Nguồn lợi biển

Hội thảo khoa học: “Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu tới nguồn lợi hải sản ở vùng biển ven bờ”

Mon, 22 Dec 2025 01:37:59 GMT

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu (BĐKH) đang diễn biến phức tạp và gây ra những tác động sâu sắc đến hệ sinh thái tự nhiên, đặc biệt là tại các khu vực ven biển. Hội thảo được tổ chức nhằm các mục tiêu trọng tâm: (i) Phân tích và đánh giá toàn diện hiện trạng, xu hướng BĐKH tại vùng biển ven bờ Bạc Liêu; (ii) Xác định cụ thể các tác động của BĐKH đối với nguồn lợi hải sản tại khu vực nghiên cứu và (iii) Đề xuất các giải pháp thích ứng, giảm thiểu tác động nhằm bảo vệ nguồn lợi và đảm bảo sinh kế bền vững cho cộng đồng ngư dân.

Hội thảo được đồng chủ trì bởi đại diện Lãnh đạo Sở KH&CN Cà Mau và Phân Viện Nghiên cứu Hải sản phía Nam. Sự kiện có sự góp mặt của các chuyên gia và đại diện từ nhiều đơn vị chuyên môn trong nước và Quốc tế: Đại diện Sở KH&CN Cà Mau: Ông Huỳnh Hùng Dũng - Phó Giám đốc Sở; Đại diện Phân Viện Nghiên cứu Hải sản phía Nam: TS. Phạm Quốc Huy - Phân Viện trưởng; Các tổ chức quốc tế như Hội đồng quản lý biển (MSC), Liên minh bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN Việt Nam); và Các đơn vị địa phương như Chi cục Thủy sản Cà Mau, Chi cục Biển và Hải đảo Cà Mau, Phân Viện Nghiên cứu Thủy sản Nam sông Hậu, Đài Khí tượng Thủy văn Cà Mau, Trường Đại học Bạc Liêu, Trường Cao đẳng Cộng đồng Cà Mau và Viện Nghiên cứu Hải sản.

Các đại điểu đã nghe các báo cáo khoa học chuyên sâu, tập trung vào 4 nhóm vấn đề chính: (1) Ảnh hưởng của các yếu tố môi trường tới nguồn lợi hải sản ven bờ; (2) Giới thiệu các giải pháp thích ứng với BĐKH trên thế giới và tác động trực tiếp của BĐKH đến lĩnh vực nuôi trồng thủy sản ven bờ; (3) Tổng quan các biện pháp bảo tồn hiệu quả ngoài khu vực bảo tồn đa dạng sinh học tại Đồng bằng sông Cửu Long; (4) Dự kiến xây dựng các kịch bản BĐKH phục vụ công tác bảo tồn và phát triển nguồn lợi hải sản tại vùng biển ven bờ Bạc Liêu.

Trong phiên thảo luận, các nhà khoa học và nhà quản lý đã trao đổi thẳng thắn, đóng góp nhiều ý kiến chuyên môn quý báu nhằm hoàn thiện các kết quả nghiên cứu và kiến nghị chính sách. Các giải pháp được đề xuất tập trung vào việc tăng cường nhận thức, xây dựng năng lực cho cộng đồng và ứng dụng các kịch bản biến đổi khí hậu vào thực tiễn quản lý nguồn lợihải sản ở vùng biển ven bờ.

Hội thảo kết thúc thành công tốt đẹp, ghi nhận sự hợp tác chặt chẽ giữa đơn vị quản lý nhà nước và cơ quan nghiên cứu trong việc tìm kiếm các giải pháp khoa học bền vững trước thách thức của biến đổi khí hậu tại khu vực trọng điểm phía Nam./.

Phạm Quốc Huy

Phân Viện Nghiên cứu Hải sản phía Nam

Thả giống tái tạo nguồn lợi thủy sản trong Vịnh Bắc Bộ

Mon, 19 May 2025 04:21:21 GMT

Toàn cảnh Lễ khởi động thả cá năm 2025 tại thành phố Đông Hưng, Trung Quốc

Từ năm 2017 đến nay, Việt Nam và Trung Quốc đã tổ chức thành công 7 lần hoạt động thả giống tái tạo nguồn lợi thủy sản. Đây là hoạt động thường niên dựa trên cơ sở Biên bản ghi nhớ về “Hợp tác thả giống tái tạo và bảo vệ nguồn lợi thủy sản trong Vịnh Bắc Bộ” giữa Bộ NN&MT - Việt Nam và Bộ NNNT - Trung Quốc. Biên bản ghi nhớ được ký kết dưới sự chứng kiến của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, Bộ NN&MT Việt Nam và Thứ Trưởng Bộ NNNT Trung Quốc kiểm tra con giống trước khi thả

Đây là lần thứ 8 Bộ NN&MT - Việt Nam và Bộ NNNT - Trung Quốc phối hợp tổ chức buổi lễ thả giống tái tạo nguồn lợi thủy sản trong Vịnh Bắc Bộ. Hoạt động này đã trở thành hình mẫu cho hợp tác nghề cá giữa các nước xung quanh Biển Đông. Trong dịp này, 74,77 triệu con giống và cá bố mẹ của 10 loài thủy sản như cá tráp, cá tráp vây vàng, tôm he nhật bản, trai ngọc nữ, sam biển đã được thả nhằm tái tạo nguồn lợi.

"Đây là hoạt động có ý nghĩa quan trọng nhằm phục hồi nguồn lợi thủy sản trong Vịnh Bắc Bộ, góp phần tăng thu nhập cho cộng đồng ngư dân và ý thức bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Từ đó giúp phát triển bền vững kinh tế thủy sản. Đồng thời, đây cũng là hoạt động thiết thực chào mừng 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Trung Quốc (18/11/1950 – 18/11/2025)", ông Phùng Đức Tiến, Thứ trưởng Bộ NN&MT - Việt Nam nhấn mạnh.

Thứ trưởng Bộ NN&MT Phùng Đức Tiến và ông Nguyễn Khắc Bát, Viện trưởng Viện nghiên cứu Hải sản thả giống thủy sản tại cửa sông Bắc Luân, thành phố Đông Hưng (Trung Quốc)

Hiện nay, công tác bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản tại Việt Nam đã và đang được Đảng và Nhà nước quan tâm, chỉ đạo và đầu tư kinh phí cho việc nghiên cứu, phát triển. Trong giai đoạn từ nay đến năm 2030, nhiều chương trình, đề án, dự án quan trọng trong lĩnh vực bảo vệ, tái tạo và phát triển nguồn lợi thủy sản đã và đang xây dựng triển khai. Điển hình như Chương trình điều tra, đánh giá tổng thể nguồn lợi thủy sản và môi trường sống của loài thủy sản; Quy hoạch bảo vệ và khai thác nguồn lợi thủy sản; Chương trình quốc gia về bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản.

Ông Nguyễn Khắc Bát, Viện trưởng Viện nghiên cứu Hải sản thả giống thủy sản tại cửa sông Bắc Luân, thành phố Đông Hưng (Trung Quốc)

Trong thời gian tới, hai bên sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực nông nghiệp và thủy sản, đẩy nhanh đàm phán Hiệp định hợp tác nghề cá Vịnh Bắc Bộ, cùng nhau tăng cường quản lý nghề cá, phát quy vai trò của đổi mới khoa học công nghệ, thúc đẩy phát triển và hiện đại học nông nghiệp và thủy sản chất lượng cao

Vũ Thị Thu Hằng

Hội thảo triển khai nhiệm vụ “Khảo sát đánh giá bổ sung hiện trạng nguồn lợi thủy sản, nhu cầu thực hiện và xác định ranh giới khu vực dự kiến thúc đẩy quản lý khai thác nguồn lợi thủy sản bền vững tại khu vực quần đảo Nam Du, Bà Lụa và Hải Tặc”

Fri, 06 Dec 2024 07:26:46 GMT

Xuất phát từ mục tiêu trên, chiều ngày 05/12/2024, Viện nghiên cứu Hải sản đã tổ chức Hội thảo triển khai nhiệm vụ: “Khảo sát đánh giá bổ sung hiện trạng nguồn lợi thủy sản, nhu cầu thực hiện và xác định ranh giới khu vực dự kiến thúc đẩy quản lý khai thác nguồn lợi thủy sản bền vững tại khu vực quần đảo Nam Du, Bà Lụa và Hải Tặc” thuộc dự án “Bảo vệ Hệ sinh thái ven biển vùng Đồng bằng Sông Cửu Long” do TS. Vũ Việt Hà làm chủ nhiệm. TS. Nguyễn Khắc Bát, Viện trưởng chủ trì Hội thảo.

Toàn cảnh Hội thảo triển khai nhiệm vụ

Tham dự Hội thảo có đại diện Lãnh đạo Viện, Chi cục Thủy sản Kiên Giang, Chi cục Kiểm ngư Kiên Giang, Hội Thủy sản tỉnh Kiên Giang, các nhà khoa học, cán bộ quản lý khoa học, cán bộ phụ trách công tác tài chính và đông đủ các thành viên tham gia thực hiện nhiệm vụ tham dự. Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp và trực tuyến.

Để đạt được mục tiêu là khảo sát, đánh giá bổ sung nguồn lợi thuỷ sản hiện nay của địa phương để có số liệu cập nhật mới nhất, xác định nhu cầu thực hiện và các khu vực quản lý và khai thác nguồn lợi thuỷ sản bền vững dự kiến, từ đó tìm hiểu tiềm năng thiết lập chuỗi cung ứng thuỷ sản bền vững cho các loài địa phương, nhiệm vụ đã thực hiện 5 nội dung chính: 1) Nghiên cứu, đánh giá hiện trạng nguồn lợi thủy sản ở khu vực 03 quần đảo Nam Du, Bà Lụa và Hải Tặc; 2) Đánh giá hiện trạng quản lý và khai thác nguồn lợi thủy sản ở khu vực 03 quần đảo Nam Du, Bà Lụa và Hải Tặc; 3) Phân tích, đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến việc quản lý và khai thác thủy sản ở khu vực 3 quần đảo Nam Du, Bà Lụa và Hải Tặc; 4) Xác định ranh giới các khu vực tiềm năng thực hiện quản lý và khai thác nguồn lợi thủy sản bền vững; 5) Phân tích mối quan hệ giữa các tác nhân trong chuỗi cung ứng thủy sản, từ khai thác đến tiêu thụ sản phẩm.

Hội thảo cũng được nghe nhiều ý kiến góp ý, trao đổi và thảo luận nhằm bổ sung, hoàn thiện bản kế hoạch, phương án triển khai thực hiện.

Kết thúc hội thảo, ông Nguyễn Khắc Bát đánh giá cao công tác chuẩn bị của Ban Chủ nhiệm cho việc tổ chức hội thảo triển khai. Các thông tin về nhiệm vụ, phương án triển khai được trình bày chi tiết và đầy đủ. Đề nghị Ban Chủ nhiệm nhiệm vụ tiếp thu đầy đủ các góp ý tại hội thảo để hoàn thiện hơn các phương án triển khai thực hiện và cần bám sát các nội dung công việc, thực hiện nghiêm túc theo hợp đồng đã ký kết.

Vũ Thị Thu Hằng

Hội nghị nghiệm thu cấp cơ sở nhiệm vụ “Tư vấn điều tra đánh giá nguồn lợi thủy sản tại vùng biển ven bờ và vùng lộng của tỉnh để phục vụ công tác bảo vệ nguồn lợi và quản lý nghề cá theo luật Thủy sản 2017”

Wed, 18 Sep 2024 09:50:38 GMT

Chủ nhiệm nhiệm vụ trình bày báo cáo tại Hội nghị

Để đạt được mục tiêu là đánh giá được hiện trạng đa dạng sinh học, nguồn lợi thủy sản và hoạt động nghề cá ở vùng biển ven bờ và vùng lộng; đề xuất giải pháp bảo vệ, tái tạo nguồn lợi, cấp hạn ngạch khai thác và quản lý nghề cá phù hợp góp phần phát triển bền vững ngành thủy sản của tỉnh, nhiệm vụ đã thực hiện 3 nội dung chính: 1) Điều tra, đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học, nguồn lợi, nguồn giống hải sản và các yếu tố môi trường cơ bản ở vùng biển Bình Định; 2) Điều tra, đánh giá hiện trạng khai thác hải sản và sinh học nghề cá ở Bình Định; 3) Nghiên cứu, đề xuất giải pháp bảo về và khai thác bền vững nguồn lợi hải sản.

Sau 10 tháng triển khai, nhiệm vụ đã thực hiện đầy đủ các nội dung, sản phẩm và tiến độ theo thuyết minh đề cương và hợp đồng đã ký, hoàn thành mục tiêu nghiên cứu đặt ra. Nhiệm vụ đã thống kê được thành phần loài hải sản ở vùng biển Bình Định với 691 loài hải sản thuộc 380 giống, 189 họ, 57 bộ, 8 lớp động vật biển

Kết quả của nhiệm vụ góp phần giúp ngư dân chọn được phương thức tổ chức sản xuất phù hợp đối với từng vùng biển, giảm chi phí chuyến biển, nâng cao hiệu quả sản xuất, góp phần xóa đói giảm nghèo; giúp ngư dân chọn được phương thức và lĩnh vực đầu tư phù hợp, tránh đầu tư quá mức làm dư thừa năng lực khai thác; giúp các nhà quản lý chuyên ngành địa phương có cơ sở dữ liệu phục vụ triển khai kế hoạch công tác ngắn hạn, trung hạn và dài hạn về khai thác hải sản, bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản, công tác quản lý hoạt động khai thác. Kết quả của nhiệm vụ còn cung cấp các dẫn liệu tin cậy làm cơ sở khoa học cho công tác quy hoạch lại ngành khai thác thủy sản tỉnh Bình Định; góp phần quan trọng trong công tác đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn cũng như trình độ quản lý của đội ngũ cán bộ của đơn vị tư vấn và các cơ quan quản lý nghề cá tỉnh Bình Định.

Với các kết quả đã đạt được, hội đồng đánh giá cao ý nghĩa khoa học và giá trị thực tiễn của nhiệm vụ, kết quả đánh giá xếp loại Đạt, trong đó 3/6 phiếu xếp loại Xuất sắc. Hội đồng đề nghị Ban Chủ nhiệm nhiệm vụ tiếp thu, chỉnh sửa theo các ý kiến kết luận của Hội đồng trước khi trình hồ sơ nghiệm thu cấp quản lý./.

