên nằm bờ nhiều hơn trên mặt nước. Cuối cùng nó được tặng cho một đơn vị làm công cụ để giảng dạy và sau vài chuyến đi cũng bị bán sắt vụn mất. Giờ cả viện khi muốn đi khảo sát đều phải thuê tàu của ngư dân chứ không có tàu nghiên cứu chuyên dụng.

Gắn bó mấy chục năm với nghề lặn bảo tồn biển, thạc sĩ Đinh Thanh Đạt ngậm ngùi: “Tất cả những kỷ niệm của đời làm nghề biển tôi đều muốn quên đi, không muốn sau này kể cho con, cháu nghe cũng không muốn chúng theo nghề của mình vì vất vả mà lại chẳng có kinh tế”.

Rồi anh kể về người đồng nghiệp ở phòng khai thác cũng thuộc Viện Nghiên cứu Hải sản trong những chuyến đi khảo sát nguồn lợi ở xa bờ đã 2 lần bị chìm thuyền vì bị tàu lớn đâm, suýt mất mạng. Về những đợt đi khảo sát, ngắn cũng 15-20 ngày, dài kéo tới 2-3 tháng lênh đênh trên biển.

Anh Đạt chuẩn bị khí tài để lặn. Ảnh: CĐ.

Khổ nhất là đi theo tàu bắt mực xà ròng rã đến 4 tháng liền ăn, ngủ với mực xà nên mồ hôi của người nào cũng toàn mùi mực xà. Vào bờ cỡ 1 tháng ăn uống bình thường rồi mới đào thải hết được cái mùi đặc trưng này. Còn đi theo các tàu đánh bắt những loại thủy sản khác mùi có nhẹ hơn, chỉ 1 tuần là đào thải hết mùi dầu mỡ, cá tôm và mùi của việc không được tắm nước ngọt.

Cách đây hơn 10 năm anh Đạt cùng anh Hiếu đi khảo sát cá mòi cả tuần trên tàu, do biển động phải lên Cửa Hội của tỉnh Nghệ An để thuê nhà nghỉ nhưng chủ từ chối ngay vì cả hai… nặng mùi quá và đen nhẻm. Nhiều vùng biển đảo họ đến khi đó không hề có điện hay chỉ được mấy tiếng mỗi ngày vì phát bằng máy nổ. Mùa đông trên bong tàu lạnh như hầm đá, còn mùa hè nóng như điên, như dại nhưng nước ngọt chỉ dùng để nấu ăn chứ không có để đánh răng, rửa mặt chứ chưa nói đến tắm.

Có lần anh Đạt đi cùng cánh lưới kéo tàu đôi ở vùng biển Đông Nam bộ, biển động dữ dội, không biết trú ẩn vào đâu. Gió giật, sóng nhồi mọi người trên tàu như những quả bóng trong cái lồng quay xổ sổ. Không ngủ được. Cơm cũng chẳng ăn được vì buồn nôn mà chỉ bốc ruốc nhai cầm hơi.

Một nhà khoa học đang lặn để nghiên cứu, bảo tồn biển. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Con tàu chao lắc đến độ mỗi lần đi vệ sinh người ta phải buộc tay vào mạn để khỏi rơi xuống biển, chết mất xác không ai biết. Nghe nói, ở tàu còn lại có nhà khoa học ở một cơ quan nghiên cứu về khí tượng biển đã không dám ra mạn tàu để đi vệ sinh mà 14 ngày biển động là hàng chục cái quần lót bị anh buộc túm chất thải lại rồi vứt đi. Biển động khiến mọi người trên tàu 14 ngày liền không được tắm. Khi vào được bờ, ăn uống, tắm giặt xong thì anh Đạt phải mất 2 ngày mới hết… say bờ bởi vì trên đất liền thăng bằng quá, phẳng lặng quá khiến tiền đình chưa kịp thích nghi vì đã quen trên biển sóng nhồi, sóng giật.

Việc trồng phục hồi san hô ở Việt Nam bắt đầu từ khoảng 20 năm về trước. Năm 2004, trong khuôn khổ đề tài “Nghiên cứu nhân giống, trồng phục hồi một số loài san hô và thả rạn nhân tạo tại Cát Bà”, Viện Nghiên cứu Hải sản đã tiến hành các thử nghiệm phục hồi một số loài san hô. Kết quả trồng được 365 tập đoàn san hô thuộc 6 loài đạt tỉ lệ sống trung bình 70%.

Nguồn: Dương Đình Tường - Công Điền

Nông nghiệp Việt Nam

[Bài 5]: Phục hồi loại rong trong sách đỏ ở đảo Lý Sơn

Fri, 09 Jun 2023 08:12:26 GMT

Bị săn lùng ráo riết vì mức giá 250.000 - 300.000đ/kg

Anh Đỗ Anh Duy - cán bộ Viện Nghiên cứu Hải sản - Chủ nhiệm đề tài nghiên cứu khả năng trồng phục hồi rong câu chân vịt ở đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi thông tin với tôi rằng, trước đây vùng biển Lý Sơn có nhiều san hô, rong biển, cỏ biển rất đẹp. Nhưng có một giai đoạn chúng bị người dân lặn bắt, đánh mìn, rải chất độc xyanua nên đã suy giảm mạnh, nhiều chỗ chỉ còn là một vùng đáy biển trơ trụi sỏi đá. Chỉ đến khi Khu bảo tồn biển Lý Sơn được thành lập năm 2017, giá trị của hệ sinh thái, của các sinh vật biển mới được phổ biến, giáo dục cho người dân trên đảo.

Từ đó ý thức của họ được nâng lên, biết yêu quý, trân trọng hơn những sản vật do thiên nhiên ban tặng. Hiện có một số đề tài phục hồi san hô ở Lý Sơn và mới nhất là phục hồi rong câu chân vịt. Tuy nhiên việc phục hồi tự nhiên vẫn phải là chủ đạo còn con người trồng chỉ là tác động thêm chứ không thể làm thay được…

Lặn xuống đáy biển để thu thập rong giống. Ảnh: CĐ.

Cũng theo anh Duy, rong biển là thực vật bậc thấp, phát triển và tàn lụi theo mùa, hết mùa sẽ để lại các giác bám hay bào tử cho năm tiếp. Còn cỏ biển là thực vật bậc cao phát triển theo xu hướng từ bé đến lớn, già và chết như cái cây trên bờ, nghĩa là có quanh năm. Cỏ biển của Việt Nam đang bị suy giảm mạnh. Ở các vùng đảo xa như Cù Lao Chàm, Phú Quốc, Phú Quý, Côn Đảo, Hòn Cau… sự suy giảm cỏ biển còn chậm. Ở ven bờ, nơi nhiều tác động bất lợi của con người thì có thể biến mất luôn cả những thảm cỏ biển rất lớn như đã xảy ra tại phá Tam Giang - Cầu Hai của tỉnh Thừa Thiên - Huế hay khu vực sông Gianh của tỉnh Quảng Bình sau sự cố môi trường Formosa.

Đóng vai trò giống như những cái cây ở trong rừng, san hô, rong biển, cỏ biển là ngôi nhà trú ẩn của nhiều loại động vật nhuyễn thể, cá, tôm, bò sát và thú (bò biển), cũng là nơi để chúng kiếm ăn hay sinh sản. Rong biển có mối quan hệ khá đặc biệt với san hô. Khi san hô phát triển thì chúng tạm ngừng. Khi san hô chết đứng hàng loạt (chết giữ nguyên hình dạng) thì chúng sẽ nảy nở, tốt tươi ngay trên cái nền đó.

Theo kết quả nghiên cứu của Nguyễn Hữu Đại và cộng sự năm 1993 tại vùng biển ven đảo Phú Quý của tỉnh Bình Thuận, loài rong câu chân vịt thường mọc thành các tản có kính thước lớn 30-40 cm. Nhưng đến năm 2015 hầu như chúng chỉ còn rất ít, ở các mặt cắt khảo sát thường bắt gặp những cụm rong rất nhỏ và mật độ rất thưa. Nhiều khu vực khác trước đây từng ghi nhận có rong câu chân vịt phân bố như Phú Quốc, Côn Đảo, Phú Quý, Trường Sa, Hải Vân - Sơn Chà... thì hiện nay không còn, hoặc có cũng chỉ phân bố rải rác với sản lượng không đáng kể.

Thu thập rong giống. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Nghiên cứu khoa học cho thấy rong câu chân vịt có hàm lượng agar lớn nên có thể tinh sạch agar dễ dàng. Hiếm có loài rong nào cho đa giá trị như nó: Làm thực phẩm (nộm, nấu chè, làm mứt, nước uống…); Làm nguyên liệu chế biến agar, axit béo, lipid, chất khoáng, chất sinh trưởng thực vật (auxin, cytokinin, gibberellin); Làm các sắc tố, làm đường (đơn, đa); Làm tinh bột, protein, funoran furcellarin, galactan; làm mồi câu cá, làm phân bón (cho cây dừa, cà phê); Làm thuốc trừ sâu; Làm dược liệu (rối loạn tiêu hoá, đường ruột, lợi tiểu, chữa ho, tức ngực, bệnh phổi, bệnh dạ dày, đường ruột)…

Khảo sát ở một số đại lý cho thấy, giá bán loài này ở dạng khô vào khoảng 250.000 - 300.000 đ/kg nên người dân đua nhau khai thác đến quá mức tái sinh.

Bởi thế năm 2007 "Sách đỏ Việt Nam" đã xếp rong câu chân vịt ở mức nguy cấp, có nguy cơ rất lớn sẽ bị tuyệt chủng ngoài thiên nhiên trong một tương lai gần. May mắn hơn các vùng biển khác, ở Lý Sơn - nơi có điều kiện rất phù hợp cho rong câu chân vịt phát triển hiện chúng vẫn còn. Dù sản lượng không bằng xưa nhưng người dân địa phương đang khai thác khoảng vài chục tấn mỗi năm, chủ yếu là các tản rong có kích cỡ nhỏ.

Các nhà khoa học đang thu thập rong giống. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Quyết tâm đưa rong câu chân vịt ra khỏi "Sách đỏ"

Kết quả điều tra, nghiên cứu năm 2011 về tài nguyên sinh vật tại vùng biển Lý Sơn của Đỗ Văn Khương và cộng sự đã ghi nhận được 98 loài thực vật phù du, 54 loài động vật phù du, 90 loài cá rạn san hô, 87 loài san hô, 171 loài động vật thân mềm, 49 loài động vật giáp xác, 45 loài động vật da gai, 22 loài giun nhiều tơ và 7 loài cỏ biển. Riêng về nguồn lợi rong biển tại vùng này cũng được nhiều nhà khoa học quan tâm, nghiên cứu từ năm 1978. Trung bình mỗi năm đều có 1-2 chuyến điều tra, khảo sát ngoài đảo trong khoảng từ tháng 2 đến tháng 8...

Tiếp nối các nghiên cứu này, trong hai năm 2017 và 2018, Đỗ Anh Duy và Đỗ Văn Khương đã tìm hiểu chuyên sâu về đa dạng thành phần loài, đánh giá tiềm năng nguồn lợi, khả năng khai thác, nuôi trồng các loại rong biển kinh tế. Từ đó cho thấy nguồn lợi rong câu chân vịt phân bố chủ yếu tại khu bảo tồn biển Lý Sơn ở vùng triều thấp và phần trên của vùng dưới triều. Dân địa phương hay khai thác chúng tại vùng triều thấp vào những ngày từ 13-18 âm lịch khi mực nước rút xuống thấp nhất. Đối với nguồn rong câu chân vịt phân bố tại phần trên của vùng dưới triều họ phải sử dụng các thiết bị lặn như kính và ống thở mới khai thác được.

Cận cảnh rong giống vừa được cấy xuống đáy biển. Ảnh: DĐT.

"Rong câu chân vịt với đặc tính tái sinh dinh dưỡng là chủ yếu, bám vào thể nền nhờ các mấu bám dạng đĩa được hình thành ở mặt dưới các nhánh bò. Đây là một trong những đặc tính quan trọng để phục hồi nguồn lợi loài này bằng phương pháp cấy cố định trên nền đáy tự nhiên.

Tuy nhiên ngày nay trên thế giới cũng như tại Việt Nam vẫn chưa có một công trình nghiên cứu nào nhằm phục hồi, phát triển rong câu chân vịt. Chính vì lẽ đó việc nghiên cứu nhằm phục hồi, phát triển nguồn lợi loài rong biển giá trị này là rất cần thiết”, anh Đỗ Anh Duy phân tích.

Trong đề tài thử nghiệm của mình, anh cùng các cộng sự đặt mục tiêu trồng phục hồi rong bằng phương pháp cấy cố định trên nền đáy tự nhiên với diện tích 200 m2 tại 2 địa điểm trong 2 năm, với tỷ lệ sống trên 60%, năng suất trên 500 g/m2. Năm đầu tiên 2023 này họ đã dùng thiết bị lặn cấy được cỡ hơn 100m2 tương đương 400-500 tản, mỗi tản 30-50 gram giống. Sau vài tháng nữa các nhà khoa học sẽ lặn xuống khu vực trồng đánh giá khả năng phát triển của rong qua: Phân tích, đánh giá về độ phủ, tốc độ tăng trưởng về kích thước tản, về khối lượng; Phân tích, đánh giá tỷ lệ sống, năng suất; Phân tích, đánh giá hàm lượng agar và sức đông agar.

