Đa dạng sinh học & Bảo tồn biển

Hội thảo góp ý kế hoạch triển khai nhiệm vụ “Điều tra thú biển"

Mon, 30 Mar 2026 02:16:16 GMT

Để thực hiện nhiệm vụ “Điều tra hiện trạng quần thể thú biển, nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái và tập tính di cư, xác định tỷ lệ khai thác không chủ ý và tác động của các hoạt động khai thác lên quần thể thú biển tại vùng biển Việt Nam” đúng thời gian và nội dung ký kết, Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam đã tổ chức Hội thảo góp ý kế hoạch triển khai và thống nhất nội dung nghiên cứu của nhiệm vụ tại Trung tâm Nghiên cứu hải sản phía Bắc. Nhiệm vụ do TS. Hoàng Đình Chiều, Phó Giám đốc Trung tâm làm chủ nhiệm.

Ông Lê Trần Nguyên Hùng và ông Nguyễn Khắc Bát đồng chủ trì Hội thảo

Đồng chủ trì Hội thảo gồm ông Lê Trần Nguyên Hùng, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư và ông Nguyễn Khắc Bát, Phó Giám đốc Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam (VAFIS). Tham dự Hội thảo có đại diện Phòng Khoa học, Hợp tác quốc tế và Đào tạo của VAFIS; Đại diện Lãnh đạo Trung tâm Nghiên cứu Hải sản phía Bắc; Trưởng/phó các đơn vị Trung tâm; Kế toán trưởng; Phòng Nghiên cứu Bảo tồn biển; Phòng Nghiên cứu Công nghệ Khai thác; Phòng Nghiên cứu Dự báo ngư trường khai thác; Phòng Nghiên cứu Nguồn lợi hải sản; Các Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh liên quan họp trực tuyến.

TS. Hoàng Đình Chiều trình bày báo cáo kế hoạch nhiệm vụ

Tại Hội thảo, Chủ nhiệm nhiệm vụ đã trình bày nội dung tóm tắt đề cương và kế hoạch triển khai nhiệm vụ. Mục tiêu của nhiệm vụ là đánh giá được hiện trạng quần đàn, tỷ lệ khai thác không chủ ý, tiến tới quản lý, bảo tồn hiệu quả các loài thú biển tại vùng biển Việt Nam nhằm duy trì hiện trạng quần đàn, giảm thiểu đánh bắt không chủ ý thú biển và góp phần phát triển nghề cá bền vững, có trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu, đồng thời cũng đặt ra phương án và kế hoạch triển khai nhiệm vụ từ tháng 3/2026 – 12/2027.

Phạm vi thực hiện nhiệm vụ là toàn bộ vùng biển Việt Nam, cụ thể:

Thu thập thông tin liên quan đến thú biển từ cộng tác viên là ngư dân trên toàn vùng biển Việt Nam; Điều tra trên tàu khảo sát tại các vùng biển thường xuyên xuất hiện thú biển gồm: vùng biển phía Bắc (Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định, Thanh Hoá); vùng biển Miền Trung (Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định); Miền Nam (Bạc Liêu, Cà Mau); Điều tra, khảo sát thu thập số liệu tại cộng đồng ngư dân và phỏng vấn sâu tại 4 vùng biển gồm vịnh Bắc Bộ, Miền Trung, Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ; Điều tra, nghiên cứu bổ sung đặc điểm sinh học của một số loài thú biển thường gặp qua mẫu vật đã lưu giữ tại các bảo tàng như Viện Nghiên cứu Hải sản, Viện Hải dương học, Vườn Quốc gia, nhà trưng bày…; Điều tra, khảo sát tại các vùng biển khi có thông tin bắt gặp thú biển.

Thông qua Hội thảo, Ban Chủ nhiệm nhiệm vụ đã nhận được nhiều ý kiến góp ý, trao đổi và thảo luận nhằm bổ sung, hoàn thiện bản kế hoạch, phương án triển khai thực hiện nhiệm vụ.

Kết thúc Hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư Lê Trần Nguyên Hùng, Phó Giám đốc Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam Nguyễn Khắc Bát đề nghị Ban chủ nhiệm nhiệm vụ tiếp thu ý kiến của các chuyên gia, các nhà khoa học để triển khai thực hiện nhiệm vụ một cách tốt nhất.

Vũ Thị Thu Hằng

Xây dựng cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học và môi trường phục vụ thành lập khu bảo tồn biển Hòn Ngư - Đảo Mắt, tỉnh Nghệ An

Sat, 10 Jan 2026 03:01:33 GMT

Tuy nhiên, trong bối cảnh gia tăng áp lực khai thác trong những năm gần đây, nguồn lợi thủy sản tự nhiên tại vùng ven bờ và vùng lộng tỉnh Nghệ An đang có xu hướng suy giảm rõ rệt. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ hoạt động khai thác thủy sản chưa bền vững, bao gồm việc sử dụng ngư cụ cũng như sự gia tăng áp lực từ số lượng tàu cá hoạt động ở vùng ven bờ. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với việc đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp quản lý phù hợp nhằm bảo vệ và khai thác bền vững nguồn lợi hải sản tại vùng biển ven bờ và vùng lộng tỉnh Nghệ An.

Nhận thức được tính cấp thiết và tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học và nguồn lợi sinh vật biển, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An đã phối hợp với Viện Nghiên cứu Hải sản triển khai nhiệm vụ “Điều tra, đánh giá và xây dựng Quy hoạch chi tiết Khu bảo tồn biển Hòn Ngư – Đảo Mắt, tỉnh Nghệ An”. Nhiệm vụ được thực hiện trong thời gian 14 tháng (từ tháng 10/2025 đến tháng 11/2026), nhằm xây dựng cơ sở khoa học phục vụ công tác quy hoạch Khu bảo tồn biển Hòn Ngư – Đảo Mắt.


Hình 1. Khu vực khảo sát vùng biển Hòn Ngư	Hình 2. Khu vực khảo sát vùng biển Đảo Mắt

Nghiên cứu đánh giá đa dạng sinh học và nguồn lợi biển khu vực Hòn Ngư – Đảo Mắt được triển khai qua 02 chuyến khảo sát đại diện cho hai mùa gió Đông Bắc và Tây Nam, nhằm đánh giá biến động theo mùa của điều kiện môi trường và tài nguyên sinh vật biển, đồng thời điều tra các yếu tố kinh tế – xã hội nghề cá, chính sách và năng lực quản lý địa phương, phục vụ công tác quy hoạch Khu bảo tồn biển Hòn Ngư – Đảo Mắt.

Năm 2025, Viện Nghiên cứu Hải sản đã thực hiện chuyến khảo sát vào mùa gió Đông Bắc, tập trung đánh giá điều kiện môi trường, hiện trạng các hệ sinh thái biển và nguồn lợi sinh vật tại khu vực nghiên cứu. Việc điều tra hệ sinh thái được thực hiện bằng phương pháp Manta-tow kết hợp thiết bị sonar quét địa hình đáy nhằm xác định phạm vi phân bố và cấu trúc các hệ sinh thái điển hình. Đồng thời, khảo sát chi tiết bằng phương pháp lặn SCUBA tại 30 trạm (12 trạm tại Hòn Ngư và 18 trạm tại Đảo Mắt), bao gồm ghi nhận hình ảnh sinh thái và thu thập mẫu các nhóm sinh vật chủ yếu như san hô, cá rạn san hô, động vật đáy, rong và cỏ biển.

Bên cạnh điều tra sinh học, đề tài tiến hành thu thập mẫu môi trường nước biển để phân tích các thông số môi trường nền, bao gồm nhiệt độ, độ mặn, độ đục, pH và DO, hàm lượng các muối dinh dưỡng vô cơ hòa tan (NH₄⁺, NO₂⁻, NO₃⁻, PO₄³⁻), cũng như dầu mỡ và cyanua. Đồng thời, điều tra sinh vật phù du và nguồn lợi ấu trùng được thực hiện thông qua thu mẫu thực vật phù du, động vật phù du, trứng cá – cá con và ấu trùng tôm – tôm con bằng các loại lưới chuyên dụng, nhằm đánh giá tiềm năng tái tạo nguồn lợi thủy sản của khu vực nghiên cứu.

Chuyến khảo sát tiếp theo, dự kiến thực hiện vào mùa gió Tây Nam, sẽ tiếp tục áp dụng phương pháp và địa điểm khảo sát tương tự chuyến mùa gión Đông Bắc nhằm so sánh, đánh giá biến động theo mùa của môi trường và nguồn lợi, qua đó hoàn thiện cơ sở khoa học phục vụ xây dựng Quy hoạch chi tiết Khu bảo tồn biển Hòn Ngư – Đảo Mắt, tỉnh Nghệ An.


Hình 3. Khảo sát bằng phương pháp lặn SCUBA	Hình 4. Điều tra, thu thập mẫu sinh vật phù du

Kết quả khảo sát năm 2025 cho thấy khu vực Hòn Ngư – Đảo Mắt có tính đa dạng sinh học cao, với sự hiện diện của nhiều loài hải sản có giá trị kinh tế và một số loài san hô quý hiếm đang bị đe dọa. Đây là cơ sở quan trọng để nhóm nghiên cứu tiếp tục triển khai các đợt điều tra bổ sung trong năm 2026, nhằm hoàn thiện cơ sở dữ liệu phục vụ quy hoạch và thành lập Khu bảo tồn biển Hòn Ngư – Đảo Mắt.

Hoàng Văn Chung

Hội thảo triển khai nhiệm vụ: “Nghiên cứu hoàn thiện quy trình nhân giống rong mơ (sargassum) bằng bào tử và thử nghiệm trồng phục hồi tại khu bảo tồn biển bạch long vĩ”

Tue, 30 Dec 2025 08:31:40 GMT

Ngoài ra, rong mơ còn có vai trò rất lớn đối với môi trường, sinh thái và đời sống: Các thảm rong mơ là một trong những đặc trưng của đa dạng sinh học biển, là ngôi nhà cư trú của nhiều loài thủy sinh vật có giá trị về khoa học và kinh tế. Tuy vậy khoảng 15 năm gần đây, nguồn lợi rong mơ đã bị suy giảm rất đáng báo động. Nguyên nhân phần lớn là do các tác động của con người trong việc khai thác thủy hải sản quá mức, khai thác bằng nhiều phương tiện, hình thức mang tính hủy diệt, làm ô nhiễm nguồn nước, xáo trộn nền đáy, trầm tích... dẫn đến làm chết và làm mất nơi sinh cư và phát triển của rong mơ. Khi nguồn lợi rong mơ cạn kiệt thì gần như nguồn lợi bào ngư chín lỗ tại đây cũng rất khan hiếm.

Mặc dù tại Việt Nam đã có một số nghiên cứu về công nghệ sản xuất giống và nuôi trồng thương phẩm rong mơ nhưng còn mang tính cục bộ, mới được triển khai tại tỉnh Khánh Hòa (khu vực miền Trung), ở quy mô thí nghiệm đối với loài rong mơ gai Sargassum polycystum và rong mơ mềm S. serratum, chưa được áp dụng và nhân rộng trên phạm vi cả nước. Do đó, việc tiếp tục nghiên cứu nhằm hoàn thiện quy trình công nghệ nhân giống rong mơ là hết sức cần thiết, đặc biệt là xây dựng quy trình phù hợp với điều kiện môi trường và sinh thái của các loài rong mơ phân bố tại từng địa phương. Vì vậy, nghiên cứu này được thực hiện với mục tiêu nghiên cứu hoàn thiện quy trình nhân giống rong mơ (Sargassum) bằng bào tử và thử nghiệm trồng phục hồi tại Khu bảo tồn biển Bạch Long Vĩ.

Xuất phát từ tính cấp thiết và vai trò quan trọng của rong mơ, ngày 24/11/2025 Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hải Phòng ra quyết định số 715/QĐ-SKHCN về việc phê duyệt thuyết minh đề tài nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ cấp thành phố: “Nghiên cứu hoàn thiện quy trình nhân giống rong mơ (Sargassum) bằng bào tử và thử nghiệm trồng phục hồi tại Khu bảo tồn biển Bạch Long Vĩ”.

Trên cơ sở đó, ngày 27/12/2025, Viện nghiên cứu Hải sản đã tổ chức Hội thảo triển khai nhiệm vụ: “Nghiên cứu hoàn thiện quy trình nhân giống rong mơ (sargassum) bằng bào tử và thử nghiệm trồng phục hồi tại khu bảo tồn biển bạch long vĩ” do TS. Đỗ Anh Duy làm chủ nhiệm. TS. Nguyễn Văn Nguyên, Phó Viện trưởng chủ trì Hội thảo.