Vũ Thị Thu Hằng

Hội thảo triển khai nhiệm vụ “Điều tra, đánh giá nguồn lợi và môi trường sống của loài thủy sản vùng lộng, vùng biển ven bờ tỉnh Thanh Hóa”

Mon, 17 Jun 2024 08:26:40 GMT

Toàn cảnh buổi Hội thảo triển khai nhiệm vụ

Dựa trên nhu cầu thực tiễn, chiều ngày 14/6/2024, Viện nghiên cứu Hải sản tổ chức Hội thảo triển khai nhiệm vụ khoa học học cấp tỉnh “Điều tra, đánh giá nguồn lợi và môi trường sống của loài thủy sản vùng lộng, vùng biển ven bờ tỉnh Thanh Hóa”. Nhiệm vụ do TS. Trần Văn Cường làm chủ nhiệm. TS. Nguyễn Khắc Bát, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hải sản trực tiếp chủ trì Hội thảo.

Tham dự hội thảo, về phía Chi cục Thủy sản Thanh Hóa có ông Lê Văn Sáng - Phó chi cục trưởng, ông Ngô Văn Minh - Trưởng phòng Quản lý khai thác và Phát triển nguồn lợi, bà Nguyễn Thị Thanh Hường - Phó Trưởng phòng, ông Trịnh Văn Thục - chuyên viên và ông Trương Minh Hiệu - kế toán trưởng. Về phía Viện nghiên cứu Hải sản có đại diện Lãnh đạo Viện, các chuyên gia, cán nhà khoa học, cán bộ quản lý khoa học, cán bộ phụ trách công tác tài chính và đông đủ các thành viên tham gia thực hiện nhiệm vụ tham dự.

Tại hội thảo, chủ nhiệm nhiệm vụ giới thiệu các thông tin cơ bản của nhiệm vụ, đồng thời trình bày bản kế hoạch chi tiết và phương án triển khai thực hiện các nội dung công việc. Nhiệm vụ có mục tiêu chính là đánh giá được hiện trạng nguồn lợi thủy sản, môi trường sống của các loài thủy sản ở vùng biển ven bờ và vùng lộng tỉnh Thanh Hóa; xác định được các cơ sở khoa học cho việc cấp hạn ngạch và cơ cấu nghề khai thác phù hợp với tiềm năng nguồn lợi; đề xuất được các giải pháp bảo vệ nguồn lợi và khai thác bền vững. Nhiệm vụ được xây dựng và triển khai 03 nội dung công việc gồm: (i) Điều tra, đánh giá hiện trạng nguồn lợi thủy sản (thành phần loài, thành phần sản lượng, mật độ, độ phong phú, phân bố, trữ lượng) và các yếu tố môi trường sống cơ bản ở vùng biển ven bờ và vùng lộng tỉnh Thanh Hóa; (ii) Điều tra, đánh giá hiện trạng nghề cá thương phẩm ở vùng biển ven bờ và vùng lộng tỉnh Thanh Hóa; (iii) Nghiên cứu cơ sở khoa học và đề xuất giải pháp bảo vệ nguồn lợi và khai thác thủy sản bền vững ở vùng biển ven bờ và vùng lộng tỉnh Thanh Hóa.

Hội thảo cũng được nghe nhiều ý kiến góp ý, trao đổi và thảo luận nhằm bổ sung, hoàn thiện bản kế hoạch, phương án triển khai thực hiện. Đại diện Chi cục Thủy sản Thanh Hóa, ông Lê Văn Sáng đề nghị đơn vị tư vấn phối hợp chặt chẽ với chủ đầu tư để thực hiện đầy đủ các nội dung công việc, đạt hiệu quả cao, đáp ứng các mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể của nhiệm vụ. Đặc biệt lưu ý đến các sản phẩm, tiến độ thời gian để kịp tham mưu UBND tỉnh Thanh Hóa cấp hạn ngạch khai thác cho giai đoạn 2026-2030 vào thời điểm cuối năm 2025. Quan tâm đánh giá được thực trạng hoạt động sai nghề đăng ký, hoạt động khai thác sai vùng quy định, mức độ xâm hại nguồn lợi của một số nghề khai thác cá nổi nhỏ… Chi cục Thủy sản Thanh Hóa sẵn sàng cung cấp các dữ liệu, các thông tin lịch sử, chia sẻ dữ liệu giám sát tàu cá và phối hợp chặt chẽ với nhà thầu tư vấn để triển khai nhiệm vụ đạt chất lượng tốt, hiệu quả cao và hữu dụng trong công tác quản lý thủy sản của địa phương.

Kết thúc hội thảo, ông Nguyễn Khắc Bát đánh giá cao công tác chuẩn bị của Ban Chủ nhiệm cho việc tổ chức hội thảo triển khai. Các thông tin về nhiệm vụ, phương án triển khai được trình bày tương đối chi tiết và đầy đủ. Đề nghị Ban Chủ nhiệm nhiệm vụ tiếp thu đầy đủ các góp ý tại hội thảo để hoàn thiện hơn các phương án triển khai thực hiện và cần bám sát các nội dung công việc, thực hiện nghiêm túc theo hợp đồng đã ký kết. Bên cạnh đó, ông cũng gửi lời cảm ơn tới Chi cục Thủy sản Thanh Hóa đã bố trí, tham dự hội thảo triển khai và có ý kiến góp ý rất xác đáng cho cho nhiệm vụ. Ông cũng đề nghị Chi cục thủy sản giúp đỡ, tạo điều kiện tốt nhất cho đơn vị tư vấn trong quá trình triển khai nhiệm vụ trên địa bàn tỉnh để hoàn thành nhiệm vụ, đạt hiệu quả tốt nhất về khoa học và phục vụ hiệu quả cho công tác tư vấn quản lý nghề cá của địa phương.

Vũ Thị Thu Hằng

Hàng trăm tấn rong trôi dạt vào biển Đồ Sơn, Cát Bà là rong mơ

Thu, 25 Apr 2024 01:02:51 GMT

Hiện tượng này lần đầu tiên xuất hiện ở Hải Phòng, diễn ra đã 4 - 5 ngày qua, sau một cơn mưa giông rất to kèm gió nam. Đang cao điểm du lịch nên chính quyền địa phương đã huy động các lực lượng, máy móc, trang thiết bị để thu dọn.

Rong được gom lên bờ, chất thành đống để chở về bãi rác Đình Vũ xử lý. Ảnh: Đinh Mười.

Tại quận Đồ Sơn, rong biển được ghi nhận đã dạt vào trải khắp các bãi tắm khu 1, khu 2 và bãi 295, lực lượng chức năng đã thu gom được khoảng 100 tấn những chưa có dấu hiệu dừng lại.

Ông Nguyễn Quang Khải, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Công trình công cộng và Dịch vụ du lịch Hải Phòng cho biết, mọi năm cũng có rong biển trôi vào các bãi biển ở Đồ Sơn nhưng số lượng rất ít, không nhiều như năm nay.

Công ty CP Công trình công cộng và Dịch vụ du lịch Hải Phòng huy động máy xúc để gom rác. Ảnh: Đinh Mười.

Bắt đầu từ đêm 20/4, rong biển theo sóng lớn tràn ngập khắp nơi. Bắt đầu từ sáng 21/4, công ty đã huy động gần 100 công nhân cùng máy xúc tiến hành dọn rong biển ở bãi tắm 295 và bãi tắm khu 2, quận Đồ Sơn để đưa đến bãi rác Đình Vũ xử lý.

Tại Cát Bà, hiện tượng này cũng xuất hiện, nhất là những bãi biển có sóng lớn như Cát Cò 1, Cát Cò 2 và Cát Cò 3, nhiều tàu thuyền hoạt động trên vịnh ghi nhận đã bị rong biển quấn vào chân vịt. Ban quản lý vịnh các vịnh thuộc quần đảo Cát Bà đã huy động lực lượng để vớt và thu gom, dù không nhiều như tại Đồ Sơn nhưng mỗi ngày cũng được vài chục khối.

Khi được hỏi, lãnh đạo các địa phương đều khẳng định đây là hiện tượng hiếm, chưa từng thấy trong nhiều năm trở lại đây. Các cơ quan chức năng chưa xác định được đây là rong gì, có độc hại hay không và nguyên nhân tại sao lại trôi dạt vào bờ với số lượng lớn như vậy.

Cán bộ Viện Nghiên cứu Hải sản kiểm tra, lấy mẫu để phân tích, nghiên cứu. Ảnh: Đinh Mười.

Về vấn đề này, trao đổi với Báo Nông nghiệp Việt Nam, Tiến sĩ Đỗ Anh Duy (Viện Nghiên cứu Hải sản) cho biết, đơn vị đã cử người xuống Đồ Sơn để lấy mẫu về phân tích. Tuy nhiên, nhìn bằng cảm quan đây chính là rong mơ, có tên khoa học là Sargassum.

Đây là một chi rong có giá trị kinh tế và có vai trò sinh thái quan trọng ở các bãi triều ven biển nhiệt đới, giống như rừng ở biển, làm nơi trú ngụ, bảo vệ con non, nguồn thực phẩm, bãi đẻ cho các loài sinh vật kinh tế như cá, cua, tôm, hải sâm, cá ngựa..., và hấp thụ các muối dinh dưỡng, kim loại nặng làm sạch môi trường.

Rong mơ thường thấy ở các vùng biển nhiệt đới, cận nhiệt đới, từ Nhật Bản đến Philippines. Ở Việt Nam, rong mơ có khoảng 70 loài, phân bố nhiều ngoài khơi, vùng ven đảo các tỉnh Quảng Ninh, Hải Phòng, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Ngãi, Phú Yên, Khánh Hòa, Bình Thuận.

Nhận định ban đầu bằng cảm quan của Tiến sĩ Đỗ Anh Duy, đây chính là rong mơ. Ảnh: Đinh Mười.

Rong mơ thường phân nhánh nhiều, tạo thành những đám lớn bám trên đá. Do cấu tạo có những túi khí ở thân và cành, nên toàn bộ cơ thể tảo mặc dù ở trong nước biển vẫn có xu thế hướng lên trên, khi bị sóng biển làm gãy thường trôi dạt vào bờ.

Nguồn rong mơ ở biển Việt Nam rất phong phú, từng được khai thác để sản xuất gel alginate, iod ở Bình Định, Khánh Hoà, Đà Nẵng và Hải Phòng. Rong mơ được thu hái vào mùa xuân, hạ. Dược liệu có dạng trụ tròn hoặc hơi dẹt, nhẵn hoặc có gai.

Từ các nhánh, mọc ra nhiều phiến mỏng, mép nguyên hoặc có răng cưa. Rong mơ có túi gọi là phao, hình tròn hoặc bầu dục nằm ở chỗ tản phân nhánh. Sau khi thu hái, rong mơ phải được rửa bằng nước ngọt để loại muối và các tạp chất, rồi đem phơi hoặc sấy khô ở nhiệt độ thấp.

“Rong mơ có giá trị về kinh tế nhưng đây là những nơi trú ngụ, bảo vệ con non, nguồn thực phẩm, bãi đẻ cho các loài sinh vật biển nên nhiều nơi cấm khai thác. Số lượng rong này có thể ở vịnh Bắc Bộ hoặc có thể ở các nước khác, vừa qua sóng lớn, có thể số lượng rong mơ này bị đánh bật gốc rồi dạt vào bờ”, Tiến sĩ Đỗ Anh Duy thông tin thêm.

Nguồn: Đinh Mười - Nông nghiệp Việt Nam

Hội thảo triển khai nhiệm vụ: “Toàn bộ nhiệm vụ tư vấn điều tra đánh giá nguồn lợi thủy sản tại vùng biển ven bờ và vùng lộng của tỉnh để phục vụ công tác bảo vệ nguồn lợi và quản lý nghề cá theo luật Thủy sản 2017”

Fri, 24 Nov 2023 02:58:13 GMT

Năm 2017, Luật thủy sản đã được sửa đổi và ban hành, trong đó đặc biệt quan tâm đến công tác bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản. Như vậy, để khắc phục những tồn tại và hạn chế công tác quản lý nghề cá, thực thi quy định của Luật thủy sản sửa đổi 2017, cải thiện khuyến nghị của Ủy ban liên minh Châu Âu, có được cơ sở khoa học, dữ liệu phục vụ nâng hiệu quả công tác quản lý nghề cá tỉnh Bình Định phát triển bền vững thì việc thực hiện nhiệm vụ “Toàn bộ nhiệm vụ tư vấn điều tra đánh giá nguồn lợi thuỷ sản ở vùng biển ven bờ, vùng lộng phục vụ công tác bảo vệ nguồn lợi và quản lý nghề cá theo Luật Thủy sản 2017” là rất cấp bách và cần thiết.

Chủ nhiệm nhiệm vụ trình bày báo cáo tại Hội thảo

Dựa theo nhu cầu thực tiễn trên, chiều ngày 22/11/2023, Viện nghiên cứu Hải sản tổ chức Hội thảo triển khai nhiệm vụ: “Toàn bộ nhiệm vụ tư vấn điều tra đánh giá nguồn lợi thủy sản tại vùng biển ven bờ và vùng lộng của tỉnh để phục vụ công tác bảo vệ nguồn lợi và quản lý nghề cá theo luật Thủy sản 2017” do ThS. Từ Hoàng Nhân làm chủ nhiệm. TS. Nguyễn Viết Nghĩa, Phó Viện trưởng chủ trì Hội thảo.

Nhiệm vụ được thực hiện với mục tiêu là đánh giá được hiện trạng đa dạng sinh học, nguồn lợi thủy sản và hoạt động nghề cá ở vùng biển ven bờ và vùng lộng; đề xuất giải pháp bảo vệ, tái tạo nguồn lợi, cấp hạn ngạch khai thác và quản lý nghề cá phù hợp góp phần phát triển bền vững ngành thủy sản của tỉnh. Để đạt được mục tiêu đề ra, nhiệm vụ thực hiện 3 nội dung chính: 1) Điều tra, đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học, nguồn lợi, nguồn giống hải sản và các yếu tố môi trường cơ bản ở vùng biển Bình Định; 2) Điều tra, đánh giá hiện trạng khai thác hải sản và sinh học nghề cá ở Bình Định; 3) Nghiên cứu, đề xuất giải pháp bảo về và khai thác bền vững nguồn lợi hải sản.