Nhà khoa học đang tác nghiệp dưới nước. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Quá trình trồng phục hồi có thể xảy ra các trường hợp rủi ro như: Nền đáy cứng, khó đóng đinh ghim rong; Rong cấy xong bị lỏng lẻo, bị sóng, dòng chảy cuốn trôi, bị mất do cá ăn; Rong bị người dân tại địa phương khai thác, dẫm đạp gây hư hại...

Lường trước những tình huống đó, các nhà khoa học đã lựa chọn nền đáy rạn san hô chết để đóng đinh ghim, buộc giống xuống bởi chúng có độ ráp, độ gồ ghề cao, phù hợp với sinh thái phân bố của rong câu chân vịt;

Chọn các khu vực có độ cao sóng thấp, dòng chảy vừa phải, nước lưu thông tốt để trồng phục hồi; Chọn độ sâu ở khoảng 3-4 m nước đảm bảo một số loài cá hay ăn rong tầng mặt như cá dìa, cá hói ít có khả năng tiếp xúc được; Sử dụng các phao neo đánh dấu, tăng cường công tác kiểm tra giám sát, không để người dân địa phương vào khai thác, dẫm đạp; Phối hợp chặt chẽ với Ban Quản lý Khu bảo tồn biển Lý Sơn để có các biện pháp bảo vệ…

Một thảm rong biển tuyệt đẹp. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Khi chứng kiến việc trồng rừng dưới đáy biển một cách thầm lặng của các nhà khoa học Viện Nghiên cứu Hải sản, tự nhiên trong đầu tôi giai điệu của bài hát “Một đời người một rừng cây” bỗng vang lên: “… Có một cây là có rừng. Và rừng sẽ lên xanh. Rừng giữ đất quê hương”. Hy vọng, việc trồng phục hồi thành công rong câu chân vịt sẽ góp phần đưa loài này ra khỏi danh mục nguy cấp trong sách đỏ Việt Nam, giúp nâng cao sản lượng khai thác, từ đó góp phần phát triển kinh tế - xã hội ở các vùng biển đảo còn nhiều gian khó.

Năm 2018 tổng sản lượng rong biển trên thế giới là 32,3 triệu tấn (rong biển nuôi trồng chiếm 97%), trong đó sản lượng nuôi trồng rong câu chiếm khoảng 10% tương đương 3,4 triệu tấn, nhưng tập trung vào chi rong câu Gracilaria. Rong câu chân vịt là loài rong biển có hàm lượng và chất lượng agar, có giá trị kinh tế lớn, loại thực phẩm rất có lợi cho sức khỏe con người, vì vậy nhu cầu về thị trường sẽ là rất lớn, không chỉ trong nước mà cả ngoài nước.

Nguồn: Dương Đình Tường - Công Điền

Nông nghiệp Việt Nam

[Bài 4]: Chạy đua với bão giông

Fri, 09 Jun 2023 08:01:45 GMT

Đáy biển chẳng một ngày bình yên

Để phục hồi san hô, các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Hải sản phải đeo khí tài lặn xuống biển, sử dụng búa đóng cố định giá thể bằng đinh bê tông. Tiếp đến họ dùng 2 dây rút nhựa buộc mảnh san hô giống chắc vào giá thể và đinh sao cho chúng có diện tích tiếp giáp lớn nhất với nền đáy.

San hô là động vật biển tồn tại dưới dạng các thể polip nhỏ, tiết ra cacbonat calci để tạo bộ xương cứng tuy nhiên chúng lại có nhiều điểm giống thực vật. Khi được cấy xuống đáy biển khoảng 1-2 tháng san hô sẽ dần bám rễ, đâm chồi. Sau đó càng sóng nhồi, sóng giật chúng càng phát triển mạnh, thân hình mập mạp thêm như kiểu được tập gym vậy.

Bãi Cả thuộc khu vực Hải Vân - Sơn Chà, tỉnh Thừa Thiên - Huế mùa này biển lặng nhưng cũng có những nơi khác, các nhà khoa học phải trồng san hô cả trong mùa biển động. Sợ nhất là những cơn sóng lừng không hề có ngọn. Từ giữa mặt biển phẳng lặng, bất ngờ dựng lên một bức tường nước lớn, chúng đổ sụp xuống và tan biến... tạo nên những cơn rung lắc rất mạnh dưới đáy.\

San hô giống mới được vớt lên. Ảnh: Dương Đình Tường.

Sóng đẩy thợ lặn về phía trước cả chục mét rồi lại cuốn họ trả về gần đúng chỗ cũ. Cái búa giơ lên định đóng vào đinh nhưng cả chục lượt cũng vẫn bị trượt ra ngoài. Hết cơn sóng này đến cơn sóng khác kéo đến. Dù có bám chặt vào tảng đá thì sức người cũng không thể thắng nổi sức nước. Dưới đáy biển mà vẫn say sóng như thường. Họ gỡ mồm thở nối với bình dưỡng khí ra nôn xong, cho vào thở lấy sức lại… nôn tiếp. Cá biển cả đàn liền bu quanh thợ lặn để giành ăn những thứ họ vừa nôn ra...

Trong khi bọt khí do các nhà khoa học thở đang nổi ùng ục ở cạnh hai cái phao xanh, đỏ tại bãi Cả thì một luồng bọt khí lạ xuất hiện, tiến dần vào khu vực biển họ làm. Sau một hồi thì có một thợ lặn trồi lên, đu người lên mạn thuyền của anh Lê Văn Thọ. Tay cầm lao, cổ đeo cái chai nhựa đựng một con tôm hùm nhí, mặt người ấy bợt bạt vì ngâm nước đã lâu, bộ đồ lặn dày cộm tả tơi nhiều chỗ. Đó là một đồng hương với anh Thọ.

Người thợ lặn với con tôm hùm nhí. Ảnh: Công Điền.

Hơn 50 tuổi thợ lặn kia đã thuộc vào hàng lão ngư nhưng vẫn phải lọ mọ xuống đáy biển hàng ngày để kiếm cơm. Anh Thọ tranh thủ cơ hội tuyên truyền luôn cho người bạn: “Khu vực này các nhà khoa học đang cấy san hô để bảo tồn. Mi lần sau lặn thì tránh ra xa một xíu nhé”. Anh ta gật gật cái đầu vẫn đang nhỏ ròng ròng nước biển, nghe chừng thấu hiểu. Sau khi người thợ lặn kia lên tàu mẹ đi khỏi, anh Thọ mới nói với tôi rằng: “Đang mùa đánh bắt bằng xung điện, bằng mìn đấy anh ạ!”.

Khác với khu rừng trên cạn có rất nhiều âm thanh, khi lặn sâu dưới đáy biển chỉ nghe thấy tiếng tàu chạy, tiếng thở của mình, thỉnh thoảng có tiếng mìn vọng lại nhưng trong nước khó mà xác định được rõ nguồn âm. Để đề phòng, khi đoàn trồng xong san hô, anh Thọ xung phong nhận leo lên vách đá gần đó kẻ dòng chữ lớn bằng sơn “khu vực bảo tồn san hô” kẻo ngư dân vào săn bắt, nổ cho vài quả mìn là tan tành hết bao công sức.

Chuẩn bị máy quay dưới nước. Ảnh: Dương Đình Tường.

Các vùng biển theo nhau mà chết

Thạc sĩ Đinh Thanh Đạt - cán bộ của Viện Nghiên cứu Hải sản trầm ngâm rằng hệ sinh thái các vùng biển Việt Nam cứ theo nhau, kéo cả giàn mà đi. Trước đây việc bảo tồn biển còn là một khái niệm xa lạ ở nước ta. Phải đến quãng năm 2005, lúc đó có những phong trào bảo tồn biển từ thế giới dội về, các viện nghiên cứu về biển của Việt Nam mới bắt đầu thực hiện việc đánh giá đa dạng sinh học ở ven đảo. Các chương trình thu thập cơ sở dữ liệu về đa dạng sinh học như nguồn lợi cá rạn san ô, san hô, rong, cỏ biển, động vật đáy… làm cơ sở khoa học cho việc thành lập các khu bảo tồn biển bắt đầu.

Chương trình nhỏ phải khảo sát 3-4 đảo, chương trình lớn phải khảo sát trên 10 đảo. Mỗi đảo nhỏ như Cồn Cỏ, Hòn Mê, Hòn Mát… làm 5-6 ngày, còn đảo lớn như Cát Bà, Cô Tô, Phú Quốc… làm tới 10 ngày. Cùng một cơ quan nghiên cứu nhưng mỗi người mỗi việc. Anh Đạt chuyên về rong và cỏ biển. Anh Hiếu chuyên về san hô. Anh Tuấn chuyên về động vật đáy. Một số khác thì chuyên về cá rạn, giáp xác.

Nhiệm vụ của họ phải lặn xuống đáy biển để quan sát, trên tay là một bảng nhựa và một cái bút chì để điền phom số liệu gồm các loài, số lượng, kích thước. Ngoài ra khi cần họ còn phải chụp ảnh, quay phim lại.

Anh Đạt hoài niệm: “Cách đây chừng mươi năm chúng tôi lặn xuống vùng biển của đảo Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi) hầu như hốc đá nào cũng có tôm hùm bông, còn cá mú, cá hồng to như cái đĩa cứ lượn lờ xung quanh. Hay lần chúng tôi lặn xuống rạn san hô ở đảo Bạch Long Vĩ (TP Hải Phòng) cá bướm đủ màu xanh, đỏ, tím, vàng, đủ kích cỡ vây kín người. Những con cá song nặng 3-4 kg bơi lừ lừ. Những con cá chình ở hốc đá còn bạo dạn thò cả đầu ra nhìn các thợ lặn. Chỉ cần đục một con nhuyễn thể lấy ruột ra làm mồi nhử cá đến gần là có thể sờ lên lưng chúng được, nhưng không được nhử trước miệng cá chình bởi có thể bị chúng đớp luôn vào tay ngay.

San hô tầng tầng, lớp lớp như một khu rừng rậm dưới biển. San hô cành chĩa nhánh ra như những cái sừng. San hô khối như những cái khối đá. San hô đĩa to như những cái mũ. Ốc nón to bằng cái chén uống nước nằm lúc lỉu, ốc nón non bám dày đặc trên vỉa đá ven đảo ở mực nước thủy triều. Rồi thì ốc mặt trăng, trai ngọc…nhiều vô kể.

Chúng tôi lặn xuống trải dây mặt cắt để định hình điểm khảo sát, làm xong thì thu dây di chuyển về tàu, trên đường đi ai có sở thích gì thì nhặt nấy. Hôm nào thích ốc luộc thì nhặt ốc. Hôm nào thích trai nướng thì nhặt trai. Chỉ trong chừng 10 phút thu dây mà mỗi người có thể nhặt được 15-20 con to, 4-5 người tập hợp là được một nồi lớn để luộc hay nướng rồi. Trong 3-4 năm giữa đề tài nghiên cứu này chuyển sang đề tài nghiên cứu khác mà môi trường biển đã thay đổi hoàn toàn. Trước bơi trên 1 dây mặt cắt dài 100 mét chúng tôi thường ghi nhận 10-15 con cá song to, vài năm sau ra chỉ còn 1-2 con, thậm chí không có con nào”.

Tách san hô làm giống. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Cũng ở Bạch Long Vĩ, từ năm 2012-2015 Viện Nghiên cứu Hải sản có đề tài cấp bộ về sinh sản nhân tạo bào ngư. Anh Bùi Minh Tuấn - một trong những người thực hiện đề tài đó kể: “Năm 2014 ở Bạch Long Vĩ vẫn còn nhiều rong biển nhưng đến năm 2015 đã hết, chúng tôi phải mua rong câu chỉ vàng nuôi trong ao từ bờ chuyển ra làm thức ăn cho bào ngư. Thời gian đầu, chúng tôi cần bao nhiêu bào ngư bố mẹ là mua được bấy nhiêu nhưng về sau cũng cạn kiệt. Mục tiêu của đề tài ngoài sinh sản nhân tạo bào ngư chúng tôi còn thả phục hồi nguồn lợi ở Bạch Long Vĩ nhưng khi thả xuống, không còn rong biển, chúng cũng khó có thể phát triển.

Năm 2020, 2021 hải sâm đen ở Bạch Long Vĩ nhiều vô kể. Do khai thác vô tội vạ mà chưa đến 2 năm đã không còn thấy mấy. Ngay cả ốc nón, trai ngọc cũng bị sụt giảm nghiêm trọng. Chỉ có san hô ít bị ảnh hưởng từ hoạt động khai thác trực tiếp hơn bởi vì nó không ăn được, không bán được. Tuy nhiên các hoạt động của con người đã tác động mạnh đến môi trường sống làm cho san hô bị suy thoái.