Hình 2. TS. Đỗ Anh Duy trình bày nội dung triển khai đề tài

Để đạt được mục tiêu của nhiệm vụ: “Nghiên cứu hoàn thiện quy trình nhân giống rong mơ (sargassum) bằng bào tử và thử nghiệm trồng phục hồi tại khu bảo tồn biển Bạch Long Vĩ”, Ban chủ nhiệm đề tài đã triển khai 5 nội dung chính bao gồm: (1) Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận về rong mơ; (2) Đánh giá thực trạng, lựa chọn loài rong mơ cho nhân giống và thử nghiệm trồng phục hồi; (3) Nghiên cứu hoàn thiện quy trình kỹ thuật nhân giống rong mơ bằng bào tử và thử nghiệm trồng phục hồi; (4) Thực nghiệm kỹ thuật nhân giống rong mơ bằng bào tử và kỹ thuật thử nghiệm trồng phục hồi rong mơ; (5) Đề xuất một số giải pháp bảo tồn, phục hồi nguồn lợi rong mơ tại Khu bảo tồn biển Bạch Long Vĩ.

Hội thảo cũng được nghe các đại biểu tham gia góp ý, trao đổi và thảo luận nhằm bổ sung, hoàn thiện kế hoạch và phương án tổ chức triển khai thực hiện nhiệm vụ.

Kết thúc hội thảo, ông Nguyễn Văn Nguyên đánh giá cao công tác chuẩn bị của Ban Chủ nhiệm cho việc tổ chức hội thảo triển khai. Các thông tin về nhiệm vụ, phương án triển khai được trình bày chi tiết và đầy đủ. Đề nghị Ban Chủ nhiệm nhiệm vụ tiếp thu đầy đủ các góp ý tại Hội thảo để hoàn thiện hơn các phương án triển khai thực hiện và cần bám sát các nội dung công việc, thực hiện nghiêm túc theo hợp đồng đã ký kết.

Bùi Minh Tuấn

Nghiệm thu kết quả nghiên cứu đề tài NCKH cấp Tỉnh “Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái loài cáy mật tại vườn quốc gia Xuân Thuỷ phục vụ khai thác và bảo tồn”.

Mon, 22 Dec 2025 09:26:12 GMT

Hội đồng nghiệm thu

Hội đồng tư vấn, đánh giá, nghiệm thu kết quả thực hiện đề tài được thành lập theo quyết định số 375/QĐ-SKHCN ngày 16/12/2025 của Sở Khoa học và Công nghệ Ninh Bình do ông Vũ Xuân Trung, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Ninh Bình làm Chủ tịch HĐ. Tham gia buổi nghiệm thu có đại diện một số đơn vị trong Sở, đại diện LĐ Viện và các thành viên Ban chủ nhiệm đề tài.

ThS. Lại Duy Phương, Chủ nhiệm đề tài trình bày tóm tắt những kết quả nghiên cứu chính của đề tài

Tại buổi nghiệm thu, ThS. Lại Duy Phương, Chủ nhiệm đề tài đã trình bày quá trình triển khai và tóm tắt những kết quả nghiên cứu chính của đề tài. Sau khoảng 3 năm thực hiện, đề tài đã xây dựng được quy trình sản xuất giống cáy mật nhân tạo; sản xuất thử nghiệm 106.000 con giống; thử nghiệm 02 mô hình bảo tồn, phục hồi nguồn lợi cáy mật tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy (01 mô hình sử dụng nguồn giống nhân tạo; 01 mô hình duy trì các quần thể cáy mật trong điều kiện tự nhiên. Sau 6 tháng, mô hình thả giống nhân tạo, tỉ lệ sống đạt 67%. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu đã đề xuất được 03 nhóm giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững nguồn lợi loài cáy mật tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy.

Chủ tịch và các thành viên trong Hội đồng đã có những góp ý chân thành, đánh giá khách quan và công bằng về kết quả nghiên cứu, những đóng góp mới và tính ứng dụng của đề tài.

Hội đồng đã ghi nhận và đánh giá cao kết quả nghiên cứu khoa học của các đề tài. Buổi nghiệm thu đề tài đã diễn ra thành công tốt đẹp trong không khí phấn khởi với nhiều thông tin bổ ích, thiết thực và những trao đổi, chia sẻ tâm huyết, cởi mở từ các thành viên trong Hội đồng. Kết quả đánh giá xếp loại Đạt. Hội đồng đề nghị Ban Chủ nhiệm đề tài tiếp thu, chỉnh sửa theo các ý kiến kết luận của Hội đồng, sớm đưa kết quả nghiên cứu của Đề tài vào áp dụng trong thực tiễn.

Phạm Huy Hưng

Hội nghị đánh giá nghiệm thu niên độ năm 2025 đề tài: “Đánh giá nguyên nhân gây suy giảm hệ sinh thái thảm cỏ biển và đề xuất giải pháp quản lý, khai thác bền vững hệ sinh thái thảm cỏ biển ở khu bảo tồn biển Việt Nam”

Sat, 13 Dec 2025 04:12:43 GMT

TS. Đỗ Anh Duy trình bày báo cáo tại Hội nghị

Nhiệm vụ chuyên môn: “Đánh giá nguyên nhân gây suy giảm hệ sinh thái thảm cỏ biển và đề xuất giải pháp quản lý, khai thác bền vững hệ sinh thái thảm cỏ biển ở khu bảo tồn biển Việt Nam” (gọi tắt là Hệ sinh thái thảm cỏ biển” được phê duyệt theo Quyết định số 4733/QĐ-BNN-KHCN ngày 25/12/2024 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) về việc phê duyệt Danh mục và kinh phí nhiệm vụ môi trường bắt đầu thực hiện từ năm 2025. Thời gian thực hiện 36 tháng, từ tháng 01/2025 - 12/2027.

Sau 12 tháng triển khai thực hiện (01/2025 - 12/2025), nhiệm vụ “Hệ sinh thái thảm cỏ biển” đã hoàn thành khối lượng công việc, đảm bảo chất lượng sản phẩm theo niên độ năm 2025, với các kết quả chính đã đạt được như sau: Tổng hợp, phân tích đánh giá thực trạng nghiên cứu hệ sinh thái thảm cỏ biển; các kỹ thuật, mô hình trồng phục hồi cỏ biển trên thế giới và tại Việt Nam; Xây dựng dự thảo hướng dẫn kỹ thuật trồng phục hồi cỏ biển tại vùng cỏ biển bị suy giảm; Điều tra, khảo sát bổ sung đánh giá thành phần loài, độ phủ, sinh lượng và diện tích thảm cỏ biển tại Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm; phân tích, đánh giá hiện trạng môi trường; lựa chọn loài, lựa chọn địa điểm trồng phục hồi cỏ biển tại vùng cỏ biển bị suy giảm tại Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm; Triển khai trồng phục hồi cỏ biển tại Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm bằng phương pháp trồng cố định trên nền đáy, với quy mô diện tích trồng phục hồi năm 2025 là 250 m2 và tạo 50 m2 vườn ươm cỏ biển tại khu vực Bãi Bắc, thuộc Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm; Phân tích, đánh giá một số yếu tố môi trường nền trong quá trình trồng phục hồi cỏ biển; phân tích, đánh giá mật độ chồi và độ phủ cỏ biển tại khu vực trồng phục hồi và vườn ươm cỏ biển năm 2025.

Một số hình ảnh tổ chức triển khai trồng phục hồi cỏ biển

Kết quả thực hiện năm 2025 của đề tài là cơ sở cho nghiên cứu các năm tiếp theo, góp phần phục hồi và phát triển hệ sinh thái thảm cỏ biển tại các vùng cỏ biển bị suy giảm tại Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm.

Với những kết quả đã đạt được, hội đồng nhất trí thông qua kết quả của đề tài và đề nghị Bộ nghiệm thu niên độ năm 2025./.

Vũ Thị Thu Hằng

Hội nghị đánh giá nghiệm thu cơ sở đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái loài cáy mật tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy phục vụ khai thác và bảo tồn.”

Tue, 11 Nov 2025 09:35:12 GMT

Sáng ngày 11/11/2025, Viện nghiên cứu Hải sản tổ chức Hội nghị đánh giá nghiệm thu cơ sở đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái loài cáy mật tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy phục vụ khai thác và bảo tồn.”do ThS. Lại Duy Phương làm chủ nhiệm. TS. Nguyễn Văn Nguyên, Phó Viện trưởng chủ trì Hội thảo.

Chủ nhiệm đề tài trình bày báo cáo tại Hội nghị

Tại Hội nghị, Chủ nhiệm đề tài đã trình bày thông tin chung về nhiệm vụ như: Mục tiêu, nội dung, phương pháp nghiên cứu cũng như kết quả đạt được của đề tài. Sau khoảng 3 năm thực hiện, đề tài đã xây dựng được quy trình sản xuất giống cáy mật nhân tạo; sản xuất thử nghiệm 106.000 con giống; thử nghiệm 02 mô hình bảo tồn, phục hồi nguồn lợi cáy mật tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy (01 mô hình sử dụng nguồn giống nhân tạo; 01 mô hình duy trì các quần thể cáy mật trong điều kiện tự nhiên. Sau 6 tháng, mô hình thả giống nhân tạo, tỉ lệ sống đạt 67%. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu đã đề xuất được 03 nhóm giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững nguồn lợi loài cáy mật tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy.

Loài cáy mật (Neosarmatium smithi) (H. Milne Edwards, 1853)

Đề tài là nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam xây dựng nền tảng khoa học cho sản xuất giống nhân tạo loài cáy mật – một mắt xích quan trọng trong chuỗi dinh dường rừng ngập mặn. Đề tài có những đòng góp thiết thực trong quản lý và bảo tồn nguồn lợi cáy mật tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy.

Với những kết quả đã đạt được, hội đồng đánh giá cao ý nghĩa khoa học và giá trị thực tiễn của đề tài, kết quả đánh giá xếp loại Đạt. Hội đồng đề nghị Ban Chủ nhiệm đề tài tiếp thu, chỉnh sửa theo các ý kiến kết luận của Hội đồng trước khi trình hồ sơ nghiệm thu cấp quản lý./.

Vũ Thị Thu Hằng

Trồng phục hồi thảm cỏ biển tại khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm, hướng tiếp cận trong bảo tồn hệ sinh thái biển Việt Nam

Wed, 13 Aug 2025 09:13:06 GMT

Trong năm 2025, nhiệm vụ đã triển khai đồng bộ các nội dung nghiên cứu, đạt được những kết quả bước đầu như:

- Tổng hợp và phân tích các chính sách, quy định liên quan đến quản lý, khai thác bền vững hệ sinh thái thảm cỏ biển trên thế giới và ở Việt Nam.

- Đánh giá nguyên nhân suy giảm hệ sinh thái thảm cỏ biển tại Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm làm cơ sở đề xuất giải pháp phục hồi.

- Xây dựng mô hình thực nghiệm trồng phục hồi và tạo vườn ươm cỏ biển tại khu vực thảm cỏ biển bị suy giảm tại Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm.

Trong chuyến khảo sát đợt 01 (tháng 4/2025) tại Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm, nhóm nghiên cứu đã hoàn thành việc đánh giá tổng quan hệ sinh thái thảm cỏ biển; xác định một số điểm tại khu vực Bãi Bắc có điều kiện về tự nhiên, môi trường và nền đáy phù hợp cho trồng phục hồi và tạo vườn ươm cỏ biển; xác định loài cỏ kiệu răng cưa (Cymodocea rotundata) làm loài trồng chủ đạo và lựa chọn được phương án phục hồi phù hợp.

Trong chuyến khảo sát đợt 02 (tháng 7/2025) tại Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm, nhóm nghiên cứu tập trung triển khai mô hình thực nghiệm trồng phục hồi cỏ biển:

- Trồng phục hồi thảm cỏ biển: Áp dụng phương pháp trồng đáy (trồng phục hồi các chồi trưởng thành). Dùng thân đứng (bao gồm cả thân, gốc, lá) và phần thân ngầm (bao gồm cả rễ) để trồng trực tiếp trên nền đáy mềm, sau đó cố định bằng thanh mây cắm chặt để cố định trên nền đáy và hạn chế tác động của sóng và dòng chảy. Tổng diện tích trồng phục hồi đợt 01 năm 2025 đạt 250 m²; mật độ trồng 4-5 khóm/m²; mỗi khóm trồng khoảng 2-4 cây (chồi). Tương đương đã trồng được khoảng 1.000 cây (chồi) cỏ biển.

Hình 1. Hoạt động trồng phục hồi cỏ biển tại khu vực phục hồi

- Xây dựng vườn ươm cỏ biển: Thiết lập khu vực vườn ươm cỏ biển quy mô 50 m² với mật độ trồng 8-10 khóm/m². Sử dụng cùng loài cỏ kiệu răng cưa (Cymodocea rotundata) để tạo vườn ươm, cung cấp nguồn giống cho phục hồi cỏ biển năm 2026. Cây giống trong vườn ươm được bố trí hợp lý nhằm thuận tiện cho việc quản lý, trồng bổ sung khi cần thiết.