Tại Hội thảo, Ban chủ nhiệm đề tài cũng đã trình bày các phương pháp nghiên cứu triển khai các nội dung của đề tài. Ban chủ nhiệm đề tài đã nhận được nhiều ý kiến góp ý về kế hoạch triển khai nhiệm vụ .

Kết thúc Hội thảo, Phó Viện trưởng Nguyễn Viết Nghĩa đề nghị Ban chủ nhiệm nhiệm vụ tiếp thu ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học để hoàn thiện hơn các phương án triển khai thực hiện nhiệm vụ./.

Vũ Thị Thu Hằng

[Bài cuối]: Lặn bảo tồn biển và những phút chạm mặt cá mập, cá voi

Fri, 23 Jun 2023 01:14:08 GMT

Thạc sĩ Nguyễn Văn Hiếu cũng cầm bút chì viết vào tấm bảng nhựa, trả lời anh Thành: “Không thấy gì”. Đến khi họ bơm khí để nổi lên tàu thì mới phát hiện ra hai con cá voi khổng lồ dài cỡ 6-7m đang phì phì thở những cột nước cao tới vài mét từ cái lỗ ở trên đầu giống như một đài phun nước. Đó là chuyện ở vùng biển Hòn Cau của tỉnh Bình Thuận năm 2013.

Dù còn trẻ nhưng kĩ sư Nguyễn Văn Thành hầu như đã từng lặn ở hầu hết các đảo chính từ Bắc vào Nam như Cô Tô, Bạch Long Vĩ, Hòn La, Hòn Mát, Hòn Mê, Cồn Cỏ, Cù Lao Xanh, Lý Sơn… Những lúc khảo sát tổng quan mata-tow, các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Hải sản tay phải bám vào một tấm ván, đeo kính, mặt úp xuống để nhìn mọi thứ dưới đáy biển. Tàu cứ thế kéo người mata-tow đi như một con nhái mồi bị lôi xềnh xệch bởi sợi dây câu cá chuối vậy. Muốn xuống sâu thì điều khiển ván cắm xuống, tầm 3-5 phút tàu dừng để người quan sát rút bút chì ghi vào bảng. Công việc cứ lặp đi lặp lại như vậy. Nhiều khi mải quan sát động, thực vật dưới đáy thì chiếc ván bỗng đâm sầm vào đá, bảng, bút tung ra, người bật lại.

Đoàn cán bộ của Viện Nghiên cứu Hải sản trên đường đi phục hồi san hô. Ảnh: Dương Đình Tường.

Có lần ở đảo Thổ Chu của tỉnh Kiên Giang đang bị tàu kéo đi mata-tow thì anh Thành bỗng rùng mình, ớn lạnh vì thoáng thấy có hai con cá mập rẽ nước đuổi theo mình. Khi đuổi đến nơi, thấy cái bóng của con mồi to quá, chúng lại sợ hãi bỏ chạy vì thực tế hai con cá chỉ to cỡ bắp chân mà thôi. Ở dưới nước, hình ảnh được phóng to lên gấp hai lần so với trên bờ nên thường có những cú đánh lừa thị giác như vậy.

“Dưới biển, những động vật đẹp sặc sỡ hay xấu xí, kỳ quái thường là có độc ví dụ như cá mao tiên rất đẹp hay cá mặt quỷ rất xù xì xấu xí. Chỉ cần đụng vào chúng là có thể bị ngất ngay hay ít ra cũng bị sưng, nhức gấp hàng chục lần cá ngạnh đâm, phát sốt lên”, anh Thành chia sẻ kinh nghiệm.

Năm 2007 khi lặn ở vùng biển đảo Lý Sơn của tỉnh Quảng Ngãi anh Hiếu thấy cả đàn tôm hùm, con nào con nấy to bằng bắp tay, bắp chân nằm ở trong gầm đá. Khi anh vươn tay tóm lấy râu một con để thu thập mẫu thì nó tự dứt đứt ra rồi cùng đàn bơi lùi vào trong hang. Người càng lặn tiến vào thì đàn tôm càng lùi sâu, cửa hang dần hẹp lại, lắm ngóc ngách, chỗ rẽ khiến cho anh đành phải bò theo. Đến khi trần hang chật quá không thể tiến tiếp, anh mới lùi lại nhưng không nhớ nổi đường.

Chân thò ra ngoài, người ép xuống sát nền đáy rồi mà cái bình dưỡng khí trên lưng anh vẫn bị vướng vào vách đá không thể chui lọt qua. Thấy vậy một đồng nghiệp ở bên ngoài liền tóm lấy hai chân anh để lôi ra. Anh vẫy tay ra hiệu ngừng lại, bởi nếu cố kéo, van khí mà va vào vách đá là hỏng. Nghỉ một lát, lấy lại bình tĩnh anh mới nghĩ, tại sao lúc trước mình vào được mà giờ lại không ra được? Trước vào bên trái thì giờ phải lùi ngược lại, sang bên phải mới ra được. Anh lùi dần như vậy thì quả nhiên là vách hang mở dần ra và thoát được khi bình dưỡng khí đăng sau lưng chỉ còn đủ để duy trì sự sống trong chừng 20 phút nữa.

Các nhà khoa học thường lặn biển theo cặp để có thể bảo vệ nhau. Ảnh: CĐ.

Hay có lần khác, anh Hiếu lặn tại Nam Yết ngoài quần đảo Trường Sa, đang ở độ sâu 15 m nhưng càng đi về phía đông thì càng không thấy đáy đâu. Anh phải bơi áp mặt vào vách đá để thu mẫu thì thình lình người bỗng bị tụt sâu do một dòng chảy đứng dìm xuống. Vội bơm khí vào cho áo nổi lên, cân bằng mãi anh mới trồi được lên gần mặt nước, gặp đoàn đang lặn ở phía trên. Thấy nguy hiểm quá, anh mới bảo tất cả di chuyển sang vị trí khác. Lúc đoàn trở về, gặp bộ đội trên đảo, họ kể năm trước cũng ở chỗ vách đá đó đã lấy đi hai mạng của thợ lặn nước ngoài vì bị dòng chảy đứng dìm xuống.

Về sau ở những nơi đáy biển có địa hình phức tạp, lắm vách đứng, hố sâu, trước khi lặn xuống anh Hiếu đều bẻ một cành san hô thả ra xem nó có chìm với tốc độ bình thường hay là không do có dòng hút, dòng nhiễu loạn, nhất là dòng chảy đứng hay không. Lặn hàng trăm lần nhưng anh chỉ duy nhất gặp dòng chảy đứng ở đảo Nam Yết, còn tất cả các đảo khác đều là dòng chảy ngang.

Trong một dịp lặn ở đảo Hòn Cau của tỉnh Bình Thuận, anh Hiếu đi đầu nhóm xuống đáy biển để trải dây khảo sát, mới được một đoạn thì giông gió kéo đến. Ở trên mưa tầm tã, trời tối đi, ở dưới nắng cũng vụt tắt, bọt khí bị sóng đẩy, trộn cùng với nước như mây mù. Những vách đá nhọn nhô dài ra như một bàn tay khổng lồ muốn chọc các móng sắc lẻm vào các thợ lặn. Nếu bị sóng cuốn mạnh, đẩy người nhét vào những khe đá đó thì không thể ra được.

Dưới biển có đủ thứ bất trắc. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Ngậm ngùi nghề bảo tồn biển

Viện Nghiên cứu Hải sản trước đây có duy nhất một con tàu mang tên gọi Biển Đông. Đó là một món quà quý của nước ngoài tài trợ nhưng sau thời gian dài không được duy tu, bảo dưỡng đúng cách, lại thêm mỗi ngày ra biển tốn tới hàng trăm triệu chi phí nên nằm bờ nhiều hơn trên mặt nước. Cuối cùng nó được tặng cho một đơn vị làm công cụ để giảng dạy và sau vài chuyến đi cũng bị bán sắt vụn mất. Giờ cả viện khi muốn đi khảo sát đều phải thuê tàu của ngư dân chứ không có tàu nghiên cứu chuyên dụng.

Gắn bó mấy chục năm với nghề lặn bảo tồn biển, thạc sĩ Đinh Thanh Đạt ngậm ngùi: “Tất cả những kỷ niệm của đời làm nghề biển tôi đều muốn quên đi, không muốn sau này kể cho con, cháu nghe cũng không muốn chúng theo nghề của mình vì vất vả mà lại chẳng có kinh tế”.

Rồi anh kể về người đồng nghiệp ở phòng khai thác cũng thuộc Viện Nghiên cứu Hải sản trong những chuyến đi khảo sát nguồn lợi ở xa bờ đã 2 lần bị chìm thuyền vì bị tàu lớn đâm, suýt mất mạng. Về những đợt đi khảo sát, ngắn cũng 15-20 ngày, dài kéo tới 2-3 tháng lênh đênh trên biển.

Anh Đạt chuẩn bị khí tài để lặn. Ảnh: CĐ.

Khổ nhất là đi theo tàu bắt mực xà ròng rã đến 4 tháng liền ăn, ngủ với mực xà nên mồ hôi của người nào cũng toàn mùi mực xà. Vào bờ cỡ 1 tháng ăn uống bình thường rồi mới đào thải hết được cái mùi đặc trưng này. Còn đi theo các tàu đánh bắt những loại thủy sản khác mùi có nhẹ hơn, chỉ 1 tuần là đào thải hết mùi dầu mỡ, cá tôm và mùi của việc không được tắm nước ngọt.

Cách đây hơn 10 năm anh Đạt cùng anh Hiếu đi khảo sát cá mòi cả tuần trên tàu, do biển động phải lên Cửa Hội của tỉnh Nghệ An để thuê nhà nghỉ nhưng chủ từ chối ngay vì cả hai… nặng mùi quá và đen nhẻm. Nhiều vùng biển đảo họ đến khi đó không hề có điện hay chỉ được mấy tiếng mỗi ngày vì phát bằng máy nổ. Mùa đông trên bong tàu lạnh như hầm đá, còn mùa hè nóng như điên, như dại nhưng nước ngọt chỉ dùng để nấu ăn chứ không có để đánh răng, rửa mặt chứ chưa nói đến tắm.

Có lần anh Đạt đi cùng cánh lưới kéo tàu đôi ở vùng biển Đông Nam bộ, biển động dữ dội, không biết trú ẩn vào đâu. Gió giật, sóng nhồi mọi người trên tàu như những quả bóng trong cái lồng quay xổ sổ. Không ngủ được. Cơm cũng chẳng ăn được vì buồn nôn mà chỉ bốc ruốc nhai cầm hơi.

Một nhà khoa học đang lặn để nghiên cứu, bảo tồn biển. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Con tàu chao lắc đến độ mỗi lần đi vệ sinh người ta phải buộc tay vào mạn để khỏi rơi xuống biển, chết mất xác không ai biết. Nghe nói, ở tàu còn lại có nhà khoa học ở một cơ quan nghiên cứu về khí tượng biển đã không dám ra mạn tàu để đi vệ sinh mà 14 ngày biển động là hàng chục cái quần lót bị anh buộc túm chất thải lại rồi vứt đi. Biển động khiến mọi người trên tàu 14 ngày liền không được tắm. Khi vào được bờ, ăn uống, tắm giặt xong thì anh Đạt phải mất 2 ngày mới hết… say bờ bởi vì trên đất liền thăng bằng quá, phẳng lặng quá khiến tiền đình chưa kịp thích nghi vì đã quen trên biển sóng nhồi, sóng giật.

Việc trồng phục hồi san hô ở Việt Nam bắt đầu từ khoảng 20 năm về trước. Năm 2004, trong khuôn khổ đề tài “Nghiên cứu nhân giống, trồng phục hồi một số loài san hô và thả rạn nhân tạo tại Cát Bà”, Viện Nghiên cứu Hải sản đã tiến hành các thử nghiệm phục hồi một số loài san hô. Kết quả trồng được 365 tập đoàn san hô thuộc 6 loài đạt tỉ lệ sống trung bình 70%.

Nguồn: Dương Đình Tường - Công Điền

Nông nghiệp Việt Nam

[Bài 5]: Phục hồi loại rong trong sách đỏ ở đảo Lý Sơn

Fri, 09 Jun 2023 08:12:26 GMT

Bị săn lùng ráo riết vì mức giá 250.000 - 300.000đ/kg

Anh Đỗ Anh Duy - cán bộ Viện Nghiên cứu Hải sản - Chủ nhiệm đề tài nghiên cứu khả năng trồng phục hồi rong câu chân vịt ở đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi thông tin với tôi rằng, trước đây vùng biển Lý Sơn có nhiều san hô, rong biển, cỏ biển rất đẹp. Nhưng có một giai đoạn chúng bị người dân lặn bắt, đánh mìn, rải chất độc xyanua nên đã suy giảm mạnh, nhiều chỗ chỉ còn là một vùng đáy biển trơ trụi sỏi đá. Chỉ đến khi Khu bảo tồn biển Lý Sơn được thành lập năm 2017, giá trị của hệ sinh thái, của các sinh vật biển mới được phổ biến, giáo dục cho người dân trên đảo.

Từ đó ý thức của họ được nâng lên, biết yêu quý, trân trọng hơn những sản vật do thiên nhiên ban tặng. Hiện có một số đề tài phục hồi san hô ở Lý Sơn và mới nhất là phục hồi rong câu chân vịt. Tuy nhiên việc phục hồi tự nhiên vẫn phải là chủ đạo còn con người trồng chỉ là tác động thêm chứ không thể làm thay được…

Lặn xuống đáy biển để thu thập rong giống. Ảnh: CĐ.

Cũng theo anh Duy, rong biển là thực vật bậc thấp, phát triển và tàn lụi theo mùa, hết mùa sẽ để lại các giác bám hay bào tử cho năm tiếp. Còn cỏ biển là thực vật bậc cao phát triển theo xu hướng từ bé đến lớn, già và chết như cái cây trên bờ, nghĩa là có quanh năm. Cỏ biển của Việt Nam đang bị suy giảm mạnh. Ở các vùng đảo xa như Cù Lao Chàm, Phú Quốc, Phú Quý, Côn Đảo, Hòn Cau… sự suy giảm cỏ biển còn chậm. Ở ven bờ, nơi nhiều tác động bất lợi của con người thì có thể biến mất luôn cả những thảm cỏ biển rất lớn như đã xảy ra tại phá Tam Giang - Cầu Hai của tỉnh Thừa Thiên - Huế hay khu vực sông Gianh của tỉnh Quảng Bình sau sự cố môi trường Formosa.