Khung định lượng để đánh giá độ phủ, sinh lượng rong biển. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Ở bãi Hồng Vàn trên đảo Cô Tô (tỉnh Quảng Ninh) lúc đầu chúng tôi lặn xuống định lượng còn thấy những san hô cành cao tới hơn 2m. Sau này cả rạn san hô đã chết sạch, không chỉ loại cành mà còn loại khối, loại đĩa, loại bàn. Chất nổ làm cho những cây san hô bị gẫy, lật lên rồi việc ngư dân dùng xyanua để đánh cá cũng khiến cho san hô bị chết. Ngoài ra các trại sứa ở trên đảo thải xuống biển những lớp huyền phù cùng hóa chất xử lý phủ lên rạn san hô nhiều chỗ dày cả cm làm cho chúng không thể thở được”.

Khi còn sống san hô cành có thân rất cứng nhưng khi chết, chúng nhanh chóng bị sóng đánh cỡ vụn ra, thành những mẩu nhỏ bằng ngón tay rồi nhỏ hơn nữa. San hô đóng vai trò như những cái cây trong rừng ngập mặn để cho các loại cá, giáp xác, động vật nhuyễn thể có chỗ kiếm ăn, trú ẩn. Khi khu rừng bị đốt cháy thì cũng chẳng còn nổi một sinh vật sống ở bên trong.

Trước cá biển các loại vây quanh nhà khoa học khi lặn nhiều khi không thể đếm được mà chỉ ước lượng nhưng chỉ vài năm sau ra, vẫn vị trí đó có khi không còn nổi một nửa, nhất là những loại cá kinh tế, chất lượng ngon, giá bán cao.

Nguồn: Dương Đình Tường - Công Điền

Nông nghiệp Việt Nam

[Bài 3]: Biển miền Trung còn lại gì sau hơn 7 năm sự cố Formosa?

Fri, 09 Jun 2023 07:53:07 GMT

Đoàn các nhà khoa học của Viện nghiên cứu Hải sản. Ảnh: Công Điền.

Bữa cơm vội trên mạn thuyền

Từ Hà Tĩnh vào đến Huế người ta chỉ thấy cá chết nổi trắng trên mặt biển nhưng không mấy ai biết ở dưới đáy san hô đã bị chết cỡ 90% ở đầu nguồn và cuối nguồn như bãi Cả của Lăng Cô (Huế) cách Formosa chừng 350 km, khoảng 60% san hô cũng bị chết. Nhiều rạn san hô đã hoàn toàn biến mất. Khi san hô còn sống tạo thành những rạn rộng bát ngát, tuyệt đẹp nhưng khi chết, sóng đánh tan đi như chưa hề tồn tại, chỉ còn trơ lại một bãi cát trụi dưới đáy biển với lớp bụi huyền phù (bụi lơ lửng, kết hợp với các chất hữu cơ) dày cộm.

Sau hơn 7 năm của sự cố Formosa biển của 4 tỉnh miền Trung vẫn bị ảnh hưởng nặng nhưng Viện Nghiên cứu Hải sản chỉ chọn Huế và Quảng Bình để phục hồi san hô, không chọn những tỉnh đầu nguồn ô nhiễm vì chưa có dấu hiệu khả quan, nên trồng xuống có thể vẫn chết.

Hôm thứ hai đoàn các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Hải sản ra bãi Chuối, cách Lăng Cô gần 1 giờ tàu chạy. Ngư dân Lê Văn Thọ người chở chúng tôi đi ước lượng san hô bên dưới trước mười phần giờ may ra còn được ba. San hô sau khi được đục ra khỏi cụm, thợ lặn sẽ cầm nhẹ nhàng từng nhánh bỏ vào cái rổ nhựa vẫn kéo theo bên mình. Lên đến thuyền, chúng còn đang bị stress nên xì ra rất nhiều nhớt, phải liên tục múc nước biển vào thùng xốp thay cho “tử nước” tức nước biển chết ở bên trong. Không chỉ mẫn cảm với nước, gặp nắng chiếu san hô cũng rất dễ chết nên phải che chắn cẩn thận.

Nhờ rạn san hô bắt đầu phục hồi ở bãi Chuối mà nguồn lợi thủy sản ở đây cũng phong phú hơn ở bãi Cả dù chúng đều thuộc mũi Hải Vân chia hai miền Nam Bắc về địa lý lẫn khí hậu. Mặt biển những ngày này nóng như trong cái nồi hấp bánh thế mà vừa bơi vừa ngửa cổ ngước lên, tôi vẫn thấy đỉnh Hải Vân sương mù bay vờn núi.

San hô ở Cù Lao Chàm năm 2011, giờ ít vùng biển nào còn có cảnh như thế nữa. Ảnh: Viện nghiên cứu Hải sản.

Tranh thủ lúc các nhà khoa học lặn xuống biển lấy san hô, ở trên thuyền anh Thọ đã lấy mấy con tôm ra làm mồi câu cá. Chỉ trong chừng nửa tiếng anh đã ròng được 2 con cá nhói lên khoang thuyền, con thứ nhất nặng chừng 3 kg, con thứ hai nặng chừng 1 kg. Đến trưa thì thuyền nhổ neo với 2 thùng xốp, 1 thùng nhựa đầy san hô giống trực chỉ về bãi Cả. Thuyền cắm neo, các anh lại lặn xuống biển để cấy san hô, tới tận hơn 1 h chiều mới chịu nổi lên. Ai nấy đều mệt nhoài, vất vả mãi mới tháo được bộ khí tài nặng mấy chục kg để trèo vào khoang.

Bữa trưa được dọn ra giữa lòng thuyền. Mâm là 2 cái thùng xốp vốn để đựng san hô giống. Không có ghế nên chúng tôi ngồi ngay trên mạn thuyền mà ăn. Những khúc thịt cá nhói trắng ngà tương phản với màu xanh lơ của xương nom rất đẹp nhưng do ngâm lâu ở trong nồi chúng đã chín nục, đụng đũa vào là bở tơi từng mảng. Miếng cơm chập chuội. Miệng khô và mặn đắng. Trong khi cố nuốt, nước từ tai, nước từ mũi họ chảy thành dòng. Ăn chưa xuôi cơm các anh đã ngồi lên mạn thuyền, đeo khí tài rồi lộn xuống biển, lặn tiếp… Đeo khí tài chuẩn bị xuống nước. Ảnh: Dương Đình Tường.

Sau sự cố Formosa, Viện Nghiên cứu Hải sản đã thực hiện nhiệm vụ khảo sát bổ sung, đánh giá mức độ phục hồi của hệ sinh thái thủy sinh và nguồn lợi thủy sản tại 4 tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế do tiến sĩ Nguyễn Văn Nguyên làm chủ nhiệm. Họ đã tổ chức 3 đợt điều tra, khảo sát thu thập số liệu ngoài thực địa: Đợt 1 từ ngày 4/10/2017 đến ngày 14/10/2017; Đợt 2 từ ngày 14/01/2018 đến ngày 29/01/2018; Đợt 3 từ ngày 27/02/2018 đến ngày 19/3/2018.

Phạm vi nghiên cứu ở vùng nước ven đảo đến độ sâu khoảng 12-15 m tại 8 khu vực ven biển 4 tỉnh miền Trung gồm: Hòn Sơn Dương, Hòn Chim (Hà Tĩnh); Hòn La, Hòn Nồm (Quảng Bình); Cồn Cỏ (Quảng Trị); Chân Mây, Hải Vân - Sơn Chà (Thừa Thiên Huế), rạn đá ngầm từ Lệ Thuỷ (Quảng Bình) đến Mũi Lay (Quảng Trị). Đối tượng nghiên cứu tập trung vào hệ sinh thái rạn san hô, rạn đá ngầm và nguồn lợi sinh vật phân bố trong vùng rạn như san hô, cá rạn san hô, động vật đáy cỡ lớn và rong biển.

Ngay sau sự cố môi trường một số rạn san hô gồm Nam Sơn Dương, Nam Hòn La, Bắc Hòn Nồm gần như bị hủy diệt hoàn toàn, độ phủ san hô sống lần lượt là 6,3%, 5,1% và 5,8%. Tiếp đến là các khu vực Bắc Hòn La, Tây Hòn La, Bắc Hải Vân - Sơn Chà và Bắc Hòn Chà mức suy giảm độ phủ từ 45% đến 50% so với trước sự cố.

Đội hình lặn theo cặp đôi. Ảnh: Dương Đình Tường.

Tại thời điểm khảo sát bổ sung, phần lớn các khu vực đã có dấu hiệu phục hồi, độ phủ san hô sống có xu hướng tăng trở lại, tuy nhiên rất chậm, đặc biệt tại các khu vực bị suy thoái nghiêm trọng. So sánh hiện trạng độ phủ san hô với thời điểm trước sự cố, mức suy giảm tại Nam Sơn Dương (-85,53%), Nam Hòn La (-88,78%), Bắc Hòn Nồm (-83,13%), Bắc Hòn La (-48,98%), Bắc Hải Vân - Sơn Chà (-40,57% - 46,29%).

Biến động hình thái và diện tích rạn được ghi nhận rõ nhất ở Nam Sơn Dương, Nam Hòn La và Bắc Hòn Nồm. Các rạn này san hô dạng cành phân bố chủ yếu. Khi sự cố môi trường xảy ra, những nhóm san hô này bị chết hoàn toàn. Cấu trúc rạn trở nên giòn, bị sụp đổ và rửa trôi sau cơn bão số 10 vào tháng 9/2017. Hình thái rạn còn lại chủ yếu là nền đáy đá gốc và số lượng ít san hô khối phân bố rải rác trên nền rạn. Tại khu vực Hòn La - Hòn Nồm việc xây dựng cảng, làm đường kết nối đã xâm lấn một phần diện tích, thay đổi dòng chảy, ảnh hưởng đến vùng phân bố rạn san hô. Mức suy giảm diện tích rạn ước tính 15 ha so với diện tích rạn năm 2011 là 50 ha.

Đáy biển trống trơn không có san hô. Ảnh: Viện nghiên cứu Hải sản.

Kết quả điều tra bổ sung đã ghi nhận được tổng cộng 105 loài cá rạn san hô tại vùng ven biển 4 tỉnh miền Trung, trong đó khu vực Hòn Sơn Dương ghi nhận được 19 loài cá rạn (trước sự cố 157 loài); khu vực Hòn La - Hòn Nồm ghi nhận được tổng cộng 36 loài (trước sự cố 62 loài); khu vực Cồn Cỏ ghi nhận được 42 loài (trước sự cố 182 loài); khu vực Hải Vân - Sơn Chà ghi nhận được 62 loài (trước sự cố 191 loài)…

San hô bị suy thoái mạnh

Tại cuộc hội thảo giữa tháng 5 năm 2023 ở TP Huế, nhóm nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Hải sản đã công bố tình trạng suy giảm độ phủ san hô khu vực biển Bắc Hải Vân: bãi Cả 40%, bãi Chuối 46%, Sụng Rong Câu 45%, Bắc Hòn Chà 28%.

Thạc sĩ Nguyễn Văn Hiếu thông tin với tôi rằng, trước đây rạn san hô ở Bắc Hải Vân rất tươi tốt biểu hiện qua cấu trúc rạn gồ ghề, tuy nhiên từ năm 2012 nó đã suy giảm tới 40%, cấu trúc rạn bị phá hủy. Và tỷ lệ suy thoái đó cũng gần như tương ứng với các vùng biển khác ở Việt Nam.

Tách giống san hô trên thuyền. Ảnh: Công Điền.

Trước sự suy thoái diện rộng của san hô biển Việt Nam, Chính phủ cũng như Bộ NN-PTNT đã quan tâm đến việc phục hồi và đề tài “Xây dựng quy trình kỹ thuật nuôi cấy phục hồi san hô cứng ở vùng biển Việt Nam” của Viện Nghiên cứu Hải sản là một trong những minh chứng. Mục tiêu là xây dựng quy trình phục hồi san hô để có thể áp dụng thống nhất trong phạm vi cả nước.

Ở Việt Nam các nghiên cứu phục hồi san hô được thực hiện chủ yếu bằng phương pháp tách mảnh giống với kích thước tập đoàn (trên 10cm) và cấy trực tiếp. Có hai mô hình là phục hồi trên nền san hô chết và phục hồi trên rạn nhân tạo. Đề tài lần này sẽ phải cấy được 2.500-3.000 tập đoàn và khoanh vùng bảo vệ mô hình khoảng 1 ha mặt nước.

“Những bãi san hô lớn chẳng khác gì một khu rừng nhiệt đới dưới đáy biển. Trên bờ cháy rừng như thế nào thì dưới biển cũng “cháy” như thế. Chúng tôi lặn xuống, thấy có những bãi san hô đổ ngổn ngang, chết 100%, nhìn rất tang thương”, anh Hiếu ngậm ngùi.

Còn ông Nguyễn Quang Vinh Bình - Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Thừa Thiên Huế thì khẳng định việc phục hồi san hô ở vùng biển Hải Vân - Sơn Chà được địa phương coi là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài. Với sự phối hợp của Viện Nghiên cứu Hải sản, hi vọng trong thời gian tới sẽ có những bước tiến mới.