Hình 2. Xây dựng vườn ươm cỏ biển tại Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm

Đồng thời tiến hành quan trắc, đánh giá điều kiện môi trường tại khu vực phục hồi; đánh giá mật độ chồi, độ phủ của cỏ biển tại khu vực trồng phục hồi làm cơ sở cho việc giám sát quá trình phục hồi của cỏ biển. Năm 2026 sẽ tiếp tục trồng bổ sung, mở rộng diện tích khu vực trồng phục hồi cỏ biển nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn hệ sinh thái thảm cỏ biển tại Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm, Thành phố Đà Nẵng.

Bùi Minh Tuấn, Phạm Trần Đình Nho

Hội nghị đánh giá nghiệm thu cơ sở đề tài KH&CN tiềm năng cấp Bộ: “Nghiên cứu khả năng trồng phục hồi rong câu chân vịt Hydropuntia eucheumatoides (Harvey) Gurgel & Fredericq, 2004”

Fri, 27 Jun 2025 04:06:07 GMT

Chủ nhiệm đề tài trình bày báo cáo tại Hội thảo

Rong câu chân vịt (H. eucheumatoides) là loài rong biển có ý nghĩa kinh tế quan trọng. Theo Sách Đỏ Việt Nam (2007), loài rong này có mức độ đe doạ được phân hạng: Nguy cấp EN A1a,c,d (nguy cơ tuyệt chủng lớn). Theo Danh lục Đỏ Việt Nam (2024), có mức độ đe doạ được phân hạng: Cực kỳ nguy cấp CR A2c,d (nguy cơ tuyệt chủng rất lớn). Do đó việc nghiên cứu trồng phục hồi loài rong này có ý nghĩa quan trọng, góp phần bảo tồn, phục hồi và phát triển nguồn gen nguy cấp, quý, hiếm và có giá trị kinh tế cao này.

Kết quả sau 30 tháng (01/2023 - 06/2025) triển khai thực hiện, đề tài đã hoàn thành mục tiêu đề ra: “Đánh giá được khả năng trồng phục hồi rong câu chân vịt Hydropuntia eucheumatoides (Harvey) Gurgel & Fredericq, 2004”, với các kết quả chính đã đạt được: 1) Đã đánh giá được một số đặc điểm sinh học, sinh thái loài rong câu chân vịt phân bố tại Khu bảo tồn biển Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi; 2) Tổ chức triển khai 01 mô hình trồng phục hồi loài rong câu chân vịt tại Khu bảo tồn biển Lý Sơn bằng phương pháp cấy cố định trên nền đáy tự nhiên, với quy mô diện tích là 200 m² nền đáy, tại 02 địa điểm: Đông Bắc - Đảo Bé và Chùa Đục - Đảo Lớn; mỗi địa điểm là 100 m²; 3) Đánh giá được khả năng phục hồi rong câu chân vịt bằng phương pháp cấy cố định trên nền đáy tự nhiên, với mật độ trồng 4,9 tản/m²; tỷ lệ sống đạt 73,3%; năng suất đạt 573 ± 107 g/m²; 4) Xây dựng được hướng dẫn kỹ thuật trồng phục hồi rong câu chân vịt bằng phương pháp cấy cố định trên nền đáy tự nhiên. Kết quả nghiên cứu góp phần bảo tồn, phục hồi và phát triển loài rong biển kinh tế, nguy cấp, quý, hiếm này.

Rong khi trồng (A) và sau khoảng 2 tháng trồng phục hồi (B)

Với những kết quả đã đạt được, Hội đồng đánh giá cao ý nghĩa khoa học và giá trị thực tiễn của đề tài, kết quả đánh giá xếp loại Đạt (4/7 phiếu đánh giá Xuất sắc). Hội đồng đề nghị Ban chủ nhiệm đề tài tiếp thu, chỉnh sửa theo các ý kiến kết luận của Hội đồng trước khi trình hồ sơ nghiệm thu cấp quản lý.

Đỗ Anh Duy, Bùi Minh Tuấn

Hội nghị đánh giá, nghiệm thu "Hướng dẫn kỹ thuật trồng phục hồi rong câu chân vịt bằng phương pháp cấy cố định trên nền đáy tự nhiên"

Wed, 23 Apr 2025 03:56:41 GMT

Chủ nhiệm đề tài trình bày báo cáo tại Hội nghị

Tại Hội nghị, Chủ nhiệm đề tài đã trình bày tóm tắt báo cáo xây dựng Hướng dẫn kỹ thuật trồng phục hồi rong câu chân vịt bằng phương pháp cấy cố định trên nền đáy tự nhiên. Mục đích sử dụng của hướng dẫn kỹ thuật là cung cấp các thông tin cơ bản về đặc điểm sinh học, sinh thái, kỹ thuật trồng phục hồi rong câu chân vịt bằng phương pháp cấy cố định trên nền đáy tự nhiên; đáp ứng nhu cầu của các Vườn quốc gia có biển, Khu bảo tồn biển, Khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản, các tổ chức, doanh nghiệp, địa phương và cộng đồng người dân có liên quan trong trồng phục hồi loài rong câu chân vịt.

Rong câu chân vịt phân bố tại Khu bảo tồn biển Lý Sơn

Hội nghị cũng được nghe các ý kiến góp ý, nhận xét của các chuyên gia cho sản phẩm của đề tài. Hướng dẫn kỹ thuật được xây dựng công phu và rõ ràng, theo logic các vấn đề nghiên cứu. Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong hướng dẫn kỹ thuật đều là những phương pháp hiện đại, được các nhà khoa học trong và ngoài nước sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản và sinh thái biển.

Với những kết quả đã đạt được, hội đồng đánh giá cao tính khoa học và hiệu quả kinh tế của hướng dẫn kỹ thuật, kết quả đánh giá xếp loại Đạt. Hội đồng đề nghị Ban Chủ nhiệm đề tài tiếp thu, chỉnh sửa theo các ý kiến kết luận của Hội đồng để hoàn thiện Hướng dẫn kỹ thuật./.

Vũ Thị Thu Hằng

Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái loài rong câu chân vịt

Mon, 21 Apr 2025 09:59:30 GMT

Giá trị kinh tế, khoa học của loài rong câu chân vịt

Rong câu chân vịt (Hydropuntia eucheumatoides) thuộc chi rong câu túi (Hydropuntia), họ rong câu (Gracilariaceae), bộ rong câu (Gracilariales), ngành rong đỏ (Rhodophyta). Đây là loài rong biển có giá trị kinh tế cao, loại thực phẩm rất tốt cho sức khỏe con người do chứa nhiều canxi và iốt, có tính thanh nhiệt rất thích hợp dùng trong mùa hè. Rong câu chân vịt được sử dụng như rau xanh, dùng để nấu thạch, nước giải khát hoặc chế biến thành các món tráng miệng, sử dụng làm nguyên liệu chế biến agar và nhiều công dụng khác. Vì là loài có giá trị kinh tế cao nên rong câu chân vịt bị khai thác mạnh mẽ và thường xuyên làm cho số lượng và sản lượng trong tự nhiên bị giảm sút nghiêm trọng.

Rong câu chân vịt là loài rong biển quý, hiếm, đã được đưa vào Sách Đỏ Việt Nam năm 2007, với mức độ đe doạ: Nguy cấp EN A1a,c,d (loài có nguy cơ tuyệt chủng lớn), với biện pháp bảo vệ đề xuất là chọn một khu vực bảo vệ nguyên vẹn, tổ chức khai thác có mức độ ở các khu vực khác. Tuy nhiên hiện nay, rong câu chân vịt phân bố tự nhiên hầu hết chưa được khoanh vùng bảo vệ (trừ nằm trong phân vùng bảo tồn của một số khu bảo tồn biển), chưa có biện pháp bảo vệ, tổ chức khai thác phù hợp, vì vậy chúng đang bị khai thác quá mức, có nguy cơ đe dọa tuyệt chủng. Chính vì lẽ đó, việc nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái phân bố loài rong biển này là rất quan trọng, góp phần phục hồi nguồn lợi và phát triển nuôi trồng loài rong biển này trong tương lai.

Nghiên cứu đặc điểm hình thái loài rong câu chân vịt

Các nhà khoa học của Viện nghiên cứu Hải sản đã tổ chức hai chuyến điều tra khảo sát thực địa vào tháng 4 và tháng 6 năm 2023 để nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái loài rong câu chân vịt phân bố tại Khu bảo tồn biển Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Tổng số trên 20 mẫu rong câu chân vịt đã được thu thập để nghiên cứu về đặc điểm hình thái của loài rong biển này.

Kết quả đánh giá cho thấy, rong câu chân vịt mọc bò, có thể cao tới 10 cm, rộng đến 30-40 cm, màu nâu đỏ đến tím sẫm (Hình 1A). Tản rong có dạng hình phiến, chất sụn cứng, chia nhánh không theo quy luật theo kiểu lông chim hoặc phân nhánh đôi, đôi khi mọc chuyền (Hình 1B). Các nhánh dẹt, dày, không có nhánh hình trụ, thường dài 1-4 cm, rộng 5-10 mm, dày 2-7 mm (Hình 1C). Ở mép nhánh có các răng cưa hoặc u lồi, dài 1-1,5 mm; đôi khi trên bề mặt hình thành các mầm gai ngắn (Hình 1D,E).

Bề mặt trên và mặt dưới nhánh có 1-2 lớp tế bào biểu bì nhỏ, hình tròn, đường kính 3-5 μm (Hình 1F,G). Mặt cắt ngang nhánh, phần vỏ gồm 3-4 lớp tế bào, lớp tế bào ngoài cùng được kéo dài theo chiều dọc ra bề mặt, dài 10-25 µm, 2-3 lớp tế bào bên trong hình tròn, đường kính 5-10 μm (Hình 1H); phần lõi gồm 10-15 lớp tế bào hình tròn, hình oval, đường kính từ 35 µm đến 300 µm, các tế bào tăng dần kích thước từ vỏ vào lõi (Hình 1I). Mặt cắt dọc nhánh, các hàng tế bào lõi xen kẽ, hình tròn, hình oval tương đối đồng đều (Hình 1J).

Túi tứ bào tử hình thuôn dài hoặc hình dùi, kích thước 50 x 15 µm, không cắt chữ thập, bao quanh bằng những tế bào vỏ kéo dài. Túi tinh tử hình dạng không đều, phân nhánh, thường sâu hơn rộng, kích thước 130 x 40 µm, gồm 3-6 túi nhỏ hợp thành. Tảo quả lồi trên bề mặt nhánh, có dạng hình cầu, kích thước 1-1,5 x 1,5-2 mm (Hình 1K). Đỉnh tảo quả hơi có mũi, hơi thắt ở gốc (Hình 1L, M). Vỏ tảo quả dày 400-500 µm, gồm 25-30 lớp tế bào, các lớp tế bào ngoài hình trụ đứng, kích thước 20-25 x 10-13 µm, các lớp tế bào trong hình tròn, xếp thẳng hàng, nội chất co lại nhưng không nối nhau (Hình 1N). Quả bào tử hình cầu, đường kính 15-20 µm (Hình 1O).

Hình 1. Hình thái loài rong câu chân vịt (Hydropuntia eucheumatoides)

(A) Dạng sống tự nhiên, rong mọc bò; (B) Tản rong dạng phiến, chia nhánh không quy luật; (C) Nhánh dẹt, dày; (D) Mẫu vật khô, mép nhánh có răng cưa hoặc u lồi (mũi tên); (E) Các mầm gai ngắn mặt trên nhánh (mũi tên); (F) Tế bào biểu bì (mặt trên nhánh); (G) Tế bào biểu bì (mặt dưới nhánh); (H) Mặt cắt ngang nhánh, tế bào ngoài phần vỏ dài (mũi tên), tế bào bên trong phần vỏ tròn (mũi tên); (I) Mặt cắt ngang nhánh, tế bào lõi; (J) Mặt cắt dọc nhánh, hàng tế bào đồng đều; (K) Tảo quả lồi trên bề mặt nhánh (mũi tên); (L, M) Mặt cắt dọc tảo quả, đỉnh hơi có mũi (mũi tên), hơi thắt ở gốc (mũi tên); (N) Chi tiết vỏ tảo quả, tế bào ngoài hình trụ đứng (mũi tên), tế bào trong hình tròn (mũi tên); (O) Quả bào tử hình cầu (mũi tên).

Thanh tỷ lệ đại diện: (A,B) 5 cm; (C,E) 2 cm; (D) 3 cm; (F,G,H) 20 µm; (I) 50 µm; (J,L,M) 200 µm; (K) 1 cm; (N,O) 20 µm.