Đóng vai trò giống như những cái cây ở trong rừng, san hô, rong biển, cỏ biển là ngôi nhà trú ẩn của nhiều loại động vật nhuyễn thể, cá, tôm, bò sát và thú (bò biển), cũng là nơi để chúng kiếm ăn hay sinh sản. Rong biển có mối quan hệ khá đặc biệt với san hô. Khi san hô phát triển thì chúng tạm ngừng. Khi san hô chết đứng hàng loạt (chết giữ nguyên hình dạng) thì chúng sẽ nảy nở, tốt tươi ngay trên cái nền đó.

Theo kết quả nghiên cứu của Nguyễn Hữu Đại và cộng sự năm 1993 tại vùng biển ven đảo Phú Quý của tỉnh Bình Thuận, loài rong câu chân vịt thường mọc thành các tản có kính thước lớn 30-40 cm. Nhưng đến năm 2015 hầu như chúng chỉ còn rất ít, ở các mặt cắt khảo sát thường bắt gặp những cụm rong rất nhỏ và mật độ rất thưa. Nhiều khu vực khác trước đây từng ghi nhận có rong câu chân vịt phân bố như Phú Quốc, Côn Đảo, Phú Quý, Trường Sa, Hải Vân - Sơn Chà... thì hiện nay không còn, hoặc có cũng chỉ phân bố rải rác với sản lượng không đáng kể.

Thu thập rong giống. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Nghiên cứu khoa học cho thấy rong câu chân vịt có hàm lượng agar lớn nên có thể tinh sạch agar dễ dàng. Hiếm có loài rong nào cho đa giá trị như nó: Làm thực phẩm (nộm, nấu chè, làm mứt, nước uống…); Làm nguyên liệu chế biến agar, axit béo, lipid, chất khoáng, chất sinh trưởng thực vật (auxin, cytokinin, gibberellin); Làm các sắc tố, làm đường (đơn, đa); Làm tinh bột, protein, funoran furcellarin, galactan; làm mồi câu cá, làm phân bón (cho cây dừa, cà phê); Làm thuốc trừ sâu; Làm dược liệu (rối loạn tiêu hoá, đường ruột, lợi tiểu, chữa ho, tức ngực, bệnh phổi, bệnh dạ dày, đường ruột)…

Khảo sát ở một số đại lý cho thấy, giá bán loài này ở dạng khô vào khoảng 250.000 - 300.000 đ/kg nên người dân đua nhau khai thác đến quá mức tái sinh.

Bởi thế năm 2007 "Sách đỏ Việt Nam" đã xếp rong câu chân vịt ở mức nguy cấp, có nguy cơ rất lớn sẽ bị tuyệt chủng ngoài thiên nhiên trong một tương lai gần. May mắn hơn các vùng biển khác, ở Lý Sơn - nơi có điều kiện rất phù hợp cho rong câu chân vịt phát triển hiện chúng vẫn còn. Dù sản lượng không bằng xưa nhưng người dân địa phương đang khai thác khoảng vài chục tấn mỗi năm, chủ yếu là các tản rong có kích cỡ nhỏ.

Các nhà khoa học đang thu thập rong giống. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Quyết tâm đưa rong câu chân vịt ra khỏi "Sách đỏ"

Kết quả điều tra, nghiên cứu năm 2011 về tài nguyên sinh vật tại vùng biển Lý Sơn của Đỗ Văn Khương và cộng sự đã ghi nhận được 98 loài thực vật phù du, 54 loài động vật phù du, 90 loài cá rạn san hô, 87 loài san hô, 171 loài động vật thân mềm, 49 loài động vật giáp xác, 45 loài động vật da gai, 22 loài giun nhiều tơ và 7 loài cỏ biển. Riêng về nguồn lợi rong biển tại vùng này cũng được nhiều nhà khoa học quan tâm, nghiên cứu từ năm 1978. Trung bình mỗi năm đều có 1-2 chuyến điều tra, khảo sát ngoài đảo trong khoảng từ tháng 2 đến tháng 8...

Tiếp nối các nghiên cứu này, trong hai năm 2017 và 2018, Đỗ Anh Duy và Đỗ Văn Khương đã tìm hiểu chuyên sâu về đa dạng thành phần loài, đánh giá tiềm năng nguồn lợi, khả năng khai thác, nuôi trồng các loại rong biển kinh tế. Từ đó cho thấy nguồn lợi rong câu chân vịt phân bố chủ yếu tại khu bảo tồn biển Lý Sơn ở vùng triều thấp và phần trên của vùng dưới triều. Dân địa phương hay khai thác chúng tại vùng triều thấp vào những ngày từ 13-18 âm lịch khi mực nước rút xuống thấp nhất. Đối với nguồn rong câu chân vịt phân bố tại phần trên của vùng dưới triều họ phải sử dụng các thiết bị lặn như kính và ống thở mới khai thác được.

Cận cảnh rong giống vừa được cấy xuống đáy biển. Ảnh: DĐT.

"Rong câu chân vịt với đặc tính tái sinh dinh dưỡng là chủ yếu, bám vào thể nền nhờ các mấu bám dạng đĩa được hình thành ở mặt dưới các nhánh bò. Đây là một trong những đặc tính quan trọng để phục hồi nguồn lợi loài này bằng phương pháp cấy cố định trên nền đáy tự nhiên.

Tuy nhiên ngày nay trên thế giới cũng như tại Việt Nam vẫn chưa có một công trình nghiên cứu nào nhằm phục hồi, phát triển rong câu chân vịt. Chính vì lẽ đó việc nghiên cứu nhằm phục hồi, phát triển nguồn lợi loài rong biển giá trị này là rất cần thiết”, anh Đỗ Anh Duy phân tích.

Trong đề tài thử nghiệm của mình, anh cùng các cộng sự đặt mục tiêu trồng phục hồi rong bằng phương pháp cấy cố định trên nền đáy tự nhiên với diện tích 200 m2 tại 2 địa điểm trong 2 năm, với tỷ lệ sống trên 60%, năng suất trên 500 g/m2. Năm đầu tiên 2023 này họ đã dùng thiết bị lặn cấy được cỡ hơn 100m2 tương đương 400-500 tản, mỗi tản 30-50 gram giống. Sau vài tháng nữa các nhà khoa học sẽ lặn xuống khu vực trồng đánh giá khả năng phát triển của rong qua: Phân tích, đánh giá về độ phủ, tốc độ tăng trưởng về kích thước tản, về khối lượng; Phân tích, đánh giá tỷ lệ sống, năng suất; Phân tích, đánh giá hàm lượng agar và sức đông agar.

Nhà khoa học đang tác nghiệp dưới nước. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Quá trình trồng phục hồi có thể xảy ra các trường hợp rủi ro như: Nền đáy cứng, khó đóng đinh ghim rong; Rong cấy xong bị lỏng lẻo, bị sóng, dòng chảy cuốn trôi, bị mất do cá ăn; Rong bị người dân tại địa phương khai thác, dẫm đạp gây hư hại...

Lường trước những tình huống đó, các nhà khoa học đã lựa chọn nền đáy rạn san hô chết để đóng đinh ghim, buộc giống xuống bởi chúng có độ ráp, độ gồ ghề cao, phù hợp với sinh thái phân bố của rong câu chân vịt;

Chọn các khu vực có độ cao sóng thấp, dòng chảy vừa phải, nước lưu thông tốt để trồng phục hồi; Chọn độ sâu ở khoảng 3-4 m nước đảm bảo một số loài cá hay ăn rong tầng mặt như cá dìa, cá hói ít có khả năng tiếp xúc được; Sử dụng các phao neo đánh dấu, tăng cường công tác kiểm tra giám sát, không để người dân địa phương vào khai thác, dẫm đạp; Phối hợp chặt chẽ với Ban Quản lý Khu bảo tồn biển Lý Sơn để có các biện pháp bảo vệ…

Một thảm rong biển tuyệt đẹp. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Khi chứng kiến việc trồng rừng dưới đáy biển một cách thầm lặng của các nhà khoa học Viện Nghiên cứu Hải sản, tự nhiên trong đầu tôi giai điệu của bài hát “Một đời người một rừng cây” bỗng vang lên: “… Có một cây là có rừng. Và rừng sẽ lên xanh. Rừng giữ đất quê hương”. Hy vọng, việc trồng phục hồi thành công rong câu chân vịt sẽ góp phần đưa loài này ra khỏi danh mục nguy cấp trong sách đỏ Việt Nam, giúp nâng cao sản lượng khai thác, từ đó góp phần phát triển kinh tế - xã hội ở các vùng biển đảo còn nhiều gian khó.

Năm 2018 tổng sản lượng rong biển trên thế giới là 32,3 triệu tấn (rong biển nuôi trồng chiếm 97%), trong đó sản lượng nuôi trồng rong câu chiếm khoảng 10% tương đương 3,4 triệu tấn, nhưng tập trung vào chi rong câu Gracilaria. Rong câu chân vịt là loài rong biển có hàm lượng và chất lượng agar, có giá trị kinh tế lớn, loại thực phẩm rất có lợi cho sức khỏe con người, vì vậy nhu cầu về thị trường sẽ là rất lớn, không chỉ trong nước mà cả ngoài nước.

Nguồn: Dương Đình Tường - Công Điền

Nông nghiệp Việt Nam

[Bài 4]: Chạy đua với bão giông

Fri, 09 Jun 2023 08:01:45 GMT

Đáy biển chẳng một ngày bình yên

Để phục hồi san hô, các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Hải sản phải đeo khí tài lặn xuống biển, sử dụng búa đóng cố định giá thể bằng đinh bê tông. Tiếp đến họ dùng 2 dây rút nhựa buộc mảnh san hô giống chắc vào giá thể và đinh sao cho chúng có diện tích tiếp giáp lớn nhất với nền đáy.

San hô là động vật biển tồn tại dưới dạng các thể polip nhỏ, tiết ra cacbonat calci để tạo bộ xương cứng tuy nhiên chúng lại có nhiều điểm giống thực vật. Khi được cấy xuống đáy biển khoảng 1-2 tháng san hô sẽ dần bám rễ, đâm chồi. Sau đó càng sóng nhồi, sóng giật chúng càng phát triển mạnh, thân hình mập mạp thêm như kiểu được tập gym vậy.

Bãi Cả thuộc khu vực Hải Vân - Sơn Chà, tỉnh Thừa Thiên - Huế mùa này biển lặng nhưng cũng có những nơi khác, các nhà khoa học phải trồng san hô cả trong mùa biển động. Sợ nhất là những cơn sóng lừng không hề có ngọn. Từ giữa mặt biển phẳng lặng, bất ngờ dựng lên một bức tường nước lớn, chúng đổ sụp xuống và tan biến... tạo nên những cơn rung lắc rất mạnh dưới đáy.\

San hô giống mới được vớt lên. Ảnh: Dương Đình Tường.

Sóng đẩy thợ lặn về phía trước cả chục mét rồi lại cuốn họ trả về gần đúng chỗ cũ. Cái búa giơ lên định đóng vào đinh nhưng cả chục lượt cũng vẫn bị trượt ra ngoài. Hết cơn sóng này đến cơn sóng khác kéo đến. Dù có bám chặt vào tảng đá thì sức người cũng không thể thắng nổi sức nước. Dưới đáy biển mà vẫn say sóng như thường. Họ gỡ mồm thở nối với bình dưỡng khí ra nôn xong, cho vào thở lấy sức lại… nôn tiếp. Cá biển cả đàn liền bu quanh thợ lặn để giành ăn những thứ họ vừa nôn ra...

Trong khi bọt khí do các nhà khoa học thở đang nổi ùng ục ở cạnh hai cái phao xanh, đỏ tại bãi Cả thì một luồng bọt khí lạ xuất hiện, tiến dần vào khu vực biển họ làm. Sau một hồi thì có một thợ lặn trồi lên, đu người lên mạn thuyền của anh Lê Văn Thọ. Tay cầm lao, cổ đeo cái chai nhựa đựng một con tôm hùm nhí, mặt người ấy bợt bạt vì ngâm nước đã lâu, bộ đồ lặn dày cộm tả tơi nhiều chỗ. Đó là một đồng hương với anh Thọ.

Người thợ lặn với con tôm hùm nhí. Ảnh: Công Điền.

Hơn 50 tuổi thợ lặn kia đã thuộc vào hàng lão ngư nhưng vẫn phải lọ mọ xuống đáy biển hàng ngày để kiếm cơm. Anh Thọ tranh thủ cơ hội tuyên truyền luôn cho người bạn: “Khu vực này các nhà khoa học đang cấy san hô để bảo tồn. Mi lần sau lặn thì tránh ra xa một xíu nhé”. Anh ta gật gật cái đầu vẫn đang nhỏ ròng ròng nước biển, nghe chừng thấu hiểu. Sau khi người thợ lặn kia lên tàu mẹ đi khỏi, anh Thọ mới nói với tôi rằng: “Đang mùa đánh bắt bằng xung điện, bằng mìn đấy anh ạ!”.

Khác với khu rừng trên cạn có rất nhiều âm thanh, khi lặn sâu dưới đáy biển chỉ nghe thấy tiếng tàu chạy, tiếng thở của mình, thỉnh thoảng có tiếng mìn vọng lại nhưng trong nước khó mà xác định được rõ nguồn âm. Để đề phòng, khi đoàn trồng xong san hô, anh Thọ xung phong nhận leo lên vách đá gần đó kẻ dòng chữ lớn bằng sơn “khu vực bảo tồn san hô” kẻo ngư dân vào săn bắt, nổ cho vài quả mìn là tan tành hết bao công sức.

Chuẩn bị máy quay dưới nước. Ảnh: Dương Đình Tường.

Các vùng biển theo nhau mà chết

Thạc sĩ Đinh Thanh Đạt - cán bộ của Viện Nghiên cứu Hải sản trầm ngâm rằng hệ sinh thái các vùng biển Việt Nam cứ theo nhau, kéo cả giàn mà đi. Trước đây việc bảo tồn biển còn là một khái niệm xa lạ ở nước ta. Phải đến quãng năm 2005, lúc đó có những phong trào bảo tồn biển từ thế giới dội về, các viện nghiên cứu về biển của Việt Nam mới bắt đầu thực hiện việc đánh giá đa dạng sinh học ở ven đảo. Các chương trình thu thập cơ sở dữ liệu về đa dạng sinh học như nguồn lợi cá rạn san ô, san hô, rong, cỏ biển, động vật đáy… làm cơ sở khoa học cho việc thành lập các khu bảo tồn biển bắt đầu.