“Năm 2011 khi lần đầu tiên tôi trồng phục hồi san hô ở đảo Cồn Cỏ, mấy tháng sau lặn xuống thấy chúng phát triển thì vui lắm, cứ chăm chú đo và muốn sờ vào mãi. Khi trồng san hô bằng giống phân mảnh nhỏ (1,5-2cm) tại Bạch Long Vĩ, sau 2 tháng trên nền đáy trơ trọi đã nhú lên các mầm san hô như là mầm đá cũng rất mừng. Những lần trồng sau, mình biết chúng sẽ sống và mong rằng các thảm san hô này sẽ được nhiều bên chung tay bảo vệ để có thể trở thành rừng tái sinh”, anh Nguyễn Văn Hiếu tâm sự.

Nguồn: Dương Đình Tường - Công Điền

Nông nghiệp Việt Nam

[Bài 2]: Ba ngày tập lặn để thấy tang thương lòng biển mẹ

Fri, 09 Jun 2023 07:41:43 GMT

Cú lột da nhớ đời

Để lặn, người ta phải qua một khóa huấn luyện cả tuần và được cấp chứng chỉ "Open" có khả năng xuống sâu 18m, muốn xuống sâu hơn nữa phải có chứng chỉ "Advanced". Hôm đầu tiên tôi được các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Hải sản cho mượn một cái kính có miếng che kín mũi và tập úp mặt xuống nước, thở bằng ống snorkel ở bãi Cả thuộc khu vực Hải Vân - Sơn Chà của tỉnh Thừa Thiên- Huế.

Phóng viên Báo Nông nghiệp Việt Nam đang tập thở bằng ống snorkel ở trên tàu. Ảnh: Công Điền

Cả ngày ròng rã úp bụng xuống nước, phơi lưng lên trời dưới cái nắng 39-40 độ C tôi cũng đã coi là tạm biết thở. Hí hửng, ngày thứ hai tôi này nì thạc sĩ Nguyễn Văn Hiếu dìu mình xuống dưới đáy biển với đầy đủ khí tài gồm chân nhái, bộ đồ lặn, bình dưỡng khí và dây chì.

Tuy nhiên, anh lắc đầu ngay bởi nếu chẳng may tôi sơ sẩy là có thể nằm mãi ở dưới đáy biển do đeo tới hơn 10 kg chì và bộ đồ lặn có nhiều đai khóa.Anh chỉ chấp nhận cho tôi bơi sát anh, ngậm vòi dưỡng khí (dự phòng) thứ hai từ bình của mình. Thế nhưng khi vừa chụp kính, ngậm vòi dưỡng khí thì tôi đã phải buông vội ra, ho sặc sụa do đã uống phải vài ngụm nước mặn chát. Thở bằng vòi dưỡng khí khác hẳn với ngậm ống, lực nặng hơn hẳn và cơ thể phải vượt qua được bản năng sợ ngạt nước. “Anh phải tập thở tiếp bằng snorkel và lúc nào đã quen thì lặn bộ xuống đáy biển ôm lấy một cục đá ngồi ở dưới đó để cho quen đi”. Kĩ sư Nguyễn Văn Thành bảo với tôi như vậy.

Vậy là tôi phải tiếp tục phơi lưng ra giữa trưa nắng mà tập luyện để rồi tối về trở mình trên giường khắp người đều đau ê ẩm và mấy ngày sau bị bỏng lột cả nửa m2 da như da rắn. Thạc sĩ Đinh Thanh Đạt giải thích lặn dưới nước có muôn vàn nỗi sợ: Sợ một mình. Sợ bóng tối. Sợ hình dáng lạ. Sợ tiếng động lạ. Sợ thiết bị trục trặc. Sợ vướng vật cản. Sợ bị cuốn đi. Sợ chênh lệch nhiệt độ giữa các dòng chảy ngầm. Sợ cá mập, cá nhám… mà thông thường hình ảnh dưới nước sẽ bị phóng đại lên gần 2 lần nên con cá bằng bắp đùi thì trông to như cái cột đình vậy. Anh càng nói, tôi càng sợ hãi nhưng cũng tò mò bởi cảm giác muốn được bơi lội tung tăng dưới đáy biển đã xâm chiếm đầu óc cả lúc tỉnh lẫn lúc mơ.

Tư thế tiếp nước của các thợ lặn. Ảnh: Dương Đình Tường.

Đến buổi thứ ba, cuối cùng tôi cũng trấn áp được bản năng sợ ngạt nước, cứ thả xuống là nổi rồi được anh Hiếu dìu xuống đáy biển. Hai tay phải liên tục bấu chặt lấy đá hoặc san hô bởi tôi lặn bộ, không có chì nên cứ chực nổi lên như một cái phao vậy. Áp suất trong môi trường nước tăng dần, lặn thường bị đau tai nên phải giảm áp bằng cách bịt mũi rồi thở mạnh cho không khí vọt ra hai lỗ tai.

Ở dưới biển, thợ lặn phải cân bằng giống như một con cá, thở vừa đủ để đỡ mất ô xi, có thể làm việc lâu hơn trong những động tác cắm đầu, chúi người xuống trồng san hô. Khi tai tôi quen với tiếng thở rất to của mình thì mắt bắt đầu quen với màu xanh lơ của nước biển. Mặt trời chiếu xuống, những bông hoa nắng rung rinh, lung linh trên đáy biển, trên cả thân thể tôi. Có những chùm hoa nắng như ánh đèn sân khấu cứ xoay xoay trong muôn hình, vạn trạng, trông rất kỳ thú. Những tia nắng được lọc qua màn nước biếc như một thứ lụa là của biển cả, suôn mềm, óng mượt đến lạ thường. Hàng ngàn, hàng vạn bọt khí bắt nắng cũng long lanh, ánh lên như ngọc. Mọi thứ đều kỳ ảo như thế giới của vua thủy tề.

Cán bộ Viện Nghiên cứu Hải sản đang tách san hô giống. Ảnh: Công Điền.

Những đáy biển trống trơn như trên mặt trăng

Nhưng khi nỗi vui sướng qua đi, tĩnh tâm lại tôi thấy khu rừng đó có quá ít cây là những thảm san hô. Biển rất vắng cá, chỉ có những con cá nhỏ bằng ngón tay đang bám miệng vào san hô để tìm thức ăn, thỉnh thoảng mới xuất hiện một con cá song to bằng ba ngón tay đuổi theo chúng để săn mồi. Đó là dưới nước mọi hình ảnh đã được phóng đại lên gần 2 lần. Khi lặn ở bãi Cả cảnh tượng còn tang thương hơn. Tôi đi như mộng du trên một đáy biển trống trơn, gồ ghề sỏi đá giống như phi hành gia đi trên mặt trăng mà chẳng thấy sự sống. San hô hầu như vắng bóng mà cá cũng chẳng thấy tăm.

Thạc sĩ Nguyễn Văn Hiếu tâm sự từ năm 2005, khi anh bước vào nghề đã thấy nguồn lợi của biển cứ bị giảm dần. Trên diện rộng, chu kỳ suy giảm trung bình trong 5 năm là rất rõ, trên diện nhỏ hơn thì có thể là hàng năm là có thể nhìn thấy. Đảo Cô Tô (Quảng Ninh) năm 2006 đã có hiện tượng san hô chết hàng loạt. Nếu như san hô cành giống như những cây nhỏ thì san hô bàn giống như cổ thụ trong một khu rừng.

Khu rừng đó trước đây rộng trên 300 ha với đủ sắc xanh, đỏ, tím, vàng của san hô nhưng khi bị chết thoạt đầu chúng sẽ biến thành màu trắng toát, sau đó sẽ bị lớp huyền phù (bụi cùng hữu cơ lơ lửng -PV) bám vào chuyển sang màu nâu đen giống như đang bị cháy rụi. Cách đây dăm bảy năm, đoàn các nhà khoa học ra Cô Tô lặn biển còn được người dân chỉ chỗ xem cây san hô bàn cuối cùng. Nó to như một cái giường với màu trắng ngà, to như cái giường với màu trắng ngà - xanh lá lung linh rất đẹp. Chỉ thời gian sau, nó đã bị ngư dân đánh mìn bắt cá làm sập, chết trơ lại là một tảng đá vô hồn.

Vắng san hô, đàn cá cũng chuyển đi vì không còn chỗ trú ẩn cũng như nguồn thức ăn nữa. Ô nhiễm từ việc khai thác than, đánh mìn, xyanua và nhiều hóa chất độc hại khác cũng như cách người dân khai thác nhuyễn thể bằng bơm hút áp lực cao, cày xới tầng đáy làm cho lớp huyền phù cứ bám dày đặc ở bên dưới, giết hết mọi sinh vật.

Nếu như cơn bão lớn ở trên đất liền hoành hành cùng lắm chỉ 1 tuần thì cơn bão ở dưới biển khơi hoành hành quanh năm, ngày tháng. Nó làm cho rạn san hô ở Cô Tô chết gần hết, 20 năm nay vẫn chưa thể phục hồi được.

Cán bộ Viện nghiên cứu Hải sản đang lặn khảo sát. Ảnh: Công Điền.

Năm 2010 xảy ra hiện tượng tẩy trắng san hô ở đảo Nam Yết ngoài quần đảo Trường Sa do Elnino làm tăng nhiệt độ nước biển. Chỉ cần cao hơn mức trung bình 1°C là đủ để làm cho polyp san hô đẩy các tảo sống trong mô của chúng ra khỏi cơ thể, chấm dứt mối quan hệ cộng sinh. Ước tính 90% san hô ở đảo Nam Yết đã chết khi đó nhưng năm 2020 khi anh Hiếu ra đã thấy chúng phục hồi bởi đảo xa, khu vực quân sự ít có tác động của con người. Còn các rạn san hô khu vực ven bờ không có cái may mắn ấy.

Nghiên cứu của Nguyễn Văn Hiếu và Đỗ Văn Khương năm 2013 về mức độ biến động rạn san hô trong khoảng 10 năm tại 19 khu vực rạn san hô biển Việt Nam như sau: Mức độ suy giảm độ phủ tại các địa điểm nghiên cứu từ (-4,25%) đến (-80,09%), mức suy giảm trung bình là (-36,24%). Điều này cho thấy sự suy thoái rạn san hô đang diễn ra trên toàn vùng ven biển từ phía Bắc đến Nam biển Việt Nam. Tại thời điểm này đã ghi nhận 4 khu vực có rạn san hô đang 15 trong tình trạng suy thoái nghiêm trọng là các khu vực Cô Tô, Nam Yết, Lý Sơn và Cát Bà.

Cận cảnh san hô chết rụi. Ảnh: Viện nghiên cứu Hải sản.

Tuy nhiên, các khu vực rạn san hô thuộc các khu bảo tồn biển đã được thành lập luôn cho thấy sự suy thoái ở mức độ nhẹ hơn, trung bình tại 5 khu bảo tồn tại Việt Nam là 14,5%. Trong khi đó, tại các vùng rạn san hô chưa thành lập khu bảo tồn biển, mức độ suy giảm cao gấp hơn 2 lần với -34%. Đặc biệt là có một số khu vực rạn san hô đang trong tình trạng suy thoái nghiêm trọng và khó có thể phục hồi tự nhiên trở lại. Đến thời điểm này (năm 2023), độ phủ san hô ở các vùng biển còn bị suy giảm nhiều hơn nữa.

Nghiên cứu của Võ Sĩ Tuấn năm 2013 về phân tích tư liệu giám sát rạn san hô từ năm 2000 trên 10 vùng rạn và một số khảo sát gần đây ở vùng biển ven bờ phía Nam Việt Nam đã ghi nhận một số sự cố suy thoái rạn san hô mà nguyên nhân là do các tai biến thiên nhiên.

Đó là: nở hoa của tảo trên diện rộng ở vịnh Cà Ná năm 2002; bùng nổ sao biển gai ở các vịnh Nha Trang, Vân Phong và vùng biển Cù Lao Chàm năm 2002 - 2004; tác động tích lũy của nhiệt độ cao và độ muối thấp trong một giai đoạn ngắn ở Côn Đảo năm 2005; nước lũ từ đất liền ảnh hưởng đến biển Cù Lao Chàm năm 2006 và tẩy trắng hàng loạt san hô ở biển Phú Quốc năm 2010. Những tác động này đã làm giảm độ phủ san hô một cách nghiêm trọng do hàng loạt cây đã bị tiêu diệt. Sự phục hồi diễn ra rất chậm.

Suy thoái rạn san hô do tai biến thiên nhiên là vấn đề cần được các khu bảo tồn biển quan tâm thông qua quy hoạch và thực thi quản lý nhằm thích ứng và giảm thiểu những tác động tiêu cực đối với đa dạng sinh học biển.