Đánh giá điều kiện môi trường sống, nền đáy phân bố

Qua hai chuyến điều tra nghiên cứu trong tháng 4 và tháng 6 năm 2023 tại Khu bảo tồn biển Lý Sơn cho thấy, nhiệt độ nước biển là một trong những yếu tố môi trường quan trọng ảnh hưởng đến sự phân bố của rong câu chân vịt, nhiệt độ nước quá thấp làm rong phát triển chậm, nhiệt độ nước quá cao sẽ làm rong bị đứt gãy, tàn lụi và chết. Rong câu chân vịt thích hợp với nhiệt độ nước biển ấm (29,6 ± 0,63^oC), điều đó lý giải tại sao rong câu chân vịt chỉ phân bố ở vùng biển miền Trung và miền Nam, không ghi nhận phân bố ở miền Bắc do có mùa đông lạnh, nhiệt độ nước biển thấp. Ngoài ra, khu vực phân bố của loài rong câu chân vịt có độ muối cao (33,1 ± 0,18‰); độ pH kiềm yếu (8,10 ± 0,03); hàm lượng ôxy hòa tan trong nước cao (6,48 ± 0,10 mg/l); độ đục nước biển thấp (0,40 ± 0,05 ftu); độ sâu phân bố thấp (2,1 ± 0,31 m); độ trong cao nhìn thấy đáy, nước trong sạch, hàm lượng muối dinh dưỡng vô cơ hòa tan trong nước nằm trong giới hạn cho phép theo QCVN 10:2023/BTNMT đối với chất lượng nước biển vùng biển ven bờ.

Về đặc điểm nền đáy, khu vực phân bố của rong câu chân vịt là đá san hô gắn kết được hình thành bởi các rạn san hô chết gồ ghề gắn kết lại với nhau, nền đáy này chiếm tỷ lệ 89,2 ± 6,2% bao gồm 4 chỉ tiêu hợp phần đáy phủ lên trên nền đáy này gồm: Rong câu chân vịt (5,0 ± 3,3%); rong lớn, không bao gồm rong câu chân vịt (12,6 ± 5,0%); san hô cứng sống (5,0 ± 1,4%); hải miên (4,3 ± 1,5%) và phần còn lại của nền đáy đá không có các chỉ tiêu hợp phần đáy khác phủ lên (62,3 ± 7,4%). Xen kẽ nền đáy đá là nền đáy cát gồm cát san hô (chủ yếu cát hạt trung và hạt nhỏ mịn) và cát sạn san hô (hỗn hợp cát san hô lẫn cành, nhánh san hô gãy vụn) chiếm tỷ lệ 10,8 ± 6,2%. Rong câu chân vịt với đặc tính mọc bò, bám trên nền đáy cố định bằng các mấu bám dạng đĩa ở mặt dưới các nhánh mọc bò, với đặc điểm nền đáy đá san hô gắn kết, bề mặt nhám, chiếm tỷ lệ cao (89,2 ± 6,2%) nên rất thuận lợi cho rong câu chân vịt bám đáy và phát triển tại Khu bảo tồn biển Lý Sơn.

Hình 2. Phân bố và hình thái mấu bám của rong câu chân vịt

(A) Dạng sống tự nhiên, rong mọc bò, bám trên nền đáy; (B) Mặt dưới tản rong với các mấu bám còn bám chặt vào vật bám (mũi tên); (C) Các mấu bám phát triển tại đầu nhánh (mũi tên); (D) Mấu bám phát triển tại mặt dưới nhánh bò (mũi tên); (E) Mấu bám; (G) Đỉnh mấu bám; (H) Tế bào bề mặt mấu bám xếp theo hàng từ tâm ra ngoài gồm các tế bào hình trụ dài và hình tròn (mũi tên); (I) Chi tiết tế bào bề mặt mấu bám (mũi tên).

Thanh tỷ lệ đại diện: (A,B) 5 cm; (C,D) 5 mm; (E) 1 mm; (G,H) 100 µm; (I) 50 µm.

Cơ sở khoa học phục hồi rong câu chân vịt tại Khu bảo tồn biển Lý Sơn

Tại Khu bảo tồn biển Lý Sơn, rong câu chân vịt thường mọc thành đám, bò, bám lan trong các kẽ đá, trên đá rạn san hô chết, ở vùng triều thấp và phần trên vùng dưới triều đến độ sâu 3-4 m nước, nơi nước trong, sóng vừa đến mạnh. Rong phát sinh vào tháng 12, tháng 1 hàng năm, mọc tốt nhất từ tháng 3 đến tháng 6, phát triển kém vào mùa mưa lũ (tháng 8-10). Tái sinh sinh dưỡng là chủ yếu. Rong bám vào thể nền nhờ các mấu bám dạng đĩa bám được hình thành ở mặt dưới các nhánh bò khi tiếp xúc với mặt thể nền đáy cứng để giữ rong cố định trên nền đáy. Khi tiếp xúc với mặt đáy, các mấu bám này bám rất chắc vào nền đáy, sóng chỉ có thể đánh gẫy rong chứ rất khó nhổ được các đĩa bám này. Rong câu chân vịt chỉ phát triển trên nền đáy cứng vì loại nền đáy này thích hợp để rong bám, bò chắc trên bề mặt, giúp rong không bị sóng, thủy triều đánh cuốn trôi. Nếu phát triển trên nền đáy cát, sỏi, san hô gãy vụn, chúng sẽ bị sóng, thủy triều đánh cuốn trôi, dẫn đến không phát triển được. Rong bám, bò chắc trên nền đáy cứng, khi nhổ được bụi rong, các mấu bám vẫn còn bám chặt vào cát, sỏi đá, mảnh vỡ vụn của nền đáy. Đây là một trong những cơ sở khoa học quan trọng để các nhà khoa học Viện nghiên cứu Hải sản tiến hành nghiên cứu, trồng phục hồi nguồn lợi loài rong này bằng phương pháp cấy cố định trên nền đáy tự nhiên và nhân tạo.

Đỗ Anh Duy, Bùi Minh Tuấn

Giải pháp bảo tồn bãi giống định cư hải sản quý hiếm ở Hải Phòng gắn với sự tham gia của cộng đồng

Mon, 21 Apr 2025 08:55:18 GMT

Giải pháp bảo tồn bãi giống định cư

Trước thực trạng suy giảm các bãi giống định cư và nguồn lợi hải sản tại vùng biển Hải Phòng, việc bảo tồn các khu vực sinh sản, phát triển đầu đời của các loài hải sản quý hiếm, có giá trị kinh tế đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh đó, các giải pháp bảo tồn tại chỗ cần được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học, phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng khu vực và có sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương – những người trực tiếp sinh sống, khai thác và gắn bó lâu dài với tài nguyên biển. Sự kết hợp giữa yếu tố khoa học, quản lý và cộng đồng sẽ tạo ra nền tảng bền vững cho các hoạt động bảo tồn, phục hồi bãi giống, đồng thời góp phần nâng cao sinh kế và ý thức trách nhiệm của người dân trong việc gìn giữ tài nguyên thiên nhiên. Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu, đề tài đề xuất một số giải pháp trọng tâm nhằm bảo tồn hiệu quả các bãi giống định cư tại đảo Bạch Long Vĩ, quần đảo Long Châu, quần đảo Cát Bà cho vùng biển Hải Phòng, tập trung vào quản lý khai thác bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường sống, truyền thông giáo dục và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật - tất cả đều gắn với vai trò trung tâm của cộng đồng địa phương và đề ra giải pháp bảo vệ theo sơ đồ quản lý khai thác bền vững các bãi giống định cư.

Vùng biển Bạch Long Vĩ

Khoanh vùng bảo vệ: Bãi giống Hải sâm đen, bãi giống Ốc đụn đốm.

- Vị trí:

+ Bãi giống Hải sâm đen phía Đông Bắc đảo với toạ độ phân bố từ vĩ độ 107°44’25”E đến 107°44’21”E, từ kinh độ 20°8'15”N đến 20°8'37”N.

+ Bãi giống Hải sâm đen phía Tây Bắc đảo với toạ độ phân bố từ vĩ độ 107°43’53”E đến 107°44’10”E, từ kinh độ 20°8'54”N đến 20°9'5”N.

+ Bãi giống Ốc đụn đốm ven bờ phía Đông Bắc, Tây Nam của đảo dao động từ vĩ độ 107°43’44”E đến 107°44’10”E, từ kinh độ 20°7'57”N đến 20°8'42”N.

Hình 1. Bản đồ khoanh vùng bãi giống cần bảo vệ tại Bạch Long Vĩ

Đề xuất bảo vệ: Thành lập đội ngũ tình nguyện viên từ cộng đồng địa phương để giám sát các hoạt động của bãi giống kết hợp với đội ngũ cán bộ KBTB Bạch Long Vĩ để thực hiện hoạt động giám sát.

Vùng biển Long Châu

Khoanh vùng bảo vệ: Bãi giống Hải sâm đen, bãi giống Ốc đụn đốm, bãi giống Cầu gai sọ

- Vị trí:

+ Bãi giống Hải sâm đen Bãi cây bàng với toạ độ phân bố từ vĩ độ 107°8’2”E đến 107°8’6”E, từ kinh độ 20°37'18”N đến 20°37'20”N.

+ Bãi giống Hải sâm đen phía Rẽ Nam với toạ độ phân bố từ vĩ độ 107°9’39”E đến 107°9’45”E, từ kinh độ 20°37'21”N đến 20°37'28”N.

+ Bãi giống Ốc đụn đốm Bãi cây bàng với toạ độ phân bố từ vĩ độ 107°9’33”E đến 107°9’44”E, từ kinh độ 20°37'26”N đến 20°37'33”N.

+ Bãi giống Cầu gai sọ Hòn Nhái với toạ độ phân bố từ vĩ độ 107°10’6”E đến 107°10’8”E, từ kinh độ 20°36'52”N đến 20°36'56”N.

+ Bãi giống Cầu gai sọ phía Tây chân đèn với toạ độ phân bố từ vĩ độ 107°8’8”E đến 107°8’13”E, từ kinh độ 20°37'14”N đến 20°37'16”N.

+ Bãi giống Cầu gai sọ Rẽ Nam với toạ độ phân bố từ vĩ độ 107°8’6”E đến 107°8’10”E, từ kinh độ 20°37'19”N đến 20°37'23”N.

Hình 2. Bản đồ khoanh vùng bãi giống cần bảo vệ tại Long Châu

Đề xuất bảo vệ: Kết hợp với tổ cộng đồng thành lập các hoạt động sinh kế thân thiện với môi trường như nuôi trồng thủy sản bền vững, du lịch sinh thái và hướng dẫn du khách tham quan vùng biển để thực hiện hoạt động trông coi, giám sát khu vực bãi giống.

Vùng biển Cát Bà

Khoanh vùng bảo vệ: Bãi giống Vẹm xanh

- Vị trí:

+ Bãi giống Vẹm xanh tại Hòn Sến với toạ độ phân bố từ vĩ độ 107°4’20”E đến 107°4’32”E, từ kinh độ 20°42'7”N đến 20°42'17”N.

Hình 3. Bản đồ khoanh vùng bãi giống cần bảo vệ tại Cát Bà

Đề xuất bảo vệ: Thành lập đội ngũ tình nguyện viên từ cộng đồng địa phương để giám sát các hoạt động của bãi giống kết hợp với đội ngũ cán bộ VQG Cát Bà để thực hiện hoạt động giám sát.

Sơ đồ các bên tham gia quản lý bãi giống định cư

Hình 4: Sơ đồ quản lý bãi giống định cư

Dựa trên Sơ đồ quản lý bãi giống định cư, hệ thống quản lý hiệu quả được xây dựng trên nền tảng hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, các đơn vị nghiên cứu, cộng đồng địa phương và các tổ chức bảo tồn. Sự phối hợp này đảm bảo việc bảo vệ, khai thác và phát triển bền vững các bãi giống định cư, đồng thời nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các bên liên quan trong việc duy trì nguồn lợi thủy sản và bảo vệ môi trường biển.

Bùi Minh Tuấn

Hội thảo triển khai nhiệm vụ “Phát triển các mô hình phục hồi san hô và định mức/quy trình cấy ghép san hô tại Hải Phòng, Huế và Bình Định”

Mon, 17 Mar 2025 07:48:46 GMT

Trong những năm gần đây, các tác động tiêu cực từ hoạt động của con người (hoạt động kinh tế-xã hội, ô nhiễm môi trường, nuôi trồng, khai thác quá mức...) đã gây suy thoái độ phủ san hô, cỏ biển trên diện rộng và làm cạn kiệt nguồn lợi. Vấn đề quản lý rạn san hô và san hô sau phục hồi chưa thực sự thu hút được cộng đồng tham gia, cùng chia sẻ lợi , bảo vệ và sử dụng bền vững tài nguyên rạn san hô.