Chương trình nhỏ phải khảo sát 3-4 đảo, chương trình lớn phải khảo sát trên 10 đảo. Mỗi đảo nhỏ như Cồn Cỏ, Hòn Mê, Hòn Mát… làm 5-6 ngày, còn đảo lớn như Cát Bà, Cô Tô, Phú Quốc… làm tới 10 ngày. Cùng một cơ quan nghiên cứu nhưng mỗi người mỗi việc. Anh Đạt chuyên về rong và cỏ biển. Anh Hiếu chuyên về san hô. Anh Tuấn chuyên về động vật đáy. Một số khác thì chuyên về cá rạn, giáp xác.

Nhiệm vụ của họ phải lặn xuống đáy biển để quan sát, trên tay là một bảng nhựa và một cái bút chì để điền phom số liệu gồm các loài, số lượng, kích thước. Ngoài ra khi cần họ còn phải chụp ảnh, quay phim lại.

Anh Đạt hoài niệm: “Cách đây chừng mươi năm chúng tôi lặn xuống vùng biển của đảo Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi) hầu như hốc đá nào cũng có tôm hùm bông, còn cá mú, cá hồng to như cái đĩa cứ lượn lờ xung quanh. Hay lần chúng tôi lặn xuống rạn san hô ở đảo Bạch Long Vĩ (TP Hải Phòng) cá bướm đủ màu xanh, đỏ, tím, vàng, đủ kích cỡ vây kín người. Những con cá song nặng 3-4 kg bơi lừ lừ. Những con cá chình ở hốc đá còn bạo dạn thò cả đầu ra nhìn các thợ lặn. Chỉ cần đục một con nhuyễn thể lấy ruột ra làm mồi nhử cá đến gần là có thể sờ lên lưng chúng được, nhưng không được nhử trước miệng cá chình bởi có thể bị chúng đớp luôn vào tay ngay.

San hô tầng tầng, lớp lớp như một khu rừng rậm dưới biển. San hô cành chĩa nhánh ra như những cái sừng. San hô khối như những cái khối đá. San hô đĩa to như những cái mũ. Ốc nón to bằng cái chén uống nước nằm lúc lỉu, ốc nón non bám dày đặc trên vỉa đá ven đảo ở mực nước thủy triều. Rồi thì ốc mặt trăng, trai ngọc…nhiều vô kể.

Chúng tôi lặn xuống trải dây mặt cắt để định hình điểm khảo sát, làm xong thì thu dây di chuyển về tàu, trên đường đi ai có sở thích gì thì nhặt nấy. Hôm nào thích ốc luộc thì nhặt ốc. Hôm nào thích trai nướng thì nhặt trai. Chỉ trong chừng 10 phút thu dây mà mỗi người có thể nhặt được 15-20 con to, 4-5 người tập hợp là được một nồi lớn để luộc hay nướng rồi. Trong 3-4 năm giữa đề tài nghiên cứu này chuyển sang đề tài nghiên cứu khác mà môi trường biển đã thay đổi hoàn toàn. Trước bơi trên 1 dây mặt cắt dài 100 mét chúng tôi thường ghi nhận 10-15 con cá song to, vài năm sau ra chỉ còn 1-2 con, thậm chí không có con nào”.

Tách san hô làm giống. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Cũng ở Bạch Long Vĩ, từ năm 2012-2015 Viện Nghiên cứu Hải sản có đề tài cấp bộ về sinh sản nhân tạo bào ngư. Anh Bùi Minh Tuấn - một trong những người thực hiện đề tài đó kể: “Năm 2014 ở Bạch Long Vĩ vẫn còn nhiều rong biển nhưng đến năm 2015 đã hết, chúng tôi phải mua rong câu chỉ vàng nuôi trong ao từ bờ chuyển ra làm thức ăn cho bào ngư. Thời gian đầu, chúng tôi cần bao nhiêu bào ngư bố mẹ là mua được bấy nhiêu nhưng về sau cũng cạn kiệt. Mục tiêu của đề tài ngoài sinh sản nhân tạo bào ngư chúng tôi còn thả phục hồi nguồn lợi ở Bạch Long Vĩ nhưng khi thả xuống, không còn rong biển, chúng cũng khó có thể phát triển.

Năm 2020, 2021 hải sâm đen ở Bạch Long Vĩ nhiều vô kể. Do khai thác vô tội vạ mà chưa đến 2 năm đã không còn thấy mấy. Ngay cả ốc nón, trai ngọc cũng bị sụt giảm nghiêm trọng. Chỉ có san hô ít bị ảnh hưởng từ hoạt động khai thác trực tiếp hơn bởi vì nó không ăn được, không bán được. Tuy nhiên các hoạt động của con người đã tác động mạnh đến môi trường sống làm cho san hô bị suy thoái.

Khung định lượng để đánh giá độ phủ, sinh lượng rong biển. Ảnh: Viện Nghiên cứu Hải sản.

Ở bãi Hồng Vàn trên đảo Cô Tô (tỉnh Quảng Ninh) lúc đầu chúng tôi lặn xuống định lượng còn thấy những san hô cành cao tới hơn 2m. Sau này cả rạn san hô đã chết sạch, không chỉ loại cành mà còn loại khối, loại đĩa, loại bàn. Chất nổ làm cho những cây san hô bị gẫy, lật lên rồi việc ngư dân dùng xyanua để đánh cá cũng khiến cho san hô bị chết. Ngoài ra các trại sứa ở trên đảo thải xuống biển những lớp huyền phù cùng hóa chất xử lý phủ lên rạn san hô nhiều chỗ dày cả cm làm cho chúng không thể thở được”.

Khi còn sống san hô cành có thân rất cứng nhưng khi chết, chúng nhanh chóng bị sóng đánh cỡ vụn ra, thành những mẩu nhỏ bằng ngón tay rồi nhỏ hơn nữa. San hô đóng vai trò như những cái cây trong rừng ngập mặn để cho các loại cá, giáp xác, động vật nhuyễn thể có chỗ kiếm ăn, trú ẩn. Khi khu rừng bị đốt cháy thì cũng chẳng còn nổi một sinh vật sống ở bên trong.

Trước cá biển các loại vây quanh nhà khoa học khi lặn nhiều khi không thể đếm được mà chỉ ước lượng nhưng chỉ vài năm sau ra, vẫn vị trí đó có khi không còn nổi một nửa, nhất là những loại cá kinh tế, chất lượng ngon, giá bán cao.

Nguồn: Dương Đình Tường - Công Điền

Nông nghiệp Việt Nam

[Bài 3]: Biển miền Trung còn lại gì sau hơn 7 năm sự cố Formosa?

Fri, 09 Jun 2023 07:53:07 GMT

Đoàn các nhà khoa học của Viện nghiên cứu Hải sản. Ảnh: Công Điền.

Bữa cơm vội trên mạn thuyền

Từ Hà Tĩnh vào đến Huế người ta chỉ thấy cá chết nổi trắng trên mặt biển nhưng không mấy ai biết ở dưới đáy san hô đã bị chết cỡ 90% ở đầu nguồn và cuối nguồn như bãi Cả của Lăng Cô (Huế) cách Formosa chừng 350 km, khoảng 60% san hô cũng bị chết. Nhiều rạn san hô đã hoàn toàn biến mất. Khi san hô còn sống tạo thành những rạn rộng bát ngát, tuyệt đẹp nhưng khi chết, sóng đánh tan đi như chưa hề tồn tại, chỉ còn trơ lại một bãi cát trụi dưới đáy biển với lớp bụi huyền phù (bụi lơ lửng, kết hợp với các chất hữu cơ) dày cộm.

Sau hơn 7 năm của sự cố Formosa biển của 4 tỉnh miền Trung vẫn bị ảnh hưởng nặng nhưng Viện Nghiên cứu Hải sản chỉ chọn Huế và Quảng Bình để phục hồi san hô, không chọn những tỉnh đầu nguồn ô nhiễm vì chưa có dấu hiệu khả quan, nên trồng xuống có thể vẫn chết.

Hôm thứ hai đoàn các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Hải sản ra bãi Chuối, cách Lăng Cô gần 1 giờ tàu chạy. Ngư dân Lê Văn Thọ người chở chúng tôi đi ước lượng san hô bên dưới trước mười phần giờ may ra còn được ba. San hô sau khi được đục ra khỏi cụm, thợ lặn sẽ cầm nhẹ nhàng từng nhánh bỏ vào cái rổ nhựa vẫn kéo theo bên mình. Lên đến thuyền, chúng còn đang bị stress nên xì ra rất nhiều nhớt, phải liên tục múc nước biển vào thùng xốp thay cho “tử nước” tức nước biển chết ở bên trong. Không chỉ mẫn cảm với nước, gặp nắng chiếu san hô cũng rất dễ chết nên phải che chắn cẩn thận.

Nhờ rạn san hô bắt đầu phục hồi ở bãi Chuối mà nguồn lợi thủy sản ở đây cũng phong phú hơn ở bãi Cả dù chúng đều thuộc mũi Hải Vân chia hai miền Nam Bắc về địa lý lẫn khí hậu. Mặt biển những ngày này nóng như trong cái nồi hấp bánh thế mà vừa bơi vừa ngửa cổ ngước lên, tôi vẫn thấy đỉnh Hải Vân sương mù bay vờn núi.

San hô ở Cù Lao Chàm năm 2011, giờ ít vùng biển nào còn có cảnh như thế nữa. Ảnh: Viện nghiên cứu Hải sản.

Tranh thủ lúc các nhà khoa học lặn xuống biển lấy san hô, ở trên thuyền anh Thọ đã lấy mấy con tôm ra làm mồi câu cá. Chỉ trong chừng nửa tiếng anh đã ròng được 2 con cá nhói lên khoang thuyền, con thứ nhất nặng chừng 3 kg, con thứ hai nặng chừng 1 kg. Đến trưa thì thuyền nhổ neo với 2 thùng xốp, 1 thùng nhựa đầy san hô giống trực chỉ về bãi Cả. Thuyền cắm neo, các anh lại lặn xuống biển để cấy san hô, tới tận hơn 1 h chiều mới chịu nổi lên. Ai nấy đều mệt nhoài, vất vả mãi mới tháo được bộ khí tài nặng mấy chục kg để trèo vào khoang.

Bữa trưa được dọn ra giữa lòng thuyền. Mâm là 2 cái thùng xốp vốn để đựng san hô giống. Không có ghế nên chúng tôi ngồi ngay trên mạn thuyền mà ăn. Những khúc thịt cá nhói trắng ngà tương phản với màu xanh lơ của xương nom rất đẹp nhưng do ngâm lâu ở trong nồi chúng đã chín nục, đụng đũa vào là bở tơi từng mảng. Miếng cơm chập chuội. Miệng khô và mặn đắng. Trong khi cố nuốt, nước từ tai, nước từ mũi họ chảy thành dòng. Ăn chưa xuôi cơm các anh đã ngồi lên mạn thuyền, đeo khí tài rồi lộn xuống biển, lặn tiếp… Đeo khí tài chuẩn bị xuống nước. Ảnh: Dương Đình Tường.

Sau sự cố Formosa, Viện Nghiên cứu Hải sản đã thực hiện nhiệm vụ khảo sát bổ sung, đánh giá mức độ phục hồi của hệ sinh thái thủy sinh và nguồn lợi thủy sản tại 4 tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế do tiến sĩ Nguyễn Văn Nguyên làm chủ nhiệm. Họ đã tổ chức 3 đợt điều tra, khảo sát thu thập số liệu ngoài thực địa: Đợt 1 từ ngày 4/10/2017 đến ngày 14/10/2017; Đợt 2 từ ngày 14/01/2018 đến ngày 29/01/2018; Đợt 3 từ ngày 27/02/2018 đến ngày 19/3/2018.

Phạm vi nghiên cứu ở vùng nước ven đảo đến độ sâu khoảng 12-15 m tại 8 khu vực ven biển 4 tỉnh miền Trung gồm: Hòn Sơn Dương, Hòn Chim (Hà Tĩnh); Hòn La, Hòn Nồm (Quảng Bình); Cồn Cỏ (Quảng Trị); Chân Mây, Hải Vân - Sơn Chà (Thừa Thiên Huế), rạn đá ngầm từ Lệ Thuỷ (Quảng Bình) đến Mũi Lay (Quảng Trị). Đối tượng nghiên cứu tập trung vào hệ sinh thái rạn san hô, rạn đá ngầm và nguồn lợi sinh vật phân bố trong vùng rạn như san hô, cá rạn san hô, động vật đáy cỡ lớn và rong biển.

Ngay sau sự cố môi trường một số rạn san hô gồm Nam Sơn Dương, Nam Hòn La, Bắc Hòn Nồm gần như bị hủy diệt hoàn toàn, độ phủ san hô sống lần lượt là 6,3%, 5,1% và 5,8%. Tiếp đến là các khu vực Bắc Hòn La, Tây Hòn La, Bắc Hải Vân - Sơn Chà và Bắc Hòn Chà mức suy giảm độ phủ từ 45% đến 50% so với trước sự cố.

Đội hình lặn theo cặp đôi. Ảnh: Dương Đình Tường.

Tại thời điểm khảo sát bổ sung, phần lớn các khu vực đã có dấu hiệu phục hồi, độ phủ san hô sống có xu hướng tăng trở lại, tuy nhiên rất chậm, đặc biệt tại các khu vực bị suy thoái nghiêm trọng. So sánh hiện trạng độ phủ san hô với thời điểm trước sự cố, mức suy giảm tại Nam Sơn Dương (-85,53%), Nam Hòn La (-88,78%), Bắc Hòn Nồm (-83,13%), Bắc Hòn La (-48,98%), Bắc Hải Vân - Sơn Chà (-40,57% - 46,29%).