Nguồn: Dương Đình Tường - Công Điền

Nông nghiệp Việt Nam

[Bài 1]: Biển cạn trong ký ức của một ngư dân

Fri, 09 Jun 2023 07:22:42 GMT

Vượt cửa Lăng Cô

Khi tôi đến thì đoàn cán bộ của Viện Nghiên cứu Hải sản trong đề tài “Xây dựng quy trình kỹ thuật nuôi cấy phục hồi san hô cứng ở vùng biển Việt Nam” do Thạc sĩ Nguyễn Văn Hiếu làm Chủ nhiệm đã làm việc được 4 ngày tại khu vực Hải Vân - Sơn Chà, tỉnh Thừa Thiên - Huế. Tiếc rằng từ đó, hôm thì biển động, hôm thì nước đục, đoàn không thể tác nghiệp được cứ phải ở trên bờ ròng rã suốt 3 ngày liền. Đến ngày thứ ba, được ngư dân báo về sóng yên, biển trong, cả đoàn lục tục lên đường khiến lòng tôi vui như mở hội.

Chúng tôi vượt cửa Lăng Cô trên con thuyền to nhất của thị trấn nhưng nó cũng chỉ dài hơn 10 m, đóng bằng gỗ, ván nhiều thanh đã mục hoặc sứt sẹo, bạc phếch màu thời gian. Trên khoang là 4 bộ dụng cụ lặn, 1 máy nén khí, 8 bình khí nén mỗi chiếc đủ để thợ lặn xuống độ sâu 10 m thở trong khoảng 1,5 giờ, các dây chì buộc vào người cho chìm, thùng xốp, máy ảnh chống nước, túi đựng mẫu…

Đoàn các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Hải sản chuẩn bị lặn xuống biển. Ảnh: Dương Đình Tường.

“Pành, pành, pành”. Tiếng máy nổ chát chúa át cả tiếng người. Nguyễn Quang Dũng - thành viên tập sự, trẻ nhất đoàn giật dây khởi động chiếc máy nén bơm khí vào bình, đồng thời chuẩn bị những giá thể để cấy san hô bằng những dải lưới inox. Thuyền chực chỉ bãi Cả, chạy chừng 15 phút là tới nơi.

Trong lúc các nhà khoa học lặn xuống biển với cây búa, cái đục và chiếc rổ nhựa để tách giống, phục vụ cho việc cấy san hô, anh Lê Văn Thọ - chủ nhân của chiếc thuyền to nhất thị trấn Lăng Cô, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên - Huế kể cho tôi nghe về những biến cố lớn trong đời của dân quê mình. Từ năm 1982-1992 phương tiện đánh bắt lạc hậu cộng với sự sai lầm của cơ chế mà sinh ra đói, rất nhiều người phải bỏ xứ vượt biên với cái giá 1-2 lạng vàng mỗi lượt. Họ chen chúc nhau trên những con thuyền thúng chỉ nhỏ như cái lá, phó mặc mạng sống cho ông trời. 10 người đi thì 7-8 người gửi xác nơi biển cả.

Rồi đợt ô nhiễm của nhà máy thép Formosa năm 2016, cá chết nổi trắng biển như những lớp phao xốp, có những con dài bằng cả cái đòn gánh, đẩy đưa mùi hôi thối xa tới vài trăm mét. Lúc đó, vợ chồng anh Thọ phải gác thuyền tạm nghỉ nghề đi biển, lên đèo Hải Vân dựng vài cái cọc đủ che một tấm vải bạt, bán nước nuôi đàn con 5 đứa. Mấy người quản lý giao thông ra đuổi, anh cứ một hai van xin để cho làm nếu không thì cả gia đình sẽ chết đói. Hơn 1 năm sau, cá lác đác xuất hiện, họ lại giong thuyền ra biển.

Anh Lê Văn Thọ khoe con cá nhói mới câu được. Ảnh: Công Điền.

Nhưng cứ theo anh Thọ, Formosa chỉ là một giọt nước tràn ly chứ trước đó biển đã cạn kiệt lắm rồi: “Mươi năm về trước, khi tôi lặn xuống biển ở bãi Cả thấy san hô mọc dày, cao như một khu rừng rồi chúng cứ chết dần, từ xanh nhạt chuyển sang màu trắng, cuối cùng là màu nâu và tan ra hết. Đủ các loại đánh bắt hủy diệt như giã cào, xung điện, chất nổ, chất độc xyanua khiến cho môi trường bị ảnh hưởng.

Sau sự cố Formosa thì mười phần san hô ở đây chỉ còn lại một, nguồn lợi thủy sản xưa mười phần giờ không còn được hai. Bốn đời nhà tôi làm nghề biển. Biển có thì con cái trong gia đình chi tiêu được rộng rãi, còn không là khó khăn. Tôi đã phải bán ba vàn lưới mắt lớn vì không còn cá nữa, chỉ giữ lại một vàn lưới mắt nhỏ. Khi mua chúng có giá trên 100 triệu, lúc bán chỉ được 30 triệu. Thằng con trai tôi đang theo nghề biển bất đắc dĩ vì sau khi đi bộ đội về vẫn chưa tìm được nghề gì khác”.

Cách đây mấy năm ở khu vực bãi Chuối trong nhiều lần bủa lưới anh Thọ còn bắt gặp cá heo vào theo. Chúng gỡ cá trong lưới khéo còn hơn cả người rồi ngốn cứ rào rào: “Mỗi lần các “ông” cá heo đến là mực, tôm, cá đều sạch phần vì các ông ăn, phần vì ngửi thấy hơi của các ông là tôm, cá, mực sợ chạy trốn hết. Tôi phải nói, các ông bơi đi để tôi kéo mẻ lưới này đã rồi thì cùng đua.

Nghe thế, không thấy các ông đâu nữa. Kéo xong lưới, nổ máy cái là đã thấy các ông xuất hiện rồi. Lúc đầu các ông còn khỏe, bơi trước mũi thuyền của mình, sau 10-15 phút bơi ngang với thuyền, cuối cùng mệt đành bơi sau thuyền, liên tục nổi đầu lên để hít không khí. Sức đâu mà đua với máy được?

Một thợ lặn đang bắt ốc dưới biển. Nền đáy gần như trơ trọi không có gì. Ảnh: Viện nghiên cứu Hải sản.

Cũng khu vực đó có lần chong đèn tôi còn thấy ông cá voi dài ngang với cái thuyền của mình, tức 13,5 mét, nặng chắc cỡ 15-20 tấn nên vội kéo lưới lên, nổ máy mà chạy. Chạy một hồi lâu sau, nghĩ là ông không đuổi theo nữa tôi mới tắt máy, lại thấy ông nổi lên ở bên cạnh thuyền rồi. Nhưng hai năm nay khu vực này chẳng thấy ông cá heo, ông cá voi nào nữa. Biển đã cạn thật rồi”.

Là một đứa con của biển, anh Thọ rắn rỏi như một pho tượng đồng. Tấm lưng của anh bắt nắng, cháy xém đến nỗi mỗi khi lặn biển xong nó đen như một tấm bảng, có thể thấm những giọt mồ hôi và muối đọng trên đó để viết thành chữ được. Bắt tôm hùm nhí, phóng lao cá, mực nang lúc đầu anh toàn “lặn chay”, nghĩa là không dùng ống khí, khi nào cảm thấy phổi cạn ô-xy thì nuốt tí nước biển sẽ được thêm một chút hơi để mà nổi lên.

Về sau, chẳng có khí tài gì chỉ cần ngậm miệng vào cái vòi dẫn khí từ máy nổ đặt trên tàu vậy mà anh lặn miết cả buổi để săn cá tôm được. Có những lúc mệt quá, anh còn nằm ngả lưng ngay dưới đáy biển. Người trên thuyền thấy đám bọt khí không di chuyển nữa là biết ngay thợ lặn lại ngủ gật dưới nước rồi…

San hô bắt lên liên tục được tưới thêm nước biển. Ảnh: Dương Đình Tường.

Nước sống và nước chết

Anh Thọ đã nhiều lần lặn ngụp dưới bãi Cả để nhận ra một điều rằng lượng san hô dưới rạn trước mười phần nay không còn nổi một. Ở bãi Cả, sau khi các giá thể cấy san hô được cố định trên nền đáy biển, các nhà khoa học khai thác phần nhỏ các loại san hô phiến, khối, đĩa tại chỗ để thử nghiệm sự ổn định của giá thể với các dạng sống san hô, chia nhỏ chúng ra rồi cấy xuống như cắt cành, giâm cây trên bờ vậy.

Bình thường san hô phát triển dạng bò lan hoặc bị sóng đánh gãy cũng là một dạng gieo giống nhưng chúng khó bám vào đáy biển được nên hay bị chết. Ở đây, con người đã trợ lực cho chúng bằng những cái giá thể giúp thân cố định vào đáy biển.

Trên thuyền mấy anh em hối hả múc nước biển vào các thùng xốp để sẵn sàng chờ san hô. “Múc ít thôi, chao động từng mô là nước sống từng ấy. Nước dưới biển luôn chảy, còn múc lên thùng thì là tử nước rồi”, anh Thọ dặn.

Khác với ở nước ngọt, những động vật nước mặn khi rời khỏi lòng biển mẹ sẽ nhanh chóng bị chết, dù có được thả trong nước mặn đi chăng nữa. Bởi thế phải thay nước liên tục hoặc tạo dòng chảy hay sục ô-xy. San hô khi đưa lên gặp nắng cũng sẽ chết liền bởi tảo cộng sinh bỏ ra ngoài mất nên phải để chúng vào trong chỗ râm mát.

Cù Lao Chàm tỉnh Quảng Nam năm 2011 vẫn còn nhiều san hô. Ảnh: Viện nghiên cứu Hải sản.

Các kết quả nghiên cứu và tổng hợp của Viện Nghiên cứu Hải sản cho thấy tổng diện tích rạn san hô vùng biển ven bờ Việt Nam ước tính khoảng 13.426 ha. Trong đó các khu vực có diện tích rạn san hô lớn nhất gồm đảo Phú Quý (1.858 ha), Lý Sơn (1.704 ha), vịnh Vân Phong (1.618 ha) và vùng ven bờ Ninh Hải - Ninh Thuận (2.330 ha).

Ngoài ra còn có điểm phân bố nhỏ hơn có thể kể đến như Hòn Mát, Nghi Sơn, Hòn La, Đảo Trần, Ba Mùn, Cát Bà, Kỳ Lợi - Vũng Áng thuộc vùng biển vịnh Bắc Bộ, các địa điểm Hòn Cau, Tuy An, Ghềnh Ráng - Nhơn Hải thuộc vùng biển Trung Bộ và đảo Hải Tặc thuộc vùng biển Tây Nam bộ.

Những nghiên cứu từ năm 1982-2004 đã xác định khoảng trên 400 loài thuộc 79 giống san hô cứng ở ven bờ Việt Nam. Kết quả thống kê hồi ấy thể hiện sự tương đối giàu có về thành phần loài của vùng biển phía Nam với số lượng hơn hẳn phía Bắc và gần tương đương với các vùng giàu có về san hô của thế giới.

Độ phủ san hô cứng được tổ chức giám sát san hô toàn cầu (Reefcheck) xác định như là chỉ thị cho sức khoẻ rạn. Sự thay đổi trong độ phủ thường liên quan đến các vấn đề khai thác quá mức, khai thác bằng mìn, bằng chất độc.

Nhiều vùng biển hiện nay san hô đang chết rụi như thế này. Ảnh: Viện nghiên cứu Hải sản.

Nghiên cứu của Bucke năm 2002 ở gần 200 điểm rạn san hô của ven biển Việt Nam cho thấy hiện trạng độ phủ không tốt. Chỉ khoảng 1% số rạn có độ phủ cao, trong khi số rạn có độ phủ thấp chiếm tới trên 31%. Số rạn có độ phủ trung bình và khá chỉ là trên 41% và 26%. Số liệu thống kê còn cho thấy các rạn ở xa bờ hoặc xa các vùng dân cư duy trì được trong trạng thái tốt hơn gần bờ.

Trước những năm 1954, các chương trình nghiên cứu về san hô ở vùng biển nước ta phần lớn được thực hiện bởi các nhà nghiên cứu người Pháp thuộc Viện Hải Dương học Nha Trang.

Nguồn: Dương Đình Tường

Nông nghiệp Việt Nam

Hội thảo khoa học triển khai nhiệm vụ Môi trường: "Xây dựng mô hình xử lý nước thải tại cảng cá”,

Tue, 04 Apr 2023 03:15:54 GMT

Sáng ngày 31/3/2023, Viện nghiên cứu Hải sản tổ chức Hội thảo khoa học triển khai nhiệm vụ cấp Bộ: “Xây dựng mô hình xử lý nước thải tại cảng cá”, do ThS. Trần Quang Thư làm chủ nhiệm. TS. Nguyễn Văn Nguyên, Phó Viện trưởng chủ trì Hội thảo.

Chủ nhiệm nhiệm vụ trình bày báo cáo tại Hội thảo

Nhiệm vụ được thực hiện với mục tiêu là đánh giá được hiện trạng xử lý nước thải tại các cảng cá; Xây dựng được mô hinh xử lý nước thải; Xây dựng được giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý nước thải, phù hợp với điều kiện hoạt động tại cảng cá. Để đạt được mục tiêu đề ra, đề tài thực hiện 4 nội dung chính: 1) Đánh giá hiện trạng xử lý nước thải tại các cảng cá; 2) Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý nước thải phù hợp với điều kiện hoạt động tại cảng cá; 3) Xây dựng mô hình xử lý nước thải, áp dụng vào thực tế 02 loại hình cảng cá các loại I,II; 4) Xây dựng tài liệu hướng dẫn kỹ thuật, vận hành hệ thống xử lý nước thải cảng cá.