Vì vậy để góp phần hoàn thiện, phổ biến rộng rãi quy trình/định mức kỹ thuật phục hồi san , xây dựng các giải pháp quản lý bền vững có sự tham gia của cộng đồng. Từ nguồn kinh phí hỗ trợ của tổ chức UNDP, Viện nghiên cứu Hải sản triển khai thực nghiệm mô hình phục hồi san hô tại KBTB Bạch Long Vĩ, kết hợp với hoạt động điều tra hiện trạng hệ sinh thái, hiện trạng quản lý và đặc điểm cộng đồng tại các khu bảo tồn biển nhằm xây dựng giải pháp bền vững.

Xuất phát từ mục tiêu trên, sáng ngày 14/3/2025, Viện nghiên cứu Hải sản đã tổ chức Hội thảo triển khai nhiệm vụ: “Phát triển các mô hình phục hồi san hô và định mức/quy trình cấy ghép san hô tại Hải Phòng, Huế và Bình Định” do TS. Nguyễn Văn Hiếu làm chủ nhiệm. TS. Nguyễn Văn Nguyên, Phó Viện trưởng chủ trì Hội thảo.

Chủ nhiệm đề tài trình bày báo cáo tại Hội nghị

Tham dự Hội thảobao gồm đại diện của các tổ chức và địa phương: : (1) Đại diện của UNPD Bà Lê Vân Sơn -Chuyên gia quản lý chương trình, UNDP; TS Nguyễn Thị Xuân Thắng - Chuyên gia hỗ trợ kỹ thuật UNDP; (2) Đại diện Cục Thủy sản, Kiểm ngư; (3) Thành phố Hải Phòng: Ông Vũ Đức Thịnh, Phó Chi cục trưởng, Chi cục Thủy sản, chăn nuôi và thú y Hải Phòng; Ông Lương Hữu Toàn, Giám đốc KBTB Bạch Long Vĩ; (4) Thành phố Huế: Sở Nông Nghiệp và Môi ; ; Ban QLDA Cộng đồng ven biển thông minh thích ứng với BĐKH tại Việt Nam (VN-CSCC) ;Chi cục Thủy sản thành phố Huế; (5) Tỉnh Bình Định: Ban QLDA VN-CSCC , tỉnh Bình Định; Chi cục Thủy sản tỉnh Bình .Về phía Viện nghiên cứu Hải sản có đại diện Lãnh đạo Viện, các nhà khoa học, cán bộ quản lý khoa học, cán bộ phụ trách công tác tài chính và đông đủ các thành viên tham gia thực hiện nhiệm vụ tham dự. Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp và trực tuyến.

Để đạt được mục tiêu của nhiệm vụ “Phát triển các mô hình phục hồi san hô và định mức/quy trình cấy ghép san hô tại Hải Phòng, Huế và Bình Định”, nhiệm vụ triển khai 5 nội dung chính: 1) Chuẩn bị báo cáo triển khai dự án: Nội dung và phương pháp nghiên cứu chi ;Kế hoạch, tiến độ thực hiện, sản phẩm chính; 2) Tổng hợp ,cập nhật dữ liệu đánh giá hiện trạng sinh thái san hô /cỏ biển, các điều kiện tự -xã hội, phương pháp phục hồi và quản lý bền vững hệ sinh thái tại 03 KBTB nghiên cứu ; 3) Phân tích, đề xuất và hoàn thiện các biện pháp bảo tồn, phục hồi, quản lý và phát triển bền vững hệ sinh thái tại các Khu bảo tồn biển và các khu vực liên quan; 4) Đề xuất khung kế hoạch thực hiện các nội dung chính của dự thảo Quyết định/Thông tư liên quan đến kế hoạch phục hồi, quản lý và phát triển bền vững san hô. Dự thảo khung định mức kinh tế kỹ thuật phục hồi san hô.

Hội thảo cũng được nghe nhiều ý kiến góp ý, trao đổi và thảo luận nhằm bổ sung, hoàn thiện bản kế hoạch, phương án triển khai thực hiện.

Vũ Thị Thu Hằng

Hội thảo triển khai nhiệm vụ “Đánh giá nguyên nhân gây suy giảm hệ sinh thái thảm cỏ biển và đề xuất giải pháp quản lý, khai thác bền vững hệ sinh thái thảm cỏ biển ở khu bảo tồn biển Việt Nam”

Mon, 17 Mar 2025 03:15:55 GMT

Mặc dù hệ sinh thái cỏ biển có tầm quan trọng đối với biển và đại dương nhưng hiện nay chúng đang đứng trước nguy cơ tổn thương và bị suy giảm nghiêm trọng. Đồng thời, sự suy giảm được thể hiện trên các khía cạnh như mất loài, mất diện tích phân bố, ô nhiễm môi trường, thoái hóa môi trường sống, giảm đa dạng sinh học và nguồn lợi các loài kinh tế, quý, hiếm. Đứng trước tình hình nêu trên đòi hỏi phải tăng cường công tác quản lý, bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái cỏ biển với mục tiêu sử dụng hợp lý và phát triển bền vững. Tuy nhiên ở Việt Nam, cỏ biển còn ít được nghiên cứu khi được so với các khu hệ động thực vực biển khác như rong biển, rừng ngập mặn, sinh vật phù du…

Xuất phát từ thực tiễn trên, sáng ngày 14/3/2025, Viện nghiên cứu Hải sản đã tổ chức Hội thảo triển khai nhiệm vụ: “Đánh giá nguyên nhân gây suy giảm hệ sinh thái thảm cỏ biển và đề xuất giải pháp quản lý, khai thác bền vững hệ sinh thái thảm cỏ biển ở khu bảo tồn biển Việt Nam” do TS. Đỗ Anh Duy làm chủ nhiệm. TS. Nguyễn Văn Nguyên, Phó Viện trưởng chủ trì Hội thảo.

Chủ nhiệm đề tài trình bày báo cáo tại Hội nghị

Tham dự Hội thảo có đại diện Lãnh đạo Viện, các nhà khoa học, cán bộ quản lý khoa học, cán bộ phụ trách công tác tài chính và đông đủ các thành viên tham gia thực hiện nhiệm vụ tham dự; Đại diện Ban quản lý Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm tham gia họp trực tuyến.

Để đạt được mục tiêu là đánh giá được nguyên nhân gây suy giảm hệ sinh thái thảm cỏ biển và đề xuất được giải pháp quản lý, khai thác bền vững hệ sinh thái thảm cỏ biển ở khu bảo tồn biển Việt Nam, nhiệm vụ đã thực hiện 5 nội dung chính: 1) Tổng hợp, đánh giá các chính sách, các quy định về công tác quản lý, khai thác bền vững hệ sinh thái thảm cỏ biển trên thế giới và Việt Nam; 2) Phân tích, đánh giá nguyên nhân gây suy giảm hệ sinh thái thảm cỏ biển ở vùng biển Việt Nam; 3) Xây dựng mô hình thực nghiệm trồng phục hồi cỏ biển ở vùng thảm cỏ biển bị suy giảm ở khu bảo tồn biển Việt Nam; 4) Xây dựng hướng dẫn kỹ thuật trồng phục hồi cỏ biển tại vùng thảm cỏ biển bị suy giảm ở khu bảo tồn biển Việt Nam; 5) Đề xuất giải pháp quản lý, khai thác bền vững hệ sinh thái thảm cỏ biển ở khu bảo tồn biển Việt Nam.

Hội thảo cũng được nghe nhiều ý kiến góp ý, trao đổi và thảo luận nhằm bổ sung, hoàn thiện bản kế hoạch, phương án triển khai thực hiện.

Kết thúc hội thảo, ông Nguyễn Văn Nguyên đánh giá cao công tác chuẩn bị của Ban Chủ nhiệm cho việc tổ chức hội thảo triển khai. Các thông tin về nhiệm vụ, phương án triển khai được trình bày chi tiết và đầy đủ. Đề nghị Ban Chủ nhiệm nhiệm vụ tiếp thu đầy đủ các góp ý tại hội thảo để hoàn thiện hơn các phương án triển khai thực hiện và cần bám sát các nội dung công việc, thực hiện nghiêm túc theo hợp đồng đã ký kết.

Vũ Thị Thu Hằng

Hội nghị nghiệm thu cấp cơ sở đề tài “Nghiên cứu bảo tồn bãi giống định cư một số loài hải sản kinh tế, quý hiếm ở vùng biển Hải Phòng”

Wed, 13 Nov 2024 07:08:55 GMT

Nhằm mục đích duy trì, bảo vệ nguồn lợi hải sản quý hiếm của Hải Phòng và Việt Nam, lưu giữ và phát triển quần đàn các loài hải sản quý hiếm này một cách bền vững để tạo kế sinh nhai lâu dài cho cộng đồng dân cư mà tiến hành tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu bảo tồn bãi giống định cư một số loài hải sản kinh tế, quý hiếm ở vùng biển Hải Phòng”

Toàn cảnh buổi nghiệm thu

Ngày 12/11/2024, Viện nghiên cứu Hải sản tổ chức Hội nghị đánh giá, nghiệm thu cấp cơ sở đề tài “Nghiên cứu bảo tồn bãi giống định cư một số loài hải sản kinh tế, quý hiếm ở vùng biển Hải Phòng” do ThS. Bùi Minh Tuấn làm chủ nhiệm. TS. Nguyễn Khắc Bát, Viện trưởng chủ trì Hội nghị.

Khảo sát bãi giống Hải sâm tại Cát Bà

Tại Hội thảo, Ban chủ nhiệm đã trình bày tóm tắt về mục tiêu, nội dung, phương pháp nghiên cứu cũng như kết quả đạt được của đề tài.

Sau hơn 18 tháng thực hiện, đề tài đã cơ bản hoàn thành đầy đủ các nội dung nghiên cứu, các sản phẩm đầy đủ về số lượng, khối lượng và chủng loại theo đúng Hợp đồng đã ký. Các chỉ tiêu chất lượng của sản phẩm đề tài đạt yêu cầu về khoa học và có độ tin cậy cao với: Bộ số liệu về bãi giống định cư; Bộ số liệu diễn biến sinh thái bãi giống định cư; Bộ số liệu các yếu tố tác động đến bãi giống định cư; Bộ mẫu tiêu bản cắt mô tuyến sinh dục; Tập bản đồ phân bố bãi giống định cư; Bộ giải pháp bảo tồn tại chỗ các bãi giống định cư; 28 báo cáo thành phần, 01 báo cáo tổng kết và 01 bài báo đăng trên Tạp chí Môi trường…

Ban chủ nhiệm đề tài đã nhận được nhiều ý kiến thảo luận, đóng góp sát thực của các chuyên gia, các nhà khoa học để nhằm hoàn thiện báo cáo tổng kết.

Với các kết quả đã đạt được, Hội đồng đã đánh giá cao kết quả thực hiện của đề tài, kết quả thực hiện của đề tài có ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao. Ông Nguyễn Khắc Bát, Chủ tịch Hội đồng đề nghị BCN đề tài tiếp thu, chỉnh sửa theo các ý kiến kết luận của Hội đồng trước khi trình nghiệm thu cấp quản lý. Kết quả đề tài được Hội đồng đánh giá xếp loại Đạt, trong đó có 5/7 phiếu đánh giá Xuất sắc với tổng số điểm trung bình là 89.4 điểm./

Vũ Thị Thu Hằng

Hội thảo triển khai nhiệm vụ “Nghiên cứu công nghệ sản xuất thức ăn công nghiệp phục vụ nuôi bào ngư (Haliotis sp.) thương phẩm”

Mon, 12 Aug 2024 09:33:11 GMT

Tuy nhiên, hiện nay nghề nuôi thương phẩm bào ngư ở Việt Nam chưa phát triển thành một ngành có quy mô sản xuất hàng hóa, do nguồn cung cấp thức ăn nuôi đối tượng này chủ yếu phụ thuộc vào nguồn thức ăn tự nhiên như rong câu, rong mơ,.. vì vậy chưa chủ động được nguồn thức ăn. Điều đó ảnh hưởng đến quy mô đầu tư và hiệu quả nuôi. Để có thể phát triển nghề nuôi bào ngư thương phẩm thành một ngành sản xuất quy mô hàng hóa, việc sản xuất thức ăn nhân tạo cho các giai đoạn sinh trưởng của bào ngư thay thế cho thức ăn tự nhiên là rất cần thiết, khắc phục những hạn chế do phụ thuộc vào nguồn thức ăn tự nhiên. Do đó việc xây dựng Bộ công thức thức ăn cho các giai đoạn sinh trưởng của bào ngư và xây dựng Quy trình công nghệ sản xuất thức ăn công nghiệp cho nuôi bào ngư thương phẩm cần được nghiên cứu phát triển ở nước ta.