Biến động hình thái và diện tích rạn được ghi nhận rõ nhất ở Nam Sơn Dương, Nam Hòn La và Bắc Hòn Nồm. Các rạn này san hô dạng cành phân bố chủ yếu. Khi sự cố môi trường xảy ra, những nhóm san hô này bị chết hoàn toàn. Cấu trúc rạn trở nên giòn, bị sụp đổ và rửa trôi sau cơn bão số 10 vào tháng 9/2017. Hình thái rạn còn lại chủ yếu là nền đáy đá gốc và số lượng ít san hô khối phân bố rải rác trên nền rạn. Tại khu vực Hòn La - Hòn Nồm việc xây dựng cảng, làm đường kết nối đã xâm lấn một phần diện tích, thay đổi dòng chảy, ảnh hưởng đến vùng phân bố rạn san hô. Mức suy giảm diện tích rạn ước tính 15 ha so với diện tích rạn năm 2011 là 50 ha.

Đáy biển trống trơn không có san hô. Ảnh: Viện nghiên cứu Hải sản.

Kết quả điều tra bổ sung đã ghi nhận được tổng cộng 105 loài cá rạn san hô tại vùng ven biển 4 tỉnh miền Trung, trong đó khu vực Hòn Sơn Dương ghi nhận được 19 loài cá rạn (trước sự cố 157 loài); khu vực Hòn La - Hòn Nồm ghi nhận được tổng cộng 36 loài (trước sự cố 62 loài); khu vực Cồn Cỏ ghi nhận được 42 loài (trước sự cố 182 loài); khu vực Hải Vân - Sơn Chà ghi nhận được 62 loài (trước sự cố 191 loài)…

San hô bị suy thoái mạnh

Tại cuộc hội thảo giữa tháng 5 năm 2023 ở TP Huế, nhóm nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Hải sản đã công bố tình trạng suy giảm độ phủ san hô khu vực biển Bắc Hải Vân: bãi Cả 40%, bãi Chuối 46%, Sụng Rong Câu 45%, Bắc Hòn Chà 28%.

Thạc sĩ Nguyễn Văn Hiếu thông tin với tôi rằng, trước đây rạn san hô ở Bắc Hải Vân rất tươi tốt biểu hiện qua cấu trúc rạn gồ ghề, tuy nhiên từ năm 2012 nó đã suy giảm tới 40%, cấu trúc rạn bị phá hủy. Và tỷ lệ suy thoái đó cũng gần như tương ứng với các vùng biển khác ở Việt Nam.

Tách giống san hô trên thuyền. Ảnh: Công Điền.

Trước sự suy thoái diện rộng của san hô biển Việt Nam, Chính phủ cũng như Bộ NN-PTNT đã quan tâm đến việc phục hồi và đề tài “Xây dựng quy trình kỹ thuật nuôi cấy phục hồi san hô cứng ở vùng biển Việt Nam” của Viện Nghiên cứu Hải sản là một trong những minh chứng. Mục tiêu là xây dựng quy trình phục hồi san hô để có thể áp dụng thống nhất trong phạm vi cả nước.

Ở Việt Nam các nghiên cứu phục hồi san hô được thực hiện chủ yếu bằng phương pháp tách mảnh giống với kích thước tập đoàn (trên 10cm) và cấy trực tiếp. Có hai mô hình là phục hồi trên nền san hô chết và phục hồi trên rạn nhân tạo. Đề tài lần này sẽ phải cấy được 2.500-3.000 tập đoàn và khoanh vùng bảo vệ mô hình khoảng 1 ha mặt nước.

“Những bãi san hô lớn chẳng khác gì một khu rừng nhiệt đới dưới đáy biển. Trên bờ cháy rừng như thế nào thì dưới biển cũng “cháy” như thế. Chúng tôi lặn xuống, thấy có những bãi san hô đổ ngổn ngang, chết 100%, nhìn rất tang thương”, anh Hiếu ngậm ngùi.

Còn ông Nguyễn Quang Vinh Bình - Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Thừa Thiên Huế thì khẳng định việc phục hồi san hô ở vùng biển Hải Vân - Sơn Chà được địa phương coi là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài. Với sự phối hợp của Viện Nghiên cứu Hải sản, hi vọng trong thời gian tới sẽ có những bước tiến mới.

“Năm 2011 khi lần đầu tiên tôi trồng phục hồi san hô ở đảo Cồn Cỏ, mấy tháng sau lặn xuống thấy chúng phát triển thì vui lắm, cứ chăm chú đo và muốn sờ vào mãi. Khi trồng san hô bằng giống phân mảnh nhỏ (1,5-2cm) tại Bạch Long Vĩ, sau 2 tháng trên nền đáy trơ trọi đã nhú lên các mầm san hô như là mầm đá cũng rất mừng. Những lần trồng sau, mình biết chúng sẽ sống và mong rằng các thảm san hô này sẽ được nhiều bên chung tay bảo vệ để có thể trở thành rừng tái sinh”, anh Nguyễn Văn Hiếu tâm sự.

Nguồn: Dương Đình Tường - Công Điền

Nông nghiệp Việt Nam

[Bài 2]: Ba ngày tập lặn để thấy tang thương lòng biển mẹ

Fri, 09 Jun 2023 07:41:43 GMT

Cú lột da nhớ đời

Để lặn, người ta phải qua một khóa huấn luyện cả tuần và được cấp chứng chỉ "Open" có khả năng xuống sâu 18m, muốn xuống sâu hơn nữa phải có chứng chỉ "Advanced". Hôm đầu tiên tôi được các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Hải sản cho mượn một cái kính có miếng che kín mũi và tập úp mặt xuống nước, thở bằng ống snorkel ở bãi Cả thuộc khu vực Hải Vân - Sơn Chà của tỉnh Thừa Thiên- Huế.

Phóng viên Báo Nông nghiệp Việt Nam đang tập thở bằng ống snorkel ở trên tàu. Ảnh: Công Điền

Cả ngày ròng rã úp bụng xuống nước, phơi lưng lên trời dưới cái nắng 39-40 độ C tôi cũng đã coi là tạm biết thở. Hí hửng, ngày thứ hai tôi này nì thạc sĩ Nguyễn Văn Hiếu dìu mình xuống dưới đáy biển với đầy đủ khí tài gồm chân nhái, bộ đồ lặn, bình dưỡng khí và dây chì.

Tuy nhiên, anh lắc đầu ngay bởi nếu chẳng may tôi sơ sẩy là có thể nằm mãi ở dưới đáy biển do đeo tới hơn 10 kg chì và bộ đồ lặn có nhiều đai khóa.Anh chỉ chấp nhận cho tôi bơi sát anh, ngậm vòi dưỡng khí (dự phòng) thứ hai từ bình của mình. Thế nhưng khi vừa chụp kính, ngậm vòi dưỡng khí thì tôi đã phải buông vội ra, ho sặc sụa do đã uống phải vài ngụm nước mặn chát. Thở bằng vòi dưỡng khí khác hẳn với ngậm ống, lực nặng hơn hẳn và cơ thể phải vượt qua được bản năng sợ ngạt nước. “Anh phải tập thở tiếp bằng snorkel và lúc nào đã quen thì lặn bộ xuống đáy biển ôm lấy một cục đá ngồi ở dưới đó để cho quen đi”. Kĩ sư Nguyễn Văn Thành bảo với tôi như vậy.

Vậy là tôi phải tiếp tục phơi lưng ra giữa trưa nắng mà tập luyện để rồi tối về trở mình trên giường khắp người đều đau ê ẩm và mấy ngày sau bị bỏng lột cả nửa m2 da như da rắn. Thạc sĩ Đinh Thanh Đạt giải thích lặn dưới nước có muôn vàn nỗi sợ: Sợ một mình. Sợ bóng tối. Sợ hình dáng lạ. Sợ tiếng động lạ. Sợ thiết bị trục trặc. Sợ vướng vật cản. Sợ bị cuốn đi. Sợ chênh lệch nhiệt độ giữa các dòng chảy ngầm. Sợ cá mập, cá nhám… mà thông thường hình ảnh dưới nước sẽ bị phóng đại lên gần 2 lần nên con cá bằng bắp đùi thì trông to như cái cột đình vậy. Anh càng nói, tôi càng sợ hãi nhưng cũng tò mò bởi cảm giác muốn được bơi lội tung tăng dưới đáy biển đã xâm chiếm đầu óc cả lúc tỉnh lẫn lúc mơ.

Tư thế tiếp nước của các thợ lặn. Ảnh: Dương Đình Tường.

Đến buổi thứ ba, cuối cùng tôi cũng trấn áp được bản năng sợ ngạt nước, cứ thả xuống là nổi rồi được anh Hiếu dìu xuống đáy biển. Hai tay phải liên tục bấu chặt lấy đá hoặc san hô bởi tôi lặn bộ, không có chì nên cứ chực nổi lên như một cái phao vậy. Áp suất trong môi trường nước tăng dần, lặn thường bị đau tai nên phải giảm áp bằng cách bịt mũi rồi thở mạnh cho không khí vọt ra hai lỗ tai.

Ở dưới biển, thợ lặn phải cân bằng giống như một con cá, thở vừa đủ để đỡ mất ô xi, có thể làm việc lâu hơn trong những động tác cắm đầu, chúi người xuống trồng san hô. Khi tai tôi quen với tiếng thở rất to của mình thì mắt bắt đầu quen với màu xanh lơ của nước biển. Mặt trời chiếu xuống, những bông hoa nắng rung rinh, lung linh trên đáy biển, trên cả thân thể tôi. Có những chùm hoa nắng như ánh đèn sân khấu cứ xoay xoay trong muôn hình, vạn trạng, trông rất kỳ thú. Những tia nắng được lọc qua màn nước biếc như một thứ lụa là của biển cả, suôn mềm, óng mượt đến lạ thường. Hàng ngàn, hàng vạn bọt khí bắt nắng cũng long lanh, ánh lên như ngọc. Mọi thứ đều kỳ ảo như thế giới của vua thủy tề.

Cán bộ Viện Nghiên cứu Hải sản đang tách san hô giống. Ảnh: Công Điền.

Những đáy biển trống trơn như trên mặt trăng

Nhưng khi nỗi vui sướng qua đi, tĩnh tâm lại tôi thấy khu rừng đó có quá ít cây là những thảm san hô. Biển rất vắng cá, chỉ có những con cá nhỏ bằng ngón tay đang bám miệng vào san hô để tìm thức ăn, thỉnh thoảng mới xuất hiện một con cá song to bằng ba ngón tay đuổi theo chúng để săn mồi. Đó là dưới nước mọi hình ảnh đã được phóng đại lên gần 2 lần. Khi lặn ở bãi Cả cảnh tượng còn tang thương hơn. Tôi đi như mộng du trên một đáy biển trống trơn, gồ ghề sỏi đá giống như phi hành gia đi trên mặt trăng mà chẳng thấy sự sống. San hô hầu như vắng bóng mà cá cũng chẳng thấy tăm.

Thạc sĩ Nguyễn Văn Hiếu tâm sự từ năm 2005, khi anh bước vào nghề đã thấy nguồn lợi của biển cứ bị giảm dần. Trên diện rộng, chu kỳ suy giảm trung bình trong 5 năm là rất rõ, trên diện nhỏ hơn thì có thể là hàng năm là có thể nhìn thấy. Đảo Cô Tô (Quảng Ninh) năm 2006 đã có hiện tượng san hô chết hàng loạt. Nếu như san hô cành giống như những cây nhỏ thì san hô bàn giống như cổ thụ trong một khu rừng.

Khu rừng đó trước đây rộng trên 300 ha với đủ sắc xanh, đỏ, tím, vàng của san hô nhưng khi bị chết thoạt đầu chúng sẽ biến thành màu trắng toát, sau đó sẽ bị lớp huyền phù (bụi cùng hữu cơ lơ lửng -PV) bám vào chuyển sang màu nâu đen giống như đang bị cháy rụi. Cách đây dăm bảy năm, đoàn các nhà khoa học ra Cô Tô lặn biển còn được người dân chỉ chỗ xem cây san hô bàn cuối cùng. Nó to như một cái giường với màu trắng ngà, to như cái giường với màu trắng ngà - xanh lá lung linh rất đẹp. Chỉ thời gian sau, nó đã bị ngư dân đánh mìn bắt cá làm sập, chết trơ lại là một tảng đá vô hồn.

Vắng san hô, đàn cá cũng chuyển đi vì không còn chỗ trú ẩn cũng như nguồn thức ăn nữa. Ô nhiễm từ việc khai thác than, đánh mìn, xyanua và nhiều hóa chất độc hại khác cũng như cách người dân khai thác nhuyễn thể bằng bơm hút áp lực cao, cày xới tầng đáy làm cho lớp huyền phù cứ bám dày đặc ở bên dưới, giết hết mọi sinh vật.

Nếu như cơn bão lớn ở trên đất liền hoành hành cùng lắm chỉ 1 tuần thì cơn bão ở dưới biển khơi hoành hành quanh năm, ngày tháng. Nó làm cho rạn san hô ở Cô Tô chết gần hết, 20 năm nay vẫn chưa thể phục hồi được.

Cán bộ Viện nghiên cứu Hải sản đang lặn khảo sát. Ảnh: Công Điền.

Năm 2010 xảy ra hiện tượng tẩy trắng san hô ở đảo Nam Yết ngoài quần đảo Trường Sa do Elnino làm tăng nhiệt độ nước biển. Chỉ cần cao hơn mức trung bình 1°C là đủ để làm cho polyp san hô đẩy các tảo sống trong mô của chúng ra khỏi cơ thể, chấm dứt mối quan hệ cộng sinh. Ước tính 90% san hô ở đảo Nam Yết đã chết khi đó nhưng năm 2020 khi anh Hiếu ra đã thấy chúng phục hồi bởi đảo xa, khu vực quân sự ít có tác động của con người. Còn các rạn san hô khu vực ven bờ không có cái may mắn ấy.

Nghiên cứu của Nguyễn Văn Hiếu và Đỗ Văn Khương năm 2013 về mức độ biến động rạn san hô trong khoảng 10 năm tại 19 khu vực rạn san hô biển Việt Nam như sau: Mức độ suy giảm độ phủ tại các địa điểm nghiên cứu từ (-4,25%) đến (-80,09%), mức suy giảm trung bình là (-36,24%). Điều này cho thấy sự suy thoái rạn san hô đang diễn ra trên toàn vùng ven biển từ phía Bắc đến Nam biển Việt Nam. Tại thời điểm này đã ghi nhận 4 khu vực có rạn san hô đang 15 trong tình trạng suy thoái nghiêm trọng là các khu vực Cô Tô, Nam Yết, Lý Sơn và Cát Bà.