Tại Hội thảo, Ban chủ nhiệm nhiệm vụ đã trình bày giới thiệu thông tin chung về nhiệm vụ, nội dung nghiên cứu và tiến độ thực hiện nhiệm vụ. Ban chủ nhiệm nhiệm vụ cũng đã nhận được nhiều ý kiến góp ý của các chuyên gia, nhà khoa học để xây dựng kế hoạch, phương án triển khai nhiệm vụ.

Kết thúc Hội thảo, Phó Viện trưởng Nguyễn Văn Nguyên đề nghị Ban chủ nhiệm đề tài tiếp thu ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học để triển khai thực hiện các bước tiếp theo một cách tốt nhất./.

Vũ Thị Thu Hằng

Hội thảo triển khai nhiệm vụ cấp Bộ “Xây dựng hướng dẫn kỹ thuật quản lý, giám sát môi trường nhằm giảm thiểu tác động do tảo độc hại tại vùng nuôi nhuyễn thể hai mảnh vỏ tập trung”

Mon, 03 Apr 2023 04:00:01 GMT

Sáng ngày 31/3/2023, Viện nghiên cứu Hải sản tổ chức Hội thảo khoa học triển khai nhiệm vụ cấp Bộ: “Xây dựng hướng dẫn kỹ thuật quản lý, giám sát môi trường nhằm giảm thiểu tác động do tảo độc hại tại vùng nuôi nhuyễn thể hai mảnh vỏ tập trung”, do TS. Nguyễn Văn Nguyên làm chủ nhiệm. TS. Nguyễn Viết Nghĩa, Phó Viện trưởng chủ trì Hội thảo.

Chủ nhiệm nhiệm vụ trình bày báo cáo tại Hội thảo

Nhiệm vụ được thực hiện với mục tiêu là xây dựng hướng dẫn kỹ thuật quản lý, giám sát môi trường nhằm giảm thiểu tác động do tảo độc hại tại vùng nuôi nhuyễn thể hai mảnh vỏ tập trung. Để đạt được mục tiêu đề ra, đề tài thực hiện 4 nội dung chính: 1) Đánh giá hiện trạng tảo độc hại và môi trường tại một số vùng nuôi nhuyễn thể hai mảnh vỏ tập trung; 2) Đánh giá mối liên hệ giữa môi trường và sự xuất hiện tảo độc hại; 3) Xây dựng mô hình quản lý, giám sát môi trường nhằm giảm thiểu tác động do tảo độc hại vùng nuôi nhuyễn thể hai mảnh vỏ tập trung; 4) Xây dựng tài liệu hướng dẫn kỹ thuật quản lý, giám sát môi trường nhằm giảm thiểu tác động do tảo độc hại vùng nuôi nhuyễn thể hai mảnh vỏ tập trung.

Tại Hội thảo, Ban chủ nhiệm nhiệm vụ đã trình bày giới thiệu thông tin chung về nhiệm vụ, nội dung nghiên cứu và tiến độ thực hiện nhiệm vụ.

Ban chủ nhiệm nhiệm vụ đã nhận được nhiều ý kiến thảo luận, đóng góp sát thực của các chuyên gia, nhà khoa học để xây dựng kế hoạch, phương án triển khai nhiệm vụ.

Kết thúc Hội thảo, Phó Viện trưởng Nguyễn Viết Nghĩa đề nghị Ban chủ nhiệm đề tài tiếp thu ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học để triển khai thực hiện các bước tiếp theo một cách tốt nhất./.

Vũ Thị Thu Hằng

Hội nghị Tổng kết công tác bảo vệ môi trường nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2016 – 2020 và định hướng giai đoạn 2021 – 2025

Mon, 26 Apr 2021 10:00:40 GMT

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp &PTNT Lê Quốc Doanh phát biểu tại Hội nghị

Giai đoạn 2016 - 2020, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tiếp tục thực hiện đề án tái cơ cấu ngành Nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị và phát triển bền vững gắn với xây dựng nông thôn mới, qua đó đã đạt được nhiều kết quả nổi bật. Theo đó, tỉ lệ các xã đạt tiêu chí về môi trường trong xây dựng nông thôn mới đã tăng rõ rệt so với các giai đoạn trước, đến năm 2020, tỉ lệ che phủ rừng đạt trên 40%, các công tác bảo vệ môi trường đã được triển khai lồng ghép trong các hoạt động sản xuất kinh doanh trên tất các lĩnh vực nông nghiệp từ lâm nghiệp cho đến chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản.

Công tác quản lý và bảo vệ môi trường nông thôn trên địa bàn các xã được quan tâm chỉ đạo và đạt kết quả tốt. Hoạt động thu gom rác thải và vệ sinh môi trường nông thôn được nhiều địa phương tích cực triển khai. Phát triển nhiều mô hình thu gom, vận chuyển chất thải rắn đến các địa điểm trung chuyển như: các doanh nghiệp, các tổ, hợp tác xã,… góp phần từng bước xã hội hóa hoạt động quản lý chất thải rắn, tỷ lệ chất thải rắn được thu gom khu vực nông thôn đạt 65%.

Bên cạnh đó,công tác kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật, vận hành hệ thống xử lý chất thải, kiểm soát ô nhiễm môi trường tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh tiếp tục được chú trọng. Các địa phương đã tổ chức cho các cơ sở sản xuất kinh doanh, nuôi trồng thủy sản, làng nghề ký cam kết đảm bảo về bảo vệ môi trường theo quy định thông qua các buổi tập huấn về Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Đến nay đã có 77/97 xã đạt tỷ lệ 79% xã đạt tiêu chí nông thôn mới.

Tại Hội nghị, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổng kết, đánh giá những kết quả đạt được về công tác bảo vệ môi trường nông nghiệp, nông thôn trong giai đoạn 2016-2020; các cơ quan quản lý, nghiên cứu ngành nông nghiệp và các địa phương cùng trao đổi, chia sẻ những kinh nghiệm trong công tác quản lý, BVMT ngành nông nghiệp, nông thôn.

Tham dự Hội nghị, TS. Nguyễn Văn Nguyên – Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Hải sản trình bày báo cáo về Thực trạng ô nhiễm môi trường vùng ven biển Việt Nam và giải pháp khắc phục. Nội dung đề cập đến những vấn đề ô nhiễm và xu hướng gia tăng ô nhiễm môi trường ở các vùng biển kín, biển hở; vùng nuôi hải sản tập trung trên biển; khu vực dịch vụ hậu cần nghề cá - cảng cá, bến cá, làng nghề chế biến hải sản và những ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường đến hệ sinh thái, nguồn lợi ven biển. Báo cáo kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các bộ, ngành liên quan về những giải pháp để thực hiện công tác bảo vệ môi trường biển và vùng nông thôn ven biển giai đoạn 2021 - 2025, cụ thể:

- Sớm xây dựng đề án bảo vệ môi trường nông nghiệp và nông thôn giai đoạn 2021 - 2025.

- Tăng cường về nguồn lực phục vụ công tác bảo vệ môi trường biển.

- Tăng cường hệ thống quan trắc cảnh bảo môi trường.

- Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ 4.0, quan trắc và cảnh bảo môi trường tự động.

- Nghiên cứu sức tải môi trường phục vụ cho phát triển bền vững hoạt động nuôi biển.

- Giám sát môi trường và đa dạng sinh học tại các khu bảo tồn trọng điểm.

- Tăng cường giám sát và xây dựng giải pháp bảo vệ môi trường khu vực cảng cá, bến cá, khu neo đậu tránh trú bão.

- Xây dựng giải pháp bảo vệ môi trường hiệu quả tại các làng nghề chế biến hải sản vùng nông thôn ven biển.

- Điều tra, đánh giá hiện trạng ô nhiễm rác thải nhựa, vi nhựa; tác động qua lại của rác thải nhựa và nghề cá biển.

TS. Nguyễn Văn Nguyên, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Hải sản

trình bày báo cáo tại Hội nghị

Kết thúc Hội nghị, Thứ trưởng Lê Quốc Doanh kết luận và đưa ra một số định hướng để khắc phục và nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ môi trường ngành nông nghiệp nông thôn trong thời gian tới:

Cùng với việc đẩy mạnh việc tuyên truyền cần rà soát lại văn bản pháp luật, đặc biệt, các luật sửa đổi liên quan phát triển môi trường nông thôn; Triển khai thực hiện hiệu quả các chương trình đã được phê duyệt;

Quản lý chặt chẽ hơn nữa trong vấn đề sản xuất và sử dụng vật tư nông nghiệp, đặc biệt đối với khâu sử dụng; Tạo nhiều thị trường cho lĩnh vực nông nghiệp hữu cơ, sản phẩm nông nghiệp sạch và an toàn;

Xây dựng các chương trình, đề tài nghiên cứu khuyến nông, các biện pháp trồng trọt thân thiện, công nghệ bảo vệ môi trường, giải pháp bảo vệ môi trường phù hợp, hiệu quả để phát triển bền vững các ngành nghề lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn của Việt Nam.

Trần Quang Thư

Phối hợp thực hiện có hiệu quả Chương trình trọng điểm điều tra cơ bản tài nguyên, môi trường biển và hải đảo đến năm 2030

Thu, 25 Feb 2021 09:23:28 GMT

Ảnh minh họa

Theo đó, Quy chế bao gồm 3 chương, 17 điều, trong đó có quy định cụ thể về phối hợp xây dựng kế hoạch và dự toán ngân sách nhà nước hằng năm; theo dõi, kiểm tra, đánh giá, sơ kết, tổng kết chương trình; thực hiện hiệu quả với chương trình nghiên cứu khoa học và công nghệ phục vụ quản lý biển, hải đảo và phát triển kinh tế biển; bảo đảm an ninh, an toàn trong quá trình triển khai nhiệm vụ...

Quy chế đã quy định về mục đích, nguyên tắc, nội dung, phương thức và trách nhiệm phối hợp giữa các bộ, ngành liên quan và UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có biển trong quản lý thực hiện Chương trình trọng điểm điều tra cơ bản tài nguyên, môi trường biển và hải đảo đến năm 2030.

Cụ thể, mục đích phối hợp nhằm bảo đảm tổ chức thực hiện có hiệu quả các dự án, đề án, nhiệm vụ của Chương trình ngay từ khâu lập, phê duyệt, tổ chức thực hiện đến hoạt động nghiệm thu và đánh giá kết quả thực hiện các nhiệm vụ, đề án, dự án trong Chương trình. Tổ chức tốt công tác điều phối, chia sẻ thông tin, dữ liệu, khai thác, tận dụng tối đa năng lực, kinh nghiệm, phương tiện, trang thiết bị trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ, dự án; tăng cường và đề cao trách nhiệm, tính chủ động, tích cực của từng bộ, cơ quan, đơn vị trong quá trình tổ chức thực hiện Chương trình.

Quyết định cũng nêu rõ, các bộ ngành, địa phương có trách nhiệm phối hợp tổ chức thực hiện Chương trình: Xây dựng kế hoạch và dự toán ngân sách, việc quản lý, sử dụng kinh phí chi thực hiện các nhiệm vụ, dự án, tổng hợp, phân bổ kinh phí hằng năm của Chương trình; theo dõi, kiểm tra, đánh giá, sơ kết, tổng kết Chương trình; gắn kết thực hiện với Chương trình nghiên cứu khoa học và công nghệ phục vụ quản lý biển, hải đảo và phát triển kinh tế biển và các chương trình, đề án, dự án khác có liên quan.

Bên cạnh đó, phối hợp tổ chức thực hiện các nhiệm vụ, dự án thuộc Chương trình gồm: Thẩm định và phê duyệt dự án thực hiện; hướng dẫn, phân bổ và giao kế hoạch, dự toán ngân sách Nhà nước thực hiện; kiểm tra, giám sát, nghiệm thu, quyết toán và giao nộp sản phẩm; thông tin, báo cáo trong quá trình thực hiện.

Về phương thức phối hợp có thể thực hiện bằng hình thức gửi công văn, thư điện tử; tổ chức họp trao đổi, lấy ý kiến; chia sẻ, cập nhật thông tin có liên quan trong quá trình triển khai thực hiện Chương trình và các nhiệm vụ, dự án thuộc Chương trình; tổ chức các đoàn, tổ công tác liên ngành trong trường hợp cần thiết.

Trước đó, Phó Thủ tướng Chính phủ Trịnh Đình Dũng cũng đã ký ban hành phê duyệt “Chương trình trọng điểm điều tra cơ bản tài nguyên, môi trường biển và hải đảo đến năm 2030”. Với mục tiêu đến năm 2030, tối thiểu 50% diện tích vùng biển và hải đảo Việt Nam được khảo sát, điều tra, phân tích, đánh giá về tài nguyên, môi trường biển và hải đảo ở tỉ lệ 1:500.000 và điều tra ở tỷ lệ lớn đối với một số khu vực trọng điểm.