Xuất phát từ các vấn đề trên, chiều ngày 09/8/2024, Viện nghiên cứu Hải sản tổ chức Hội thảo triển khai nhiệm vụ khoa học cấp Bộ “Nghiên cứu công nghệ sản xuất thức ăn công nghiệp phục vụ nuôi bào ngư (Haliotis sp.) thương phẩm”. Nhiệm vụ do ThS. Lại Duy Phương làm chủ nhiệm. TS. Nguyễn Khắc Bát, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hải sản chủ trì Hội thảo.

Chủ nhiệm nhiệm vụ trình bày báo cáo tại Hội nghị

Tham dự hội thảo, về phía khách mời có bà Nguyễn Thị Hải Bình, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn nhựa Super Trường Phát; Về phía Viện nghiên cứu Hải sản, có đại diện Lãnh đạo Viện, các chuyên gia, các nhà khoa học, cán bộ quản lý khoa học, cán bộ phụ trách công tác tài chính và đông đủ các thành viên tham gia thực hiện nhiệm vụ tham dự.

Tại hội thảo, chủ nhiệm nhiệm vụ giới thiệu các thông tin cơ bản của nhiệm vụ, đồng thời trình bày bản kế hoạch chi tiết và phương án triển khai thực hiện các nội dung công việc. Nhiệm vụ có mục tiêu chính là sản xuất được thức ăn nhân tạo nuôi bào ngư (Haliotis sp.) thương phẩm ở Việt Nam. Nhiệm vụ được xây dựng và triển khai 03 nội dung công việc gồm: (i) Nghiên cứu thiết lập cơ sở nhu cầu dinh dưỡng và đánh giá các nguyên liệu sử dụng chế biến thức ăn làm cơ sở xây dựng bộ công thức thức ăn cho bào ngư nuôi thương phẩm.; (ii) Nghiên cứu xây dựng quy trình công nghệ sản xuất thức ăn công nghiệp cho bào ngư, quy mô 500 kg/mẻ; (iii) Nuôi đánh giá hiệu quả thức ăn và xây dựng quy trình công nghệ nuôi thương phẩm bào ngư bằng lồng bè trên biển sử dụng thức ăn nhân tạo.

Hội thảo cũng được nghe nhiều ý kiến góp ý, trao đổi và thảo luận nhằm bổ sung, hoàn thiện bản kế hoạch, phương án triển khai thực hiện.

Kết thúc hội thảo, ông Nguyễn Khắc Bát đánh giá cao công tác chuẩn bị của Ban Chủ nhiệm cho việc tổ chức hội thảo triển khai. Các thông tin về nhiệm vụ, phương án triển khai được trình bày chi tiết và đầy đủ. Đề nghị Ban Chủ nhiệm nhiệm vụ tiếp thu đầy đủ các góp ý tại hội thảo để hoàn thiện hơn các phương án triển khai thực hiện và cần bám sát các nội dung công việc, thực hiện nghiêm túc theo hợp đồng đã ký kết.

Vũ Thị Thu Hằng

Hàng trăm tấn rong trôi dạt vào biển Đồ Sơn, Cát Bà là rong mơ

Thu, 25 Apr 2024 01:02:51 GMT

Hiện tượng này lần đầu tiên xuất hiện ở Hải Phòng, diễn ra đã 4 - 5 ngày qua, sau một cơn mưa giông rất to kèm gió nam. Đang cao điểm du lịch nên chính quyền địa phương đã huy động các lực lượng, máy móc, trang thiết bị để thu dọn.

Rong được gom lên bờ, chất thành đống để chở về bãi rác Đình Vũ xử lý. Ảnh: Đinh Mười.

Tại quận Đồ Sơn, rong biển được ghi nhận đã dạt vào trải khắp các bãi tắm khu 1, khu 2 và bãi 295, lực lượng chức năng đã thu gom được khoảng 100 tấn những chưa có dấu hiệu dừng lại.

Ông Nguyễn Quang Khải, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Công trình công cộng và Dịch vụ du lịch Hải Phòng cho biết, mọi năm cũng có rong biển trôi vào các bãi biển ở Đồ Sơn nhưng số lượng rất ít, không nhiều như năm nay.

Công ty CP Công trình công cộng và Dịch vụ du lịch Hải Phòng huy động máy xúc để gom rác. Ảnh: Đinh Mười.

Bắt đầu từ đêm 20/4, rong biển theo sóng lớn tràn ngập khắp nơi. Bắt đầu từ sáng 21/4, công ty đã huy động gần 100 công nhân cùng máy xúc tiến hành dọn rong biển ở bãi tắm 295 và bãi tắm khu 2, quận Đồ Sơn để đưa đến bãi rác Đình Vũ xử lý.

Tại Cát Bà, hiện tượng này cũng xuất hiện, nhất là những bãi biển có sóng lớn như Cát Cò 1, Cát Cò 2 và Cát Cò 3, nhiều tàu thuyền hoạt động trên vịnh ghi nhận đã bị rong biển quấn vào chân vịt. Ban quản lý vịnh các vịnh thuộc quần đảo Cát Bà đã huy động lực lượng để vớt và thu gom, dù không nhiều như tại Đồ Sơn nhưng mỗi ngày cũng được vài chục khối.

Khi được hỏi, lãnh đạo các địa phương đều khẳng định đây là hiện tượng hiếm, chưa từng thấy trong nhiều năm trở lại đây. Các cơ quan chức năng chưa xác định được đây là rong gì, có độc hại hay không và nguyên nhân tại sao lại trôi dạt vào bờ với số lượng lớn như vậy.

Cán bộ Viện Nghiên cứu Hải sản kiểm tra, lấy mẫu để phân tích, nghiên cứu. Ảnh: Đinh Mười.

Về vấn đề này, trao đổi với Báo Nông nghiệp Việt Nam, Tiến sĩ Đỗ Anh Duy (Viện Nghiên cứu Hải sản) cho biết, đơn vị đã cử người xuống Đồ Sơn để lấy mẫu về phân tích. Tuy nhiên, nhìn bằng cảm quan đây chính là rong mơ, có tên khoa học là Sargassum.

Đây là một chi rong có giá trị kinh tế và có vai trò sinh thái quan trọng ở các bãi triều ven biển nhiệt đới, giống như rừng ở biển, làm nơi trú ngụ, bảo vệ con non, nguồn thực phẩm, bãi đẻ cho các loài sinh vật kinh tế như cá, cua, tôm, hải sâm, cá ngựa..., và hấp thụ các muối dinh dưỡng, kim loại nặng làm sạch môi trường.

Rong mơ thường thấy ở các vùng biển nhiệt đới, cận nhiệt đới, từ Nhật Bản đến Philippines. Ở Việt Nam, rong mơ có khoảng 70 loài, phân bố nhiều ngoài khơi, vùng ven đảo các tỉnh Quảng Ninh, Hải Phòng, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Ngãi, Phú Yên, Khánh Hòa, Bình Thuận.

Nhận định ban đầu bằng cảm quan của Tiến sĩ Đỗ Anh Duy, đây chính là rong mơ. Ảnh: Đinh Mười.

Rong mơ thường phân nhánh nhiều, tạo thành những đám lớn bám trên đá. Do cấu tạo có những túi khí ở thân và cành, nên toàn bộ cơ thể tảo mặc dù ở trong nước biển vẫn có xu thế hướng lên trên, khi bị sóng biển làm gãy thường trôi dạt vào bờ.

Nguồn rong mơ ở biển Việt Nam rất phong phú, từng được khai thác để sản xuất gel alginate, iod ở Bình Định, Khánh Hoà, Đà Nẵng và Hải Phòng. Rong mơ được thu hái vào mùa xuân, hạ. Dược liệu có dạng trụ tròn hoặc hơi dẹt, nhẵn hoặc có gai.

Từ các nhánh, mọc ra nhiều phiến mỏng, mép nguyên hoặc có răng cưa. Rong mơ có túi gọi là phao, hình tròn hoặc bầu dục nằm ở chỗ tản phân nhánh. Sau khi thu hái, rong mơ phải được rửa bằng nước ngọt để loại muối và các tạp chất, rồi đem phơi hoặc sấy khô ở nhiệt độ thấp.

“Rong mơ có giá trị về kinh tế nhưng đây là những nơi trú ngụ, bảo vệ con non, nguồn thực phẩm, bãi đẻ cho các loài sinh vật biển nên nhiều nơi cấm khai thác. Số lượng rong này có thể ở vịnh Bắc Bộ hoặc có thể ở các nước khác, vừa qua sóng lớn, có thể số lượng rong mơ này bị đánh bật gốc rồi dạt vào bờ”, Tiến sĩ Đỗ Anh Duy thông tin thêm.

Nguồn: Đinh Mười - Nông nghiệp Việt Nam

Hội thảo triển khai nhiệm vụ khoa học cấp Thành phố: “Nghiên cứu bảo tồn bãi giống định cư một số loài hải sản kinh tế, quý hiếm ở vùng biển Hải Phòng”

Thu, 24 Aug 2023 07:17:22 GMT

Qua một số chuyến khảo sát của Viện nghiên cứu Hải sản, Hải Phòng là thành phố biển quan trọng, có một số bãi giống hải sản định cư quý hiếm, có giá trị kinh tế đã được ghi nhận tại Bạch Long Vĩ, Cát Bà và Long Châu. Tuy nhiên, trong thời gian qua, các hoạt động điều tra khảo sát bổ sung nhằm đánh giá phạm vi phân bố và thực hiện bảo tồn, bảo vệ các bãi giống thuỷ sản tại vùng biển Hải Phòng hầu như không được tiếp tục tiến hành. Sự ngắt quãng các hoạt động điều tra, nghiên cứu cũng như các thông tin, số liệu điều tra hạn chế về các bãi giống hải sản này, đồng thời với suy giảm nguồn lợi các loài hải sản ở vùng biển Hải Phòng, đặc biệt là các loài hải sản định cư có giá trị kinh tế, quý hiếm như đã nêu trên là rất đáng lo ngại. Đây là những khó khăn trong việc triển khai quy hoạch vùng bảo vệ, nhằm phục hồi, phát triển nguồn lợi hải sản quý hiếm, có giá trị kinh tế tại vùng biển Hải Phòng.

Dựa trên thực tế đó, chiều ngày 16/8/2023, Viện nghiên cứu Hải sản tổ chức Hội thảo triển khai nhiệm vụ khoa học cấp Thành phố: “Nghiên cứu bảo tồn bãi giống định cư một số loài hải sản kinh tế, quý hiếm ở vùng biển Hải Phòng” do Th. Bùi Minh Tuấn làm chủ nhiệm. TS. Nguyễn Văn Nguyên, Phó Viện trưởng chủ trì Hội thảo.

Chủ nhiệm đề tài trình bày báo cáo tại Hội thảo

Đề tài được thực hiện với mục tiêu là nghiên cứu bảo tồn bãi giống định cư một số loài hải sản kinh tế, quý hiếm ở vùng biển Hải Phòng. Để đạt được mục tiêu đề ra, đề tài thực hiện 5 nội dung chính: 1) Nghiên cứu phân tích, tổng hợp các kết quả đã nghiên cứu liên quan công tác bảo vệ bãi giống định cư của một số loài hải sản kinh tế, quý hiếm ở biển; 2) Nghiên cứu xác định bãi giống định cư (con non) của một số loài kinh tế, quý hiếm ở vùng biển Hải Phòng; 3) Nghiên cứu diễn biến sinh thái bãi giống định cư của một số loài hải sản kinh tế, quý hiếm ở vùng biển Hải Phòng; 4) Nghiên cứu các yếu tố tác động đến các bãi giống định cư của một số loài hải sản kinh tế, quý hiếm ở vùng biển Hải Phòng; 5) Đề xuất các giải pháp bảo tồn tại chỗ các bãi giống định cư của một số loài hải sản kinh tế, quý hiếm ở vùng biển Hải Phòng có sự tham gia của cộng đồng.

Tại Hội thảo, Ban chủ nhiệm đề tài cũng đã trình bày các phương pháp nghiên cứu triển khai các nội dung của đề tài.

Ban chủ nhiệm đề tài đã nhận được nhiều ý kiến thảo luận, đóng góp sát thực của các chuyên gia, nhà khoa học để xây dựng kế hoạch, phương án triển khai nghiên cứu bảo tồn bãi giống định cư một số loài hải sản kinh tế, quý hiếm ở vùng biển Hải Phòng.

Kết thúc Hội thảo, Phó Viện trưởng Nguyễn Văn Nguyên đề nghị Ban chủ nhiệm đề tài tiếp thu ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học để triển khai thực hiện các bước tiếp theo một cách tốt nhất./.