Cận cảnh san hô chết rụi. Ảnh: Viện nghiên cứu Hải sản.

Tuy nhiên, các khu vực rạn san hô thuộc các khu bảo tồn biển đã được thành lập luôn cho thấy sự suy thoái ở mức độ nhẹ hơn, trung bình tại 5 khu bảo tồn tại Việt Nam là 14,5%. Trong khi đó, tại các vùng rạn san hô chưa thành lập khu bảo tồn biển, mức độ suy giảm cao gấp hơn 2 lần với -34%. Đặc biệt là có một số khu vực rạn san hô đang trong tình trạng suy thoái nghiêm trọng và khó có thể phục hồi tự nhiên trở lại. Đến thời điểm này (năm 2023), độ phủ san hô ở các vùng biển còn bị suy giảm nhiều hơn nữa.

Nghiên cứu của Võ Sĩ Tuấn năm 2013 về phân tích tư liệu giám sát rạn san hô từ năm 2000 trên 10 vùng rạn và một số khảo sát gần đây ở vùng biển ven bờ phía Nam Việt Nam đã ghi nhận một số sự cố suy thoái rạn san hô mà nguyên nhân là do các tai biến thiên nhiên.

Đó là: nở hoa của tảo trên diện rộng ở vịnh Cà Ná năm 2002; bùng nổ sao biển gai ở các vịnh Nha Trang, Vân Phong và vùng biển Cù Lao Chàm năm 2002 - 2004; tác động tích lũy của nhiệt độ cao và độ muối thấp trong một giai đoạn ngắn ở Côn Đảo năm 2005; nước lũ từ đất liền ảnh hưởng đến biển Cù Lao Chàm năm 2006 và tẩy trắng hàng loạt san hô ở biển Phú Quốc năm 2010. Những tác động này đã làm giảm độ phủ san hô một cách nghiêm trọng do hàng loạt cây đã bị tiêu diệt. Sự phục hồi diễn ra rất chậm.

Suy thoái rạn san hô do tai biến thiên nhiên là vấn đề cần được các khu bảo tồn biển quan tâm thông qua quy hoạch và thực thi quản lý nhằm thích ứng và giảm thiểu những tác động tiêu cực đối với đa dạng sinh học biển.

Nguồn: Dương Đình Tường - Công Điền

Nông nghiệp Việt Nam

[Bài 1]: Biển cạn trong ký ức của một ngư dân

Fri, 09 Jun 2023 07:22:42 GMT

Vượt cửa Lăng Cô

Khi tôi đến thì đoàn cán bộ của Viện Nghiên cứu Hải sản trong đề tài “Xây dựng quy trình kỹ thuật nuôi cấy phục hồi san hô cứng ở vùng biển Việt Nam” do Thạc sĩ Nguyễn Văn Hiếu làm Chủ nhiệm đã làm việc được 4 ngày tại khu vực Hải Vân - Sơn Chà, tỉnh Thừa Thiên - Huế. Tiếc rằng từ đó, hôm thì biển động, hôm thì nước đục, đoàn không thể tác nghiệp được cứ phải ở trên bờ ròng rã suốt 3 ngày liền. Đến ngày thứ ba, được ngư dân báo về sóng yên, biển trong, cả đoàn lục tục lên đường khiến lòng tôi vui như mở hội.

Chúng tôi vượt cửa Lăng Cô trên con thuyền to nhất của thị trấn nhưng nó cũng chỉ dài hơn 10 m, đóng bằng gỗ, ván nhiều thanh đã mục hoặc sứt sẹo, bạc phếch màu thời gian. Trên khoang là 4 bộ dụng cụ lặn, 1 máy nén khí, 8 bình khí nén mỗi chiếc đủ để thợ lặn xuống độ sâu 10 m thở trong khoảng 1,5 giờ, các dây chì buộc vào người cho chìm, thùng xốp, máy ảnh chống nước, túi đựng mẫu…

Đoàn các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Hải sản chuẩn bị lặn xuống biển. Ảnh: Dương Đình Tường.

“Pành, pành, pành”. Tiếng máy nổ chát chúa át cả tiếng người. Nguyễn Quang Dũng - thành viên tập sự, trẻ nhất đoàn giật dây khởi động chiếc máy nén bơm khí vào bình, đồng thời chuẩn bị những giá thể để cấy san hô bằng những dải lưới inox. Thuyền chực chỉ bãi Cả, chạy chừng 15 phút là tới nơi.

Trong lúc các nhà khoa học lặn xuống biển với cây búa, cái đục và chiếc rổ nhựa để tách giống, phục vụ cho việc cấy san hô, anh Lê Văn Thọ - chủ nhân của chiếc thuyền to nhất thị trấn Lăng Cô, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên - Huế kể cho tôi nghe về những biến cố lớn trong đời của dân quê mình. Từ năm 1982-1992 phương tiện đánh bắt lạc hậu cộng với sự sai lầm của cơ chế mà sinh ra đói, rất nhiều người phải bỏ xứ vượt biên với cái giá 1-2 lạng vàng mỗi lượt. Họ chen chúc nhau trên những con thuyền thúng chỉ nhỏ như cái lá, phó mặc mạng sống cho ông trời. 10 người đi thì 7-8 người gửi xác nơi biển cả.

Rồi đợt ô nhiễm của nhà máy thép Formosa năm 2016, cá chết nổi trắng biển như những lớp phao xốp, có những con dài bằng cả cái đòn gánh, đẩy đưa mùi hôi thối xa tới vài trăm mét. Lúc đó, vợ chồng anh Thọ phải gác thuyền tạm nghỉ nghề đi biển, lên đèo Hải Vân dựng vài cái cọc đủ che một tấm vải bạt, bán nước nuôi đàn con 5 đứa. Mấy người quản lý giao thông ra đuổi, anh cứ một hai van xin để cho làm nếu không thì cả gia đình sẽ chết đói. Hơn 1 năm sau, cá lác đác xuất hiện, họ lại giong thuyền ra biển.

Anh Lê Văn Thọ khoe con cá nhói mới câu được. Ảnh: Công Điền.

Nhưng cứ theo anh Thọ, Formosa chỉ là một giọt nước tràn ly chứ trước đó biển đã cạn kiệt lắm rồi: “Mươi năm về trước, khi tôi lặn xuống biển ở bãi Cả thấy san hô mọc dày, cao như một khu rừng rồi chúng cứ chết dần, từ xanh nhạt chuyển sang màu trắng, cuối cùng là màu nâu và tan ra hết. Đủ các loại đánh bắt hủy diệt như giã cào, xung điện, chất nổ, chất độc xyanua khiến cho môi trường bị ảnh hưởng.

Sau sự cố Formosa thì mười phần san hô ở đây chỉ còn lại một, nguồn lợi thủy sản xưa mười phần giờ không còn được hai. Bốn đời nhà tôi làm nghề biển. Biển có thì con cái trong gia đình chi tiêu được rộng rãi, còn không là khó khăn. Tôi đã phải bán ba vàn lưới mắt lớn vì không còn cá nữa, chỉ giữ lại một vàn lưới mắt nhỏ. Khi mua chúng có giá trên 100 triệu, lúc bán chỉ được 30 triệu. Thằng con trai tôi đang theo nghề biển bất đắc dĩ vì sau khi đi bộ đội về vẫn chưa tìm được nghề gì khác”.

Cách đây mấy năm ở khu vực bãi Chuối trong nhiều lần bủa lưới anh Thọ còn bắt gặp cá heo vào theo. Chúng gỡ cá trong lưới khéo còn hơn cả người rồi ngốn cứ rào rào: “Mỗi lần các “ông” cá heo đến là mực, tôm, cá đều sạch phần vì các ông ăn, phần vì ngửi thấy hơi của các ông là tôm, cá, mực sợ chạy trốn hết. Tôi phải nói, các ông bơi đi để tôi kéo mẻ lưới này đã rồi thì cùng đua.

Nghe thế, không thấy các ông đâu nữa. Kéo xong lưới, nổ máy cái là đã thấy các ông xuất hiện rồi. Lúc đầu các ông còn khỏe, bơi trước mũi thuyền của mình, sau 10-15 phút bơi ngang với thuyền, cuối cùng mệt đành bơi sau thuyền, liên tục nổi đầu lên để hít không khí. Sức đâu mà đua với máy được?

Một thợ lặn đang bắt ốc dưới biển. Nền đáy gần như trơ trọi không có gì. Ảnh: Viện nghiên cứu Hải sản.

Cũng khu vực đó có lần chong đèn tôi còn thấy ông cá voi dài ngang với cái thuyền của mình, tức 13,5 mét, nặng chắc cỡ 15-20 tấn nên vội kéo lưới lên, nổ máy mà chạy. Chạy một hồi lâu sau, nghĩ là ông không đuổi theo nữa tôi mới tắt máy, lại thấy ông nổi lên ở bên cạnh thuyền rồi. Nhưng hai năm nay khu vực này chẳng thấy ông cá heo, ông cá voi nào nữa. Biển đã cạn thật rồi”.

Là một đứa con của biển, anh Thọ rắn rỏi như một pho tượng đồng. Tấm lưng của anh bắt nắng, cháy xém đến nỗi mỗi khi lặn biển xong nó đen như một tấm bảng, có thể thấm những giọt mồ hôi và muối đọng trên đó để viết thành chữ được. Bắt tôm hùm nhí, phóng lao cá, mực nang lúc đầu anh toàn “lặn chay”, nghĩa là không dùng ống khí, khi nào cảm thấy phổi cạn ô-xy thì nuốt tí nước biển sẽ được thêm một chút hơi để mà nổi lên.

Về sau, chẳng có khí tài gì chỉ cần ngậm miệng vào cái vòi dẫn khí từ máy nổ đặt trên tàu vậy mà anh lặn miết cả buổi để săn cá tôm được. Có những lúc mệt quá, anh còn nằm ngả lưng ngay dưới đáy biển. Người trên thuyền thấy đám bọt khí không di chuyển nữa là biết ngay thợ lặn lại ngủ gật dưới nước rồi…

San hô bắt lên liên tục được tưới thêm nước biển. Ảnh: Dương Đình Tường.

Nước sống và nước chết

Anh Thọ đã nhiều lần lặn ngụp dưới bãi Cả để nhận ra một điều rằng lượng san hô dưới rạn trước mười phần nay không còn nổi một. Ở bãi Cả, sau khi các giá thể cấy san hô được cố định trên nền đáy biển, các nhà khoa học khai thác phần nhỏ các loại san hô phiến, khối, đĩa tại chỗ để thử nghiệm sự ổn định của giá thể với các dạng sống san hô, chia nhỏ chúng ra rồi cấy xuống như cắt cành, giâm cây trên bờ vậy.

Bình thường san hô phát triển dạng bò lan hoặc bị sóng đánh gãy cũng là một dạng gieo giống nhưng chúng khó bám vào đáy biển được nên hay bị chết. Ở đây, con người đã trợ lực cho chúng bằng những cái giá thể giúp thân cố định vào đáy biển.

Trên thuyền mấy anh em hối hả múc nước biển vào các thùng xốp để sẵn sàng chờ san hô. “Múc ít thôi, chao động từng mô là nước sống từng ấy. Nước dưới biển luôn chảy, còn múc lên thùng thì là tử nước rồi”, anh Thọ dặn.

Khác với ở nước ngọt, những động vật nước mặn khi rời khỏi lòng biển mẹ sẽ nhanh chóng bị chết, dù có được thả trong nước mặn đi chăng nữa. Bởi thế phải thay nước liên tục hoặc tạo dòng chảy hay sục ô-xy. San hô khi đưa lên gặp nắng cũng sẽ chết liền bởi tảo cộng sinh bỏ ra ngoài mất nên phải để chúng vào trong chỗ râm mát.

Cù Lao Chàm tỉnh Quảng Nam năm 2011 vẫn còn nhiều san hô. Ảnh: Viện nghiên cứu Hải sản.

Các kết quả nghiên cứu và tổng hợp của Viện Nghiên cứu Hải sản cho thấy tổng diện tích rạn san hô vùng biển ven bờ Việt Nam ước tính khoảng 13.426 ha. Trong đó các khu vực có diện tích rạn san hô lớn nhất gồm đảo Phú Quý (1.858 ha), Lý Sơn (1.704 ha), vịnh Vân Phong (1.618 ha) và vùng ven bờ Ninh Hải - Ninh Thuận (2.330 ha).

Ngoài ra còn có điểm phân bố nhỏ hơn có thể kể đến như Hòn Mát, Nghi Sơn, Hòn La, Đảo Trần, Ba Mùn, Cát Bà, Kỳ Lợi - Vũng Áng thuộc vùng biển vịnh Bắc Bộ, các địa điểm Hòn Cau, Tuy An, Ghềnh Ráng - Nhơn Hải thuộc vùng biển Trung Bộ và đảo Hải Tặc thuộc vùng biển Tây Nam bộ.

Những nghiên cứu từ năm 1982-2004 đã xác định khoảng trên 400 loài thuộc 79 giống san hô cứng ở ven bờ Việt Nam. Kết quả thống kê hồi ấy thể hiện sự tương đối giàu có về thành phần loài của vùng biển phía Nam với số lượng hơn hẳn phía Bắc và gần tương đương với các vùng giàu có về san hô của thế giới.

Độ phủ san hô cứng được tổ chức giám sát san hô toàn cầu (Reefcheck) xác định như là chỉ thị cho sức khoẻ rạn. Sự thay đổi trong độ phủ thường liên quan đến các vấn đề khai thác quá mức, khai thác bằng mìn, bằng chất độc.

Nhiều vùng biển hiện nay san hô đang chết rụi như thế này. Ảnh: Viện nghiên cứu Hải sản.

Nghiên cứu của Bucke năm 2002 ở gần 200 điểm rạn san hô của ven biển Việt Nam cho thấy hiện trạng độ phủ không tốt. Chỉ khoảng 1% số rạn có độ phủ cao, trong khi số rạn có độ phủ thấp chiếm tới trên 31%. Số rạn có độ phủ trung bình và khá chỉ là trên 41% và 26%. Số liệu thống kê còn cho thấy các rạn ở xa bờ hoặc xa các vùng dân cư duy trì được trong trạng thái tốt hơn gần bờ.