Cụ thể, trong giai đoạn 2020 - 2025, một trong các nhiệm vụ của Chương trình là điều tra tổng hợp điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội, văn minh sinh thái biển nhằm có được các số liệu, dữ liệu về khí tượng, hải văn, môi trường, động đất, sóng thần... phục vụ quy hoạch, khai thác, sử dụng bền vững tài nguyên biển; xây dựng, thiết kế các công trình trên biển, đánh giá các tác động của yếu tố tự nhiên tới các công trình biển, quá trình xâm nhập mặn, suy thoái môi trường biển, phát triển bền vững kinh tế biển, bảo vệ quốc phòng, an ninh trên biển, ứng phó với biến đổi khí hậu, nước biển dâng.

Đo đạc, thành lập, hệ thống hóa bản đồ địa hình đáy biển tỷ lệ lớn 1:10.000 một số khu vực trọng điểm, tỉ lệ trung bình 1:50.000 vùng biển ven bờ và tỉ lệ nhỏ 1:250.000, 1:500.000 trên toàn bộ vùng biển Việt Nam.

Điều tra tổng thể đa dạng sinh học và nguồn lợi hải sản ở tỉ lệ nhỏ vùng biển sâu, điều tra chi tiết tại các bãi cạn, gò đồi ngầm; tiến hành điều tra định kỳ nguồn lợi hải sản và môi trường sống của loài hải sản, các loại tài nguyên và các yếu tố môi trường có tính biến động theo quy định pháp luật.

Điều tra cơ bản kết hợp với nghiên cứu khoa học đánh giá tiềm năng tài nguyên vị thế, năng lượng gió, năng lượng mặt trời, năng lượng sóng, thủy triều, sinh dược học biển và các nguồn tài nguyên khác;...

Giai đoạn 2026 - 2030, điều tra cơ bản kết hợp với nghiên cứu khoa học biển, phát huy vai trò của khoa học và công nghệ trong việc thúc đẩy, nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác điều tra cơ bản tài nguyên và môi trường biển và hải đảo về quy luật phân bố và nguồn gốc thành tạo các khoáng sản biển (khí hydrate, sa khoáng,...), cổ khí hậu, cổ đại dương, chế độ thủy thạch động lực, ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường tới các hệ sinh thái,...

Tiếp tục điều tra đánh giá định kỳ một số yếu tố tự nhiên, tài nguyên có tính biến động cao như: hải dương học, khí tượng thủy văn, tài nguyên sinh vật, hệ sinh thái, môi trường biển và hải đảo; điều tra, đánh giá chi tiết tiềm năng, trữ lượng một số tài nguyên, khoáng sản biển, các loại tài nguyên mới phục vụ việc khai thác và sử dụng bền vững các loại tài nguyên biển.

Tăng cường hợp tác quốc tế trong điều tra, nghiên cứu những vấn đề mang tính khu vực và quốc tế như: ứng phó biến đổi khí hậu, nước biển dâng, rác thải xuyên biên giới, cảnh báo động đất, sóng thần, ô nhiễm, suy thoái môi trường biển, cổ khí hậu, cổ đại dương, chuỗi, lưới thức ăn, ăn mòn khí quyển và nước mặn đối với các công trình trên biển và ven biển.

Văn Thọ

Việt Nam hướng đến Hoàn thiện và Hiện đại hóa cơ sở hạ tầng ngành Thủy sản

Tue, 02 Jun 2020 03:40:45 GMT

Ảnh minh họa

Quy hoạch hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá là căn cứ để hoàn thiện và hiện đại hóa cơ sở hạ tầng ngành Thủy sản, xây dựng các Trung tâm nghề cá lớn; tăng cường công tác quản lý nghề cá; đảm bảo an toàn cho tàu cá và ngư dân; đáp ứng nhu cầu dịch vụ hậu cần, neo đậu tránh trú bão cho tàu cá; đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm; giảm tổn thất sau thu hoạch; góp phần chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU); hình thành đầu mối giao thương trong nước và quốc tế.

Quy hoạch đã được lập trên cơ sở: Tuân thủ pháp luật về quy hoạch, thủy sản và pháp luật khác có liên quan và các điều ước quốc tế (mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên); đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Phù hợp chiến lược phát triển thủy sản và quy hoạch khác có liên quan; trên cơ sở tận dụng tối đa điều kiện tự nhiên; chú trọng kết hợp việc xây dựng cảng cá với khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá và cơ sở dịch vụ hậu cần nghề cá; bảo vệ môi trường, hệ sinh thái, thích ứng biến đổi khí hậu; bảo đảm quốc phòng, an ninh. Đồng thời, huy động tối đa nguồn lực từ các thành phần kinh tế; tranh thủ sự hỗ trợ quốc tế trong đầu tư xây dựng và quản lý hệ thống cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá.

Các mục tiêu cụ thể của bản Quy hoạch

(1) Đánh giá các yếu tố, điều kiện tự nhiên, nguồn lực, bối cảnh và thực trạng phân bố, sử dụng không gian tác động đến hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá; (2) Đánh giá hiện trạng hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá; đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch hệ thống cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá thời kỳ trước; (3) Dự báo nhu cầu phát triển cơ sở hạ tầng phục vụ khai thác thủy sản đáp ứng yêu cầu quản lý hiệu quả, phát triển bền vững, phù hợp xu thế hội nhập quốc tế; kết hợp nhiệm vụ an ninh quốc phòng, bảo vệ chủ quyền biển đảo; (4) Nghiên cứu các phương án phát triển; lựa chọn phương án có tính khả thi cao làm cơ sở đầu tư xây dựng hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá làm nhiệm vụ dịch vụ hậu cần phục vụ phát triển bền vững kết hợp nhiệm vụ an ninh quốc phòng, bảo vệ chủ quyền biển đảo; (5) Nghiên cứu đề xuất cơ chế, chính sách, chương trình dự án đầu tư phát triển hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá; (6) Đề xuất các giải pháp thực hiện quy hoạch hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá; tổ chức thực hiện quy hoạch; (7) Xây dựng hệ thống bản đồ “Quy hoạch hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050”.

Quy hoạch hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá

Theo đó, bản quy hoạch được thực hiện trên cơ sở những phân tích, đánh giá các yếu tố, điều kiện tự nhiên, nguồn lực, bối cảnh và thực trạng phân bố, sử dụng không gian đối với hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá; Phân tích xu thế phát triển kinh tế - xã hội, môi trường pháp lý trong và ngoài nước, khoa học, công nghệ, quản lý vận hành và các kịch bản phòng chống thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu có ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá trong thời kỳ quy hoạch. Đánh giá về liên kết ngành, liên kết vùng của hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá (sự liên kết, đồng bộ của hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá trên phạm vi cả nước; sự liên kết giữa hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá với hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật của các ngành, lĩnh vực khác có liên quan trong phạm vi vùng lãnh thổ).

Bên cạnh đó, xác định các yêu cầu phát triển cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá; những cơ hội và thách thức phát triển của hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá (xác định yêu cầu, nhu cầu phát triển hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá trên cơ sở các định hướng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, chiến lược phát triển ngành Thủy sản, quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch bảo vệ và khai thác nguồn lợi thủy sản, quy hoạch ngành, lĩnh vực có liên quan trong thời kỳ quy hoạch; phân tích, đánh giá các cơ hội và thách thức trong phát triển hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá thời kỳ quy hoạch). Đồng thời, xác định các quan điểm, mục tiêu phát triển hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá trong thời kỳ quy hoạch (xác định quan điểm phát triển xét về lợi ích kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học, quốc phòng an ninh; xác định mục tiêu tổng quát, mục tiêu cụ thể và định hướng phát triển hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá trong thời kỳ quy hoạch).

Từ đó, lên phương án phát triển hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá trên toàn quốc, vùng lãnh thổ: Phân bố và tổ chức không gian phát triển kết cấu hạ tầng cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão (quy mô, mạng lưới luồng, tuyến); Xác định loại hình, vai trò, vị trí, quy mô, công suất, định hướng khai thác sử dụng, và các chỉ tiêu kinh tế, kỹ thuật, công nghệ gắn với phân cấp, phân loại theo quy định của pháp luật chuyên ngành đối với từng công trình trong hệ thống kết cấu hạ tầng cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão; Có phương án kết nối giữa hệ thống kết cấu hạ tầng cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão với hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông, điện lực, thông tin liên lạc, phòng, chống thiên tai và các hệ thống kết cấu hạ tầng khác; và có các giải pháp về quản lý, khai thác, bảo đảm an toàn đối với hệ thống kết cấu hạ tầng cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão.

Định hướng bố trí sử dụng đất (bao gồm cả mặt nước) cho phát triển hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá và các hoạt động bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo tồn sinh thái, cảnh quan, di tích đã xếp hạng quốc gia có liên quan đến việc phát triển hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá. Danh mục dự án quan trọng quốc gia, dự án ưu tiên đầu tư của ngành và thứ tự ưu tiên thực hiện (trong đó, xây dựng tiêu chí xác định dự án ưu tiên đầu tư phát triển hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá trong thời kỳ quy hoạch; luận chứng xây dựng danh mục dự án quan trọng quốc gia, dự án quan trọng của ngành về phát triển hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá); dự kiến tổng mức đầu tư; đề xuất thứ tự ưu tiên thực hiện và phương án phân kỳ đầu tư; xây dựng hệ thống sơ đồ, bản đồ.

Trong bản quy hoạch hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 (với phạm vi quy hoạch là các tỉnh, thành phố ven biển) sẽ có một số Bản đồ in/ Bản đồ số sau: Bản đồ thể hiện sơ đồ vị trí địa lý và mối quan hệ của kết cấu hạ tầng cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá với khu vực và quốc tế; Bản đồ tổng thể hiện trạng kết cấu hạ tầng hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá; Bản đồ hiện trạng sử dụng đất, vùng nước các khu vực trọng điểm của cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá; Bản đồ định hướng sử dụng đất, vùng nước tại các khu vực trọng điểm của cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá; Bản đồ định hướng phát triển kết cấu hạ tầng cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050; Bản đồ không gian tổng thể các dự án quan trọng quốc gia, dự án ưu tiên đầu tư của hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Ngọc Thúy – FICen

Hội thảo triển khai nhiệm vụ môi trường: “Đánh giá mức độ rủi ro ô nhiễm môi trường vùng nuôi trồng thủy sản tập trung trên biển và đề xuất giải pháp quản lý, kỹ thuật nhằm giảm thiểu rủi ro ô nhiễm”

Wed, 06 May 2020 07:48:12 GMT

Toàn cảnh buổi Hội thảo

Tại Hội thảo, Ban Chủ nhiệm nhiệm vụ đã báo cáo chi tiết thông tin chung của nhiệm vụ, kế hoạch và giải pháp thực hiện các nội dung của nhiệm vụ. Nhiệm vụ được thực hiện với mục tiêu đánh giá được hiện trạng và xu thế biến động chất lượng môi trường tại một số vùng nuôi trồng thủy sản tập trung trên biển; Đánh giá được mức độ và nguy cơ rủi ro ô nhiễm môi trường tại một số vùng nuôi trồng thủy sản tập trung trên biển; Đề xuất được giải pháp quản lý, kỹ thuật giảm thiểu rủi ro ô nhiễm môi trường tại một số vùng nuôi trồng thủy sản tập trung trên biển; Đề xuất được giải pháp quản lý, kỹ thuật giảm thiểu rủi ro ô nhiễm ở vùng nuôi trồng thủy sản tập trung trên biển.

Nhiệm vụ sẽ tiến hành thực hiện 04 nội dung tại 06 vùng nuôi cá biển lồng bè tập trung thuộc 03 tỉnh Quảng Ninh, Bà Rịa – Vũng Tàu và Kiên Giang.

Nội dung 1: Thu thập, tổng hợp và phân tích dữ liệu đã có về chất lượng môi trường các vùng nuôi trồng tập trung trên biển và dải ven biển Việt Nam.
Nội dung 2: Khảo sát bổ sung, đánh giá hiện trạng và xu thế môi trường ở một số vùng nuôi trồng thủy sản tập trung trên biển.
Nội dung 3: Xây dựng bộ chỉ số, phương pháp đánh giá, phân loại mức độ và nguy cơ rủi ro ô nhiễm môi trường vùng nuôi trồng thủy sản tập trung trên biển.
Nội dung 4: Đề xuất giải pháp kỹ thuật và quản lý giảm thiểu rủi ro ô nhiễm môi trường và phát triển nghề nuôi cá biển thích ứng với thực trạng, hiệu quả và đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm.

Hội thảo nhằm giúp Ban Chủ nhiệm xin ý kiến chuyên gia, thảo luận các nội dung nhiệm vụ dự kiến triển khai, góp ý về biểu mẫu quan trắc và phân tích môi trường, phiếu điều tra, quy mô điều tra bổ sung.