Vũ Thị Thu Hằng

Hội thảo triển khai đề tài khoa học cấp Thành Phố: “Nghiên cứu đánh giá tiềm năng và khả năng sinh trưởng loài hải miên tại Hải Phòng”

Fri, 18 Aug 2023 04:08:00 GMT

Dựa trên thực tế đó, chiều ngày 16/8/2023, Viện nghiên cứu Hải sản tổ chức Hội thảo triển khai nhiệm vụ khoa học cấp Thành phố: “Nghiên cứu đánh giá tiềm năng và khả năng sinh trưởng loài hải miên tại Hải Phòng” do Th. Nguyên Văn Hiếu làm chủ nhiệm. TS. Nguyễn Văn Nguyên, Phó Viện trưởng chủ trì Hội thảo.

Chủ nhiệm đề tài trình bày báo cáo tại Hội thảo

Đề tài được thực hiện với mục tiêu là nghiên cứu đánh giá tiềm năng và khả năng sinh trưởng loài hải miên tại Hải Phòng. Để đạt được mục tiêu đề ra, đề tài thực hiện 6 nội dung chính: 1) Tổng hợp tài liệu nghiên cứu liên quan đến đa dạng sinh học, nguồn lợi và vai trò của hải miên đối với đời sống con người; 2) Nghiên cứu đa dạng thành phần loài và đặc điểm phân bố sinh thái của hải miên ở vùng biển Hải Phòng; 3) Đánh giá trữ lượng và đặc điểm phân bố nguồn lợi hải miên ở vùng biển Hải Phòng; 4) Nghiên cứu đánh giá tiềm năng các loài hải miên có giá trị ở vùng biển Hải Phòng; 5) Nghiên cứu khả năng sinh trưởng một số loài hải miên có giá trị tại vùng biển Hải Phòng; 6) Đề xuất các giải pháp bảo vệ và phát triển nguồn lợi hải miên có giá trị sử dụng tại vùng biển Hải Phòng.

Tại Hội thảo, Ban chủ nhiệm đề tài cũng đã trình bày các phương pháp nghiên cứu triển khai các nội dung của đề tài.

Ban chủ nhiệm đề tài đã nhận được nhiều ý kiến thảo luận, đóng góp sát thực của các chuyên gia, nhà khoa học để xây dựng kế hoạch, phương án triển khai nghiên cứu khả năng sinh trưởng một số loài hải miên có giá trị tại vùng biển Hải Phòng.

Vũ Thị Thu Hằng

[Bài cuối]: Lặn bảo tồn biển và những phút chạm mặt cá mập, cá voi

Fri, 23 Jun 2023 01:14:08 GMT

Thạc sĩ Nguyễn Văn Hiếu cũng cầm bút chì viết vào tấm bảng nhựa, trả lời anh Thành: “Không thấy gì”. Đến khi họ bơm khí để nổi lên tàu thì mới phát hiện ra hai con cá voi khổng lồ dài cỡ 6-7m đang phì phì thở những cột nước cao tới vài mét từ cái lỗ ở trên đầu giống như một đài phun nước. Đó là chuyện ở vùng biển Hòn Cau của tỉnh Bình Thuận năm 2013.

Dù còn trẻ nhưng kĩ sư Nguyễn Văn Thành hầu như đã từng lặn ở hầu hết các đảo chính từ Bắc vào Nam như Cô Tô, Bạch Long Vĩ, Hòn La, Hòn Mát, Hòn Mê, Cồn Cỏ, Cù Lao Xanh, Lý Sơn… Những lúc khảo sát tổng quan mata-tow, các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Hải sản tay phải bám vào một tấm ván, đeo kính, mặt úp xuống để nhìn mọi thứ dưới đáy biển. Tàu cứ thế kéo người mata-tow đi như một con nhái mồi bị lôi xềnh xệch bởi sợi dây câu cá chuối vậy. Muốn xuống sâu thì điều khiển ván cắm xuống, tầm 3-5 phút tàu dừng để người quan sát rút bút chì ghi vào bảng. Công việc cứ lặp đi lặp lại như vậy. Nhiều khi mải quan sát động, thực vật dưới đáy thì chiếc ván bỗng đâm sầm vào đá, bảng, bút tung ra, người bật lại.

Đoàn cán bộ của Viện Nghiên cứu Hải sản trên đường đi phục hồi san hô. Ảnh: Dương Đình Tường.

Có lần ở đảo Thổ Chu của tỉnh Kiên Giang đang bị tàu kéo đi mata-tow thì anh Thành bỗng rùng mình, ớn lạnh vì thoáng thấy có hai con cá mập rẽ nước đuổi theo mình. Khi đuổi đến nơi, thấy cái bóng của con mồi to quá, chúng lại sợ hãi bỏ chạy vì thực tế hai con cá chỉ to cỡ bắp chân mà thôi. Ở dưới nước, hình ảnh được phóng to lên gấp hai lần so với trên bờ nên thường có những cú đánh lừa thị giác như vậy.

“Dưới biển, những động vật đẹp sặc sỡ hay xấu xí, kỳ quái thường là có độc ví dụ như cá mao tiên rất đẹp hay cá mặt quỷ rất xù xì xấu xí. Chỉ cần đụng vào chúng là có thể bị ngất ngay hay ít ra cũng bị sưng, nhức gấp hàng chục lần cá ngạnh đâm, phát sốt lên”, anh Thành chia sẻ kinh nghiệm.

Năm 2007 khi lặn ở vùng biển đảo Lý Sơn của tỉnh Quảng Ngãi anh Hiếu thấy cả đàn tôm hùm, con nào con nấy to bằng bắp tay, bắp chân nằm ở trong gầm đá. Khi anh vươn tay tóm lấy râu một con để thu thập mẫu thì nó tự dứt đứt ra rồi cùng đàn bơi lùi vào trong hang. Người càng lặn tiến vào thì đàn tôm càng lùi sâu, cửa hang dần hẹp lại, lắm ngóc ngách, chỗ rẽ khiến cho anh đành phải bò theo. Đến khi trần hang chật quá không thể tiến tiếp, anh mới lùi lại nhưng không nhớ nổi đường.

Chân thò ra ngoài, người ép xuống sát nền đáy rồi mà cái bình dưỡng khí trên lưng anh vẫn bị vướng vào vách đá không thể chui lọt qua. Thấy vậy một đồng nghiệp ở bên ngoài liền tóm lấy hai chân anh để lôi ra. Anh vẫy tay ra hiệu ngừng lại, bởi nếu cố kéo, van khí mà va vào vách đá là hỏng. Nghỉ một lát, lấy lại bình tĩnh anh mới nghĩ, tại sao lúc trước mình vào được mà giờ lại không ra được? Trước vào bên trái thì giờ phải lùi ngược lại, sang bên phải mới ra được. Anh lùi dần như vậy thì quả nhiên là vách hang mở dần ra và thoát được khi bình dưỡng khí đăng sau lưng chỉ còn đủ để duy trì sự sống trong chừng 20 phút nữa.

Các nhà khoa học thường lặn biển theo cặp để có thể bảo vệ nhau. Ảnh: CĐ.

Hay có lần khác, anh Hiếu lặn tại Nam Yết ngoài quần đảo Trường Sa, đang ở độ sâu 15 m nhưng càng đi về phía đông thì càng không thấy đáy đâu. Anh phải bơi áp mặt vào vách đá để thu mẫu thì thình lình người bỗng bị tụt sâu do một dòng chảy đứng dìm xuống. Vội bơm khí vào cho áo nổi lên, cân bằng mãi anh mới trồi được lên gần mặt nước, gặp đoàn đang lặn ở phía trên. Thấy nguy hiểm quá, anh mới bảo tất cả di chuyển sang vị trí khác. Lúc đoàn trở về, gặp bộ đội trên đảo, họ kể năm trước cũng ở chỗ vách đá đó đã lấy đi hai mạng của thợ lặn nước ngoài vì bị dòng chảy đứng dìm xuống.

Về sau ở những nơi đáy biển có địa hình phức tạp, lắm vách đứng, hố sâu, trước khi lặn xuống anh Hiếu đều bẻ một cành san hô thả ra xem nó có chìm với tốc độ bình thường hay là không do có dòng hút, dòng nhiễu loạn, nhất là dòng chảy đứng hay không. Lặn hàng trăm lần nhưng anh chỉ duy nhất gặp dòng chảy đứng ở đảo Nam Yết, còn tất cả các đảo khác đều là dòng chảy ngang.

Trong một dịp lặn ở đảo Hòn Cau của tỉnh Bình Thuận, anh Hiếu đi đầu nhóm xuống đáy biển để trải dây khảo sát, mới được một đoạn thì giông gió kéo đến. Ở trên mưa tầm tã, trời tối đi, ở dưới nắng cũng vụt tắt, bọt khí bị sóng đẩy, trộn cùng với nước như mây mù. Những vách đá nhọn nhô dài ra như một bàn tay khổng lồ muốn chọc các móng sắc lẻm vào các thợ lặn. Nếu bị sóng cuốn mạnh, đẩy người nhét vào những khe đá đó thì không thể ra được.

Dưới biển có đủ thứ bất trắc. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Ngậm ngùi nghề bảo tồn biển

Viện Nghiên cứu Hải sản trước đây có duy nhất một con tàu mang tên gọi Biển Đông. Đó là một món quà quý của nước ngoài tài trợ nhưng sau thời gian dài không được duy tu, bảo dưỡng đúng cách, lại thêm mỗi ngày ra biển tốn tới hàng trăm triệu chi phí nên nằm bờ nhiều hơn trên mặt nước. Cuối cùng nó được tặng cho một đơn vị làm công cụ để giảng dạy và sau vài chuyến đi cũng bị bán sắt vụn mất. Giờ cả viện khi muốn đi khảo sát đều phải thuê tàu của ngư dân chứ không có tàu nghiên cứu chuyên dụng.

Gắn bó mấy chục năm với nghề lặn bảo tồn biển, thạc sĩ Đinh Thanh Đạt ngậm ngùi: “Tất cả những kỷ niệm của đời làm nghề biển tôi đều muốn quên đi, không muốn sau này kể cho con, cháu nghe cũng không muốn chúng theo nghề của mình vì vất vả mà lại chẳng có kinh tế”.

Rồi anh kể về người đồng nghiệp ở phòng khai thác cũng thuộc Viện Nghiên cứu Hải sản trong những chuyến đi khảo sát nguồn lợi ở xa bờ đã 2 lần bị chìm thuyền vì bị tàu lớn đâm, suýt mất mạng. Về những đợt đi khảo sát, ngắn cũng 15-20 ngày, dài kéo tới 2-3 tháng lênh đênh trên biển.

Anh Đạt chuẩn bị khí tài để lặn. Ảnh: CĐ.

Khổ nhất là đi theo tàu bắt mực xà ròng rã đến 4 tháng liền ăn, ngủ với mực xà nên mồ hôi của người nào cũng toàn mùi mực xà. Vào bờ cỡ 1 tháng ăn uống bình thường rồi mới đào thải hết được cái mùi đặc trưng này. Còn đi theo các tàu đánh bắt những loại thủy sản khác mùi có nhẹ hơn, chỉ 1 tuần là đào thải hết mùi dầu mỡ, cá tôm và mùi của việc không được tắm nước ngọt.

Cách đây hơn 10 năm anh Đạt cùng anh Hiếu đi khảo sát cá mòi cả tuần trên tàu, do biển động phải lên Cửa Hội của tỉnh Nghệ An để thuê nhà nghỉ nhưng chủ từ chối ngay vì cả hai… nặng mùi quá và đen nhẻm. Nhiều vùng biển đảo họ đến khi đó không hề có điện hay chỉ được mấy tiếng mỗi ngày vì phát bằng máy nổ. Mùa đông trên bong tàu lạnh như hầm đá, còn mùa hè nóng như điên, như dại nhưng nước ngọt chỉ dùng để nấu ăn chứ không có để đánh răng, rửa mặt chứ chưa nói đến tắm.

Có lần anh Đạt đi cùng cánh lưới kéo tàu đôi ở vùng biển Đông Nam bộ, biển động dữ dội, không biết trú ẩn vào đâu. Gió giật, sóng nhồi mọi người trên tàu như những quả bóng trong cái lồng quay xổ sổ. Không ngủ được. Cơm cũng chẳng ăn được vì buồn nôn mà chỉ bốc ruốc nhai cầm hơi.

Một nhà khoa học đang lặn để nghiên cứu, bảo tồn biển. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Con tàu chao lắc đến độ mỗi lần đi vệ sinh người ta phải buộc tay vào mạn để khỏi rơi xuống biển, chết mất xác không ai biết. Nghe nói, ở tàu còn lại có nhà khoa học ở một cơ quan nghiên cứu về khí tượng biển đã không dám ra mạn tàu để đi vệ sinh mà 14 ngày biển động là hàng chục cái quần lót bị anh buộc túm chất thải lại rồi vứt đi. Biển động khiến mọi người trên tàu 14 ngày liền không được tắm. Khi vào được bờ, ăn uống, tắm giặt xong thì anh Đạt phải mất 2 ngày mới hết… say bờ bởi vì trên đất liền thăng bằng quá, phẳng lặng quá khiến tiền đình chưa kịp thích nghi vì đã quen trên biển sóng nhồi, sóng giật.

Việc trồng phục hồi san hô ở Việt Nam bắt đầu từ khoảng 20 năm về trước. Năm 2004, trong khuôn khổ đề tài “Nghiên cứu nhân giống, trồng phục hồi một số loài san hô và thả rạn nhân tạo tại Cát Bà”, Viện Nghiên cứu Hải sản đã tiến hành các thử nghiệm phục hồi một số loài san hô. Kết quả trồng được 365 tập đoàn san hô thuộc 6 loài đạt tỉ lệ sống trung bình 70%.

Nguồn: Dương Đình Tường - Công Điền

Nông nghiệp Việt Nam

[Bài 5]: Phục hồi loại rong trong sách đỏ ở đảo Lý Sơn

Fri, 09 Jun 2023 08:12:26 GMT

Bị săn lùng ráo riết vì mức giá 250.000 - 300.000đ/kg

Anh Đỗ Anh Duy - cán bộ Viện Nghiên cứu Hải sản - Chủ nhiệm đề tài nghiên cứu khả năng trồng phục hồi rong câu chân vịt ở đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi thông tin với tôi rằng, trước đây vùng biển Lý Sơn có nhiều san hô, rong biển, cỏ biển rất đẹp. Nhưng có một giai đoạn chúng bị người dân lặn bắt, đánh mìn, rải chất độc xyanua nên đã suy giảm mạnh, nhiều chỗ chỉ còn là một vùng đáy biển trơ trụi sỏi đá. Chỉ đến khi Khu bảo tồn biển Lý Sơn được thành lập năm 2017, giá trị của hệ sinh thái, của các sinh vật biển mới được phổ biến, giáo dục cho người dân trên đảo.

Từ đó ý thức của họ được nâng lên, biết yêu quý, trân trọng hơn những sản vật do thiên nhiên ban tặng. Hiện có một số đề tài phục hồi san hô ở Lý Sơn và mới nhất là phục hồi rong câu chân vịt. Tuy nhiên việc phục hồi tự nhiên vẫn phải là chủ đạo còn con người trồng chỉ là tác động thêm chứ không thể làm thay được…

Lặn xuống đáy biển để thu thập rong giống. Ảnh: CĐ.

Cũng theo anh Duy, rong biển là thực vật bậc thấp, phát triển và tàn lụi theo mùa, hết mùa sẽ để lại các giác bám hay bào tử cho năm tiếp. Còn cỏ biển là thực vật bậc cao phát triển theo xu hướng từ bé đến lớn, già và chết như cái cây trên bờ, nghĩa là có quanh năm. Cỏ biển của Việt Nam đang bị suy giảm mạnh. Ở các vùng đảo xa như Cù Lao Chàm, Phú Quốc, Phú Quý, Côn Đảo, Hòn Cau… sự suy giảm cỏ biển còn chậm. Ở ven bờ, nơi nhiều tác động bất lợi của con người thì có thể biến mất luôn cả những thảm cỏ biển rất lớn như đã xảy ra tại phá Tam Giang - Cầu Hai của tỉnh Thừa Thiên - Huế hay khu vực sông Gianh của tỉnh Quảng Bình sau sự cố môi trường Formosa.

Đóng vai trò giống như những cái cây ở trong rừng, san hô, rong biển, cỏ biển là ngôi nhà trú ẩn của nhiều loại động vật nhuyễn thể, cá, tôm, bò sát và thú (bò biển), cũng là nơi để chúng kiếm ăn hay sinh sản. Rong biển có mối quan hệ khá đặc biệt với san hô. Khi san hô phát triển thì chúng tạm ngừng. Khi san hô chết đứng hàng loạt (chết giữ nguyên hình dạng) thì chúng sẽ nảy nở, tốt tươi ngay trên cái nền đó.

Theo kết quả nghiên cứu của Nguyễn Hữu Đại và cộng sự năm 1993 tại vùng biển ven đảo Phú Quý của tỉnh Bình Thuận, loài rong câu chân vịt thường mọc thành các tản có kính thước lớn 30-40 cm. Nhưng đến năm 2015 hầu như chúng chỉ còn rất ít, ở các mặt cắt khảo sát thường bắt gặp những cụm rong rất nhỏ và mật độ rất thưa. Nhiều khu vực khác trước đây từng ghi nhận có rong câu chân vịt phân bố như Phú Quốc, Côn Đảo, Phú Quý, Trường Sa, Hải Vân - Sơn Chà... thì hiện nay không còn, hoặc có cũng chỉ phân bố rải rác với sản lượng không đáng kể.

Thu thập rong giống. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Nghiên cứu khoa học cho thấy rong câu chân vịt có hàm lượng agar lớn nên có thể tinh sạch agar dễ dàng. Hiếm có loài rong nào cho đa giá trị như nó: Làm thực phẩm (nộm, nấu chè, làm mứt, nước uống…); Làm nguyên liệu chế biến agar, axit béo, lipid, chất khoáng, chất sinh trưởng thực vật (auxin, cytokinin, gibberellin); Làm các sắc tố, làm đường (đơn, đa); Làm tinh bột, protein, funoran furcellarin, galactan; làm mồi câu cá, làm phân bón (cho cây dừa, cà phê); Làm thuốc trừ sâu; Làm dược liệu (rối loạn tiêu hoá, đường ruột, lợi tiểu, chữa ho, tức ngực, bệnh phổi, bệnh dạ dày, đường ruột)…

Khảo sát ở một số đại lý cho thấy, giá bán loài này ở dạng khô vào khoảng 250.000 - 300.000 đ/kg nên người dân đua nhau khai thác đến quá mức tái sinh.

Bởi thế năm 2007 "Sách đỏ Việt Nam" đã xếp rong câu chân vịt ở mức nguy cấp, có nguy cơ rất lớn sẽ bị tuyệt chủng ngoài thiên nhiên trong một tương lai gần. May mắn hơn các vùng biển khác, ở Lý Sơn - nơi có điều kiện rất phù hợp cho rong câu chân vịt phát triển hiện chúng vẫn còn. Dù sản lượng không bằng xưa nhưng người dân địa phương đang khai thác khoảng vài chục tấn mỗi năm, chủ yếu là các tản rong có kích cỡ nhỏ.

Các nhà khoa học đang thu thập rong giống. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Quyết tâm đưa rong câu chân vịt ra khỏi "Sách đỏ"

Kết quả điều tra, nghiên cứu năm 2011 về tài nguyên sinh vật tại vùng biển Lý Sơn của Đỗ Văn Khương và cộng sự đã ghi nhận được 98 loài thực vật phù du, 54 loài động vật phù du, 90 loài cá rạn san hô, 87 loài san hô, 171 loài động vật thân mềm, 49 loài động vật giáp xác, 45 loài động vật da gai, 22 loài giun nhiều tơ và 7 loài cỏ biển. Riêng về nguồn lợi rong biển tại vùng này cũng được nhiều nhà khoa học quan tâm, nghiên cứu từ năm 1978. Trung bình mỗi năm đều có 1-2 chuyến điều tra, khảo sát ngoài đảo trong khoảng từ tháng 2 đến tháng 8...

Tiếp nối các nghiên cứu này, trong hai năm 2017 và 2018, Đỗ Anh Duy và Đỗ Văn Khương đã tìm hiểu chuyên sâu về đa dạng thành phần loài, đánh giá tiềm năng nguồn lợi, khả năng khai thác, nuôi trồng các loại rong biển kinh tế. Từ đó cho thấy nguồn lợi rong câu chân vịt phân bố chủ yếu tại khu bảo tồn biển Lý Sơn ở vùng triều thấp và phần trên của vùng dưới triều. Dân địa phương hay khai thác chúng tại vùng triều thấp vào những ngày từ 13-18 âm lịch khi mực nước rút xuống thấp nhất. Đối với nguồn rong câu chân vịt phân bố tại phần trên của vùng dưới triều họ phải sử dụng các thiết bị lặn như kính và ống thở mới khai thác được.

Cận cảnh rong giống vừa được cấy xuống đáy biển. Ảnh: DĐT.

"Rong câu chân vịt với đặc tính tái sinh dinh dưỡng là chủ yếu, bám vào thể nền nhờ các mấu bám dạng đĩa được hình thành ở mặt dưới các nhánh bò. Đây là một trong những đặc tính quan trọng để phục hồi nguồn lợi loài này bằng phương pháp cấy cố định trên nền đáy tự nhiên.

Tuy nhiên ngày nay trên thế giới cũng như tại Việt Nam vẫn chưa có một công trình nghiên cứu nào nhằm phục hồi, phát triển rong câu chân vịt. Chính vì lẽ đó việc nghiên cứu nhằm phục hồi, phát triển nguồn lợi loài rong biển giá trị này là rất cần thiết”, anh Đỗ Anh Duy phân tích.

Trong đề tài thử nghiệm của mình, anh cùng các cộng sự đặt mục tiêu trồng phục hồi rong bằng phương pháp cấy cố định trên nền đáy tự nhiên với diện tích 200 m2 tại 2 địa điểm trong 2 năm, với tỷ lệ sống trên 60%, năng suất trên 500 g/m2. Năm đầu tiên 2023 này họ đã dùng thiết bị lặn cấy được cỡ hơn 100m2 tương đương 400-500 tản, mỗi tản 30-50 gram giống. Sau vài tháng nữa các nhà khoa học sẽ lặn xuống khu vực trồng đánh giá khả năng phát triển của rong qua: Phân tích, đánh giá về độ phủ, tốc độ tăng trưởng về kích thước tản, về khối lượng; Phân tích, đánh giá tỷ lệ sống, năng suất; Phân tích, đánh giá hàm lượng agar và sức đông agar.

Nhà khoa học đang tác nghiệp dưới nước. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Quá trình trồng phục hồi có thể xảy ra các trường hợp rủi ro như: Nền đáy cứng, khó đóng đinh ghim rong; Rong cấy xong bị lỏng lẻo, bị sóng, dòng chảy cuốn trôi, bị mất do cá ăn; Rong bị người dân tại địa phương khai thác, dẫm đạp gây hư hại...

Lường trước những tình huống đó, các nhà khoa học đã lựa chọn nền đáy rạn san hô chết để đóng đinh ghim, buộc giống xuống bởi chúng có độ ráp, độ gồ ghề cao, phù hợp với sinh thái phân bố của rong câu chân vịt;

Chọn các khu vực có độ cao sóng thấp, dòng chảy vừa phải, nước lưu thông tốt để trồng phục hồi; Chọn độ sâu ở khoảng 3-4 m nước đảm bảo một số loài cá hay ăn rong tầng mặt như cá dìa, cá hói ít có khả năng tiếp xúc được; Sử dụng các phao neo đánh dấu, tăng cường công tác kiểm tra giám sát, không để người dân địa phương vào khai thác, dẫm đạp; Phối hợp chặt chẽ với Ban Quản lý Khu bảo tồn biển Lý Sơn để có các biện pháp bảo vệ…

Một thảm rong biển tuyệt đẹp. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Khi chứng kiến việc trồng rừng dưới đáy biển một cách thầm lặng của các nhà khoa học Viện Nghiên cứu Hải sản, tự nhiên trong đầu tôi giai điệu của bài hát “Một đời người một rừng cây” bỗng vang lên: “… Có một cây là có rừng. Và rừng sẽ lên xanh. Rừng giữ đất quê hương”. Hy vọng, việc trồng phục hồi thành công rong câu chân vịt sẽ góp phần đưa loài này ra khỏi danh mục nguy cấp trong sách đỏ Việt Nam, giúp nâng cao sản lượng khai thác, từ đó góp phần phát triển kinh tế - xã hội ở các vùng biển đảo còn nhiều gian khó.

Năm 2018 tổng sản lượng rong biển trên thế giới là 32,3 triệu tấn (rong biển nuôi trồng chiếm 97%), trong đó sản lượng nuôi trồng rong câu chiếm khoảng 10% tương đương 3,4 triệu tấn, nhưng tập trung vào chi rong câu Gracilaria. Rong câu chân vịt là loài rong biển có hàm lượng và chất lượng agar, có giá trị kinh tế lớn, loại thực phẩm rất có lợi cho sức khỏe con người, vì vậy nhu cầu về thị trường sẽ là rất lớn, không chỉ trong nước mà cả ngoài nước.

Nguồn: Dương Đình Tường - Công Điền

Nông nghiệp Việt Nam