Kết thúc Hội thảo, Phó Viện trưởng Nguyễn Văn Nguyên đánh giá cao tính khả thi của dự án. Tuy nhiên, Ban Chủ nhiệm dự án cần tiếp thu ý kiến của các chuyên gia để triển khai thực hiện các bước tiếp theo một cách tốt nhất.

Vũ Thị Thu Hằng

Hội thảo triển khai nhiệm vụ môi trường: “Đánh giá và đề xuất giải pháp quản lý, bảo vệ môi trường làng nghề chế biến hải sản truyền thống góp phần đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường khu vực Bắc Trung Bộ”

Wed, 06 May 2020 08:56:37 GMT

Toàn cảnh buổi Hội thảo

Tại Hội thảo, Ban Chủ nhiệm nhiệm vụ đã trình bày khái quát mục tiêu, nội dung cũng như các phương pháp thực hiện nhiệm vụ. Mục tiêu chung của đề tài là đánh giá được tình trạng ô nhiễm môi trường và thực trạng công tác bảo vệ môi trường ở các làng nghề chế biến hải sản truyền thống; Đề xuất các giải pháp quản lý, bảo vệ môi trường hiệu quả cho làng nghề chế biến hải sản truyền thống đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường khu vực Bắc Trung Bộ nhằm nhân rộng ra các địa phương có loại hình làng nghề tương tự.

Hội thảo nhằm giúp Ban Chủ nhiệm xin ý kiến chuyên gia, thảo luận các nội dung nhiệm vụ dự kiến triển khai. Ban Chủ nhiệm cần làm rõ quy mô áp dụng nghiên cứu là gì? Nghiên cứu rõ phương pháp xử lý kết quả điều tra. Cần xây dựng biểu mẫu điều tra một cách tỉ mỉ theo từng tỉnh để tổng hợp, đánh giá để đề xuất hướng điều tra hợp lý.

Kết thúc Hội thảo, Phó Viện trưởng Nguyễn Văn Nguyên đề nghị Ban Chủ nhiệm dự án tiếp thu ý kiến của các chuyên gia để triển khai thực hiện các bước tiếp theo một cách tốt nhất.

Vũ Thị Thu Hằng

Hội nghị nghiệm thu cơ sở kết quả thực hiện nhiệm vụ KHCN cấp Thành phố

Mon, 20 Apr 2020 01:26:26 GMT

Sau gần hai năm thực hiện, đề tài đã hoàn thành các mục tiêu đã đề ra. Các kết quả nghiên cứu và đề xuất của đề tài là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng, giúp giảm thiểu rủi ro trong sản xuất thủy sản, đóng góp tích cực cho công tác quản lý môi trường nước tại các khu nuôi trồng thủy sản tập trung của Thành phố.

Với các kết quả đã đạt được, chiều ngày 16/4/2020, Viện nghiên cứu Hải sản đã tổ chức Hội nghị nghiệm thu cơ sở kết quả thực hiện đề tài, do TS. Nguyễn Văn Nguyên làm Chủ tịch. Trong tình hình dịch bệnh Covid-19, Hội đồng được tổ chức dưới 10 người, bao gồm 07 thành viên Hội đồng, chủ nhiệm đề tài và đại diện cơ quan chủ trì thực hiện, đảm bảo ngồi đủ giãn cách trên 2m giữa các thành viên và có đầy đủ thiết bị bảo hộ theo quy định.

Hội đồng đánh giá cao các kết quả đã đạt được của đề tài, ghi nhận những nỗ lực cố gắng của Ban chủ nhiệm, đồng thời khẳng định các kết quả đạt được của đề tài có giá trị thực tiễn, có thể áp dụng vào quản lý môi trường nước trong nuôi trồng thủy sản theo hướng bền vững tại Hải Phòng.

Hội đồng nhất trí nghiệm thu đề tài với kết quả Đạt, số điểm trung bình là 86,7 điểm. Đề nghị Sở Khoa học và Công nghệ Hải Phòng cho đề tài nghiệm thu cấp Thành phố.

Toàn cảnh Hội nghị

Đỗ Anh Duy, Trương Văn Tuân

Có những vùng biển - Rác thải nhựa nhiều gấp 7 lần cá con

Mon, 06 Jan 2020 08:07:41 GMT

Ảnh minh họa

Các loài thủy sản bị ảnh hưởng bao gồm rất nhiều loài sống trong những môi trường khác nhau ở đại dương. Nhóm các nhà khoa học đã tiến hành nghiên cứu khi chúng ăn trên mặt nước.

Nghiên cứu của Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) và một nhóm các nhà khoa học quốc tế (bao gồm Đại học Bangor ở Anh) đã phát hiện ra rằng tại một số khu vực của đại dương, lượng rác thải nhựa nhiều gấp bảy lần lượng ấu trùng thủy sản.

Các nhà khoa học đã nhìn thấy rất nhiều ấu trùng thủy sản tại các vùng biển tĩnh (so với các khu vực khác của đại dương) - Nơi có mặt nước phẳng lặng, mềm mại như những dải lụa trên mặt đại dương.

Nhóm nghiên cứu nhận thấy, đó là nơi thích hợp cho cá con vì có sự tích tụ của nhiều sinh vật phù du, chính là nguồn thức ăn quan trọng cho ấu trùng thủy sản phát triển. Song, cũng tại các vùng biển tĩnh lại là nơi tập hợp rác thải nhựa của đại dương.

Tiến sĩ Jonathan Whitney, một nhà sinh thái biển của NOAA và là đồng Trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết: "Chúng tôi đã bị sốc khi thấy rằng rất nhiều mẫu thủy sản nghiên cứu đang bị đe dọa bởi rác thải nhựa".

Mật độ nhựa tại mặt biển tĩnh lặng ở Hawaii, trung bình cao gấp 8 lần so với mật độ nhựa được tìm thấy gần đây ở đảo rác Thái Bình Dương (Great Pacific Garbage Patch). Sau 100 lần kéo lưới, họ phát hiện ra rằng, ở các vùng biển tĩnh, rác thải nhựa tập trung nhiều gấp 126 lần với vùng biển cách đó chỉ vài trăm mét. Và cũng tại các vùng biển tĩnh, lượng rác thải nhựa nhiều gấp 7 lần lượng ấu trùng thủy sản.

Đặc biệt là, phần lớn rác thải nhựa được tìm thấy tại các vùng biển tĩnh, đều có kích thước rất nhỏ (dưới 1 mm). Và ấu trùng và thủy sản non lại rất thích con mồi cỡ này. Sau khi tiến hành nghiên cứu hàng trăm mẫu ấu trùng và thủy sản non, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng, nhiều loài thủy sản đã ăn phải các hạt nhựa.

"Chúng tôi đã tìm thấy những mẩu nhựa nhỏ trong bụng các loài cá nổi được con người khai thác cho mục đích thương mại, như: cá kiếm, cá nục (mahi-mahi), cũng như các loài sống trong rạn san hô như cá bò (triggerfish)", Tiến sĩ Whitney nhấn mạnh.

Ngọc Thúy (Theo The Telegraph)

Hội thảo đánh giá giữa kỳ kết quả thực hiện nhiệm vụ KHCN cấp Thành phố

Mon, 21 Oct 2019 02:47:12 GMT

Toàn cảnh buổi Hội thảo

Dưới sự chủ trì của PGS.TS Đỗ Văn Khương, Ban Chủ nhiệm đề tài đã trình bày ngắn gọn mục tiêu, nội dung, cũng như tiến độ thực hiện của nhiệm vụ tính đến thời điểm hiện tại.

Mục tiêu của đề tài là đánh giá chất lượng môi trường nước tại một số vùng nuôi trồng thủy sản tập trung ở Hải Phòng; đề xuất các giải pháp quản lý môi trường trong nuôi trồng thủy sản theo hướng bền vững.

Đề tài gồm những nội dung chính như sau:

Nội dung 1:Tổng quan tài liệu và những vấn đề lý thuyết có liên quan.
Nội dung 2: Đánh giá các yếu tố tác động gây ô nhiễm môi trường nước tại một số vùng nuôi trồng thủy sản tập trung ở Hải Phòng.
Nội dung 3: Đánh giá chất lượng môi trường nước cấp tại một số vùng nuôi trồng thủy sản tập trung ở Hải Phòng.
Nội dung 4: Đánh giá chu kỳ biến động và tải lượng ô nhiễm môi trường của một số mô hình nuôi trồng thủy sản ở Hải Phòng.
Nội dung 5: Đề xuất giải pháp quản lý môi trường nước trong nuôi trồng thủy sản theo hướng bền vững tại Hải Phòng.

Đến thời điểm hiện tại, đề tài đã thực hiện các nội dung đúng tiến độ . Các báo cáo chuyên đề theo nội dung nghiên cứu, được bám sát nội dung đã ký, nội dung và kết quả hợp với các nội dung đã đăng ký trong hợp đồng và thuyết minh đề cương. Các sản phẩm đến kỳ báo cáo đều đạt yêu cầu về chất lượng và khoa học đúng tiến độ theo thời gian. Nhiệm vụ tiếp tục hoàn thành các sản phẩm còn lại theo tiến độ, phân tích số liệu và hoàn thiện các nội dung nghiên cứu để chuẩn bị báo cáo tổng kết

Hội đồng nhất trí cho nghiệm thu các sản phẩm giữa kỳ.

Vũ Thị Thu Hằng

Thông tin về kết quả khảo sát hiện tượng cá biển nuôi lồng chết hàng loạt tại Long Sơn - Vũng Tàu

Mon, 15 Jul 2019 08:48:07 GMT

Môi trường nước tại khu vực cá chết bị ô nhiễm hữu cơ nghiêm trọng, biểu hiện là nước có màu vàng nhạt, nhiều vẩn đục. Hàm lượng DO, đặc biệt tại tầng đáy, thấp hơn nhiều so với giới hạn cho phép (5,0mg/l) theo QCVN 10-MT: 2015/BTNMT và thấp hơn nhiều so với tháng 5/2019. Hàm lượng N-NH₄⁺ vượt giới hạn cho phép (0,1mg/l) nhiều lần và P-PO₄^3-tăng hơn so với đợt quan trắc tháng 5/2019, trong khi hàm lượng COD cao bất thường.

Trầm tích ở khu vực cá chết thể hiện dấu vết của ô nhiễm hữu cơ, mẫu trầm tích có mùi hôi thối, hàm lượng COD, N tổng số và P tổng số cao hơn so với đợt quan trắc tháng 5/2019 và những năm trước.

Mẫu cá ở khu vực cá chết có tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng và vi khuẩn cao: Các mẫu cá mú, cá chẽm và cá chim ở khu vực xẩy ra hiện tượng cá chết đều bị nhiễm các loài ký sinh trùng quả dưa nước mặn (Cryptocaryon irritans), sán lá đơn chủ (Pseudorhabdorynchus sp.) và rận cá (Isopoda sp.). Trong đó 100% mẫu cá đều nhiễm sán lá đơn chủ với cường độ cao. Tỷ lệ và cường độ nhiễm ký sinh trùng quả dưa nước mặn và rận cá thấp hơn (67% và 50%). Kết quả phân tích cũng cho thấy 100% mẫu cá ở khu vực cá chết có dấu hiệu nhiễm khuẩn (lở loét, xuất huyết) và dương tính với vi khuẩn Vibrio gây bệnh như V. damselea, V. anguilarum, V. marynus, V. vulfinicus.

Thời điểm cá chết nhiều nhất trùng với những ngày có biên độ triều thấp dẫn tới tình trạng mức độ khuếch tán chất ô nhiễm rất hạn chế, có thể đã dẫn đến tình trạng ứ đọng cục bộ chất ô nhiễm trong thủy vực. Điều này không những giảm sức đề kháng của cá mà còn tạo điều kiện thuận lợi để mầm bệnh phát triển dẫn đến hiện tượng cá chết kéo dài nhiều ngày.

Từ kết quả đánh giá, nhận định về hiện tượng cá chết nêu trên, Viện nghiên cứu Hải sản đề xuất một số giải pháp giúp địa phương ổn định sản xuất và phát triển nghề nuôi cá biển bằng lổng bè như sau:

- Để khắc phục hậu quả, một số giải pháp trước mắt: Cần thực hiện các biện pháp kiểm soát và nâng cao chất lượng môi trường vùng nuôi: tăng cường sục khí, vệ sinh lồng nuôi để tăng lưu thông nước; Đảm bảo chế độ dinh dưỡng hợp lý và thực hiện các biện pháp phòng và trị bệnh đối với các nhóm bệnh trên, tăng sức đề kháng của đối tượng nuôi; Thực hiện nghiêm việc thu gom và xử lý cá chết theo quy định, kiểm soát chặt để tránh lây lan bệnh sang các khu vực khác; Tiếp tục quan trắc, khảo sát để xác định nguyên nhân gây ra hiện tượng cá chết.

- Về lâu dài, cần rà soát và thực hiện tốt quy hoạch vùng nuôi để đảm bảo đúng sức tải môi trường, đồng thời thực hiện các biện pháp giám sát thường xuyên chất lượng môi trường, phòng ngừa và giảm thiểu ô nhiễm, sự cố môi trường tại khu vực.

Viện nghiên cứu Hải sản