Trước những năm 1954, các chương trình nghiên cứu về san hô ở vùng biển nước ta phần lớn được thực hiện bởi các nhà nghiên cứu người Pháp thuộc Viện Hải Dương học Nha Trang.

Nguồn: Dương Đình Tường

Nông nghiệp Việt Nam

Lễ bảo vệ Luận án Tiến Sĩ của nghiên cứu sinh Mai Công Nhuận

Wed, 24 May 2023 09:03:49 GMT

Tham dự buổi bảo vệ luận án có Ban lãnh đạo Viện, Hội đồng đánh giá luận án, tập thể người hướng dẫn khoa học, trưởng/phó các đơn vị thuộc Viện, các chuyên gia, các cán bộ khoa học của Viện nghiên cứu Hải sản, cùng người thân, gia đình và bạn bè của nghiên cứu sinh.

Dưới sự chủ trì của PGS.TS. Nguyễn Xuân Huấn, Hội đồng đã thông qua lý lịch khoa học, các kết quả đạt được của NCS. Mai Công Nhuận trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu. Các thành viên Hội đồng đánh giá cao những kết quả nghiên cứu, học tập và những nỗ lực của NCS trong thời gian qua.

NCS. Mai Công Nhuận trình bày tóm tắt luận án

Tại buổi bảo vệ luận án, NCS. Mai Công Nhuận đã trình bày một cách hệ thống, logic và khoa học những kết quả nghiên cứu trong luận án của mình. Theo đánh giá của Hội đồng, luận án là một công trình khoa học được thực hiện một cách nghiêm túc, bài bản, có nhiều đóng góp mới có giá trị khoa học và ý nghĩa thực tiễn cao. Luận án đã phân tích, đánh giá tổng hợp đầy đủ những tác động của hoạt động khai thác đến nguồn lợi hải sản gồm: Mức độ xâm hại nguồn lợi hải sản trước áp lực của hoạt động khai thác. Ảnh hưởng của hoạt động khai thác đến chất lượng nguồn lợi, sự thay đổi cấu trúc nguồn lợi hải sản ở vùng biển vịnh Bắc Bộ. Kết quả nghiên cứu của Luận án là căn cứ khoa học để đề xuất những giải pháp cụ thể nhằm giảm thiểu tác động của hoạt động khai thác đến nguồn lợi hải sản ở vùng biển vịnh Bắc Bộ. Duy trì sự cân bằng sinh thái, phục hồi và phát triển nguồn lợi theo hướng bền vững.

Nhận xét, đánh giá của các thành viên Hội đồng

TS. Nguyễn Khắc Bát, đại diện tập thể người hướng dẫn khoa học đã có những nhận xét về quá trình học tập của NCS. Ông đánh giá cao tính trung thực, nghiêm túc và năng lực tự nghiên cứu của NCS và khẳng định các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là những cố gắng, nỗ lực của NCS trong suốt quá trình thực hiện đề tài luận án.

Sau phần trình bày, nhận xét, đánh giá của các thành viên Hội đồng và phần trả lời câu hỏi, Hội đồng chấm luận án đã họp kín để tiến hành đánh giá luận án. Hội đồng đã thông qua nghị quyết đánh giá luận án với 7/7 phiếu nhất trí tán thành, trong đó 2/7 phiếu đánh giá xuất sắc. PGS.TS. Nguyễn Xuân Huấn, Chủ tịch Hội đồng đã thay mặt Hội đồng chúc mừng NCS. Mai Công Nhuận đã bảo vệ thành công luận án, chúc mừng tập thể thầy hướng dẫn khoa học và Viện nghiên cứu Hải sản đã có thêm một tân Tiến sĩ.

Thành viên Hội đồng và lãnh đạo Viện nghiên cứu Hải sản

chúc mừng NCS. Mai Công Nhuận

Đại diện cho Viện nghiên cứu Hải sản, TS. Nguyễn Viết Nghĩa - Phó Viện trưởng, Phó Bí thư Đảng ủy đã gửi lời chúc mừng đến NCS, tập thể thầy hướng dẫn khoa học, đồng thời ông cũng gửi lời cảm ơn đến các thành viên Hội đồng, các nhà khoa học, các vị đại biểu đã tham dự buổi bảo vệ luận án; Chúc mừng Viện nghiên cứu Hải sản có thêm một Tiến sĩ.

Đồng nghiệp và gia đình chúc mừng NCS. Mai Công Nhuận

Trong niềm vui và xúc động, NCS. Mai Công Nhuận đã gửi lời cảm ơn chân thành tới các thành viên Hội đồng đã có những nhận xét, góp ý hết sức sâu sắc để NCS có thể tiếp tục sửa chữa và hoàn thiện hơn nữa luận án của mình. NCS đã gửi lời tri ân đến sự tận tụy chỉ bảo, dìu dắt của tập thể thầy hướng dẫn khoa học, sự giúp đỡ quý báu của Ban lãnh đạo Viện nghiên cứu Hải sản, Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Trưởng phòng và các cán bộ khoa học của Phòng nghiên cứu Nguồn lợi Hải sản, Phòng KH, HTQT và ĐT cùng các đồng nghiệp, bạn bè và đặc biệt là bố mẹ, vợ, con, gia đình, họ hàng - nơi luôn là hậu phương vững chắc, là nguồn động viên, cổ vũ lớn lao để NCS có cơ hội được học tập, nghiên cứu và bảo vệ thành công luận án./.

Vũ Thị Thu Hằng

Hội nghị Giải pháp nâng cao hiệu quả khai thác hải sản và triển khai chương trình, đề án trong lĩnh vực khai thác hải sản

Wed, 17 May 2023 10:22:30 GMT

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị

Tại Hội nghị,Tổng cục Thủy sản đã báo cáo khái quát tình hình khai thác thủy sản năm 2022, quí I/2023 và các giải pháp tổ chức lại sản xuất trong khai thác thủy sản; triển khai các Chương trình, Đề án trong lĩnh vực khai thác. Viện Nghiên cứu hải sản đã báo cáo kết quả đánh giá nguồn lợi và dự báo ngư trường khai thác hải sản, giới thiệu một số công nghệ mới của Viện; Trung tâm khuyến nông Quốc gia trình bày một số ứng dụng, chuyển giao công nghệ tiên tiến trong khai thác, chế biến và bảo quản sản phẩm sau thu hoạch.

Đồng chí Nguyễn Viết Nghĩa Phó viện trưởng Viện nghiên cứu Hải sản báo cáo tại Hội nghị

Kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh ý nghĩa của việc tổ chức hội nghị này là giải pháp chung tay của ngành đối với những khó khăn chung về kinh tế - xã hội, cũng như tình hình xuất khẩu của đất nước. Bộ cùng với các bộ, ngành liên quan đang trong quá trình soạn thảo, sửa đổi các Nghị định về hướng dẫn thi hành Luật Thủy sản.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến đề nghị các địa phương tăng cường công tác quản lý tàu cá, quản lý ngư trường nguồn lợi trên địa bàn, rà soát xóa đăng ký đối với tàu đã bị mất tích, chìm, mục nát không còn khả năng khắc phục; Công khai hạn ngạch giấy phép khai thác. Chủ động tham mưu trình UBND tỉnh kế hoạch triển khai và các cơ chế chính sách trong việc triển khai các quy hoạch, chương trình, đề án khi được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Thông báo v/v tổ chức đánh giá luận án tiến sĩ cấp Viện cho Nghiên cứu sinh Mai Công Nhuận

Thu, 11 May 2023 08:25:56 GMT

Đề tài luận án: Nghiên cứu ảnh hưởng của hoạt động khai thác đến cấu trúc nguồn lợi hải sản ở vùng biển Vịnh Bắc Bộ.

Chuyên ngành: Thủy sinh vật học. Mã số: 9420108

Thời gian: 8 giờ 30 phút ngày 24 tháng 5 năm 2023

Địa điểm: Hội trường tầng 5 nhà E, Viện nghiên cứu Hải sản, Số 224 Lê Lai, quận Ngô Quyền, TP. Hải Phòng.

Trân trọng kính mời các nhà khoa học, đồng nghiệp, những người quan tâm tới dự.

Hội thảo triển khai nhiệm vụ cấp Bộ “Điều tra tổng thể đa dạng sinh học và nguồn lợi hải sản tại các bãi cạn, gò đồi ngầm ở vùng biển Việt Nam phục vụ công tác bảo tồn và phát triển bền vững ngành thủy sản”

Thu, 23 Mar 2023 01:07:08 GMT

Ở nước ta, hiện nay có khoảng >30 bãi cạn, gò đồi ngầm lớn ở độ sâu 0 – 200m. Việc điều tra đa dạng sinh học và nguồn lợi hải sản ở cac khu vực bãi cạn, gò đồi ngầm ở nước ta chưa được quan tâm. Chính vì vậy, cần điều tra, nghiên cứu để có định hướng khai thác, sử dụng hợp lý nhằm phát triển bền vững ngành thủy sản.

Sáng ngày 20/3/2023, Viện nghiên cứu Hải sản tổ chức Hội thảo khoa học xây dựng phương án triển khai nhiệm vụ cấp Bộ: “Điều tra tổng thể đa dạng sinh học và nguồn lợi hải sản tại các bãi cạn, gò đồi ngầm ở vùng biển Việt Nam phục vụ công tác bảo tồn và phát triển bền vững ngành thủy sản”, do TS. Nguyễn Khắc Bát làm chủ nhiệm. TS. Nguyễn Viết Nghĩa, Phó Viện trưởng chủ trì Hội thảo. Hội thảo được thực hiện bằng cả 02 hình thức trực tiếp và trực tuyến.

Tham dự Hội thảo, về phía Viện nghiên cứu Hải sản có Lãnh đạo Viện, Hội đồng Khoa học và Đào tạo, các đơn vị liên quan và các nhà khoa học; về phía khách mời có đại diện Vụ Khoa học, Công nghệ và Môi trường; Tổng cục Thủy sản; Viện Tài nguyên và Môi trường biển, Viện Hải dương học và các chuyên gia.

Chủ nhiệm nhiệm vụ trình bày báo cáo tại Hội thảo

Nhiệm vụ được thực hiện với mục tiêu là 1) Xác định được hiện trạng đa dạng sinh học, nguồn lợi hải sản, đặc điểm sinh học và tiềm năng khai thác các nhóm nguồn lợi hải sản tại các khu vực bãi cạn, gò đồi ngầm và khu vực lân cận ở vùng biển Việt Nam; 2) Có được các kết quả đánh giá về đặc điểm môi trường, hải dương học có liên quan đến đa dạng sinh học và nguồn lợi hải sản tại các khu vực bãi cạn, gò đồi ngầm ở vùng biển Việt Nam; 3) Xác định được hiện trạng hoạt động khai thác các nhóm nguồn lợi hải sản và rủi ro sinh thái tác động đến đa dạng sinh học và nguồn lợi hải sản tại các khu vực bãi cạn, gò đồi ngầm ở vùng biển Việt Nam; 4) Đề xuất được các giải pháp, chính sách quản lý phù hợp, hiệu quả để bảo vệ đa dạng sinh học và nguồn lợi hải sản tại các khu vực bãi cạn, gò đồi ngầm ở vùng biển Việt Nam nhằm bảo tồn và phát triển bền vững ngành thủy sản.

Tại Hội thảo, Ban chủ nhiệm đề tài đã trình bày các báo cáo về: 1) Giới thiệu nhiệm vụ “Điều tra tổng thể đa dạng sinh học và nguồn lợi hải sản tại các bãi cạn, gò đồi ngầm ở vùng biển Việt Nam phục vụ phát triển bền vững ngành thủy sản”; 2) Điều tra đa dạng sinh học tại các bãi cạn, gò đồi ngầm ở vùng biển Việt Nam và kế hoạch triển khai năm 2023; 3) Điều tra nguồn lợi hải sản và các yếu tố môi trường, hải dương học cơ bản tại các gò đồi ngầm ở vùng biển Việt Nam và kế hoạch triển khai năm 2023; 4) Sử dụng ROV trong điều tra đa dạng sinh học tại các bãi cạn, gò đồi ngầm ở vùng biển Việt Nam; 5) Ngư cụ thu mẫu ở các khu vực bãi cạn, gò đồi ngầm.

Các nhà khoa học trao đổi về việc sử dụng thiết bị ngầm điều khiển từ xa (ROV) trong thu mẫu đa dạng sinh học ở gò đồi ngầm

Ban chủ nhiệm nhiệm vụ đã nhận được nhiều ý kiến thảo luận, đóng góp sát thực của các chuyên gia, nhà khoa học để xây dựng kế hoạch, phương án triển khai nhiệm vụ.

Kết thúc Hội thảo, Phó Viện trưởng Nguyễn Viết Nghĩa đề nghị Ban chủ nhiệm đề tài tiếp thu ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học để triển khai thực hiện các bước tiếp theo một cách tốt nhất./.

Vũ Thị Thu Hằng

Bảo vệ luận án tiến sĩ cấp cơ sở của Nghiên cứu sinh Mai Công Nhuận

Wed, 07 Dec 2022 07:48:51 GMT

Tham dự buổi bảo vệ luận án có Lãnh đạo Viện, Hội đồng đánh giá luận án, người hướng dẫn khoa học, đơn vị quản lý NCS, các NCS đang học tập tại Viện và các cán bộ khoa học của Viện nghiên cứu Hải sản.

Dưới sự chủ trì của PGS.TS. Đỗ Văn Khương, Hội đồng đã thông qua lý lịch khoa học, thành tích, kết quả đạt được của NCS Mai Công Nhuận trong suốt quá trình nghiên cứu, học tập. Các thành viên Hội đồng đánh giá cao những kết quả nghiên cứu học tập và những nỗ lực của NCS trong thời gian qua.

NCS Mai Công Nhuận trình bày tóm tắt luận án

Tại buổi bảo vệ luận án cấp cơ sở, NCS Mai Công Nhuận đã trình bày một cách hệ thống, logic và khoa học những kết quả nghiên cứu của mình. Một số đóng góp mới của luận án như: 1) Nghiên cứu cập nhật đầy đủ nhất đến thời điểm hiện tại về đặc điểm nguồn lợi ở vùng biển vịnh Bắc Bộ về: Danh sách thành phần loài hải sản bắt gặp; cấu trúc sản lượng, mật độ phân bố và trữ lượng nguồn lợi các nhóm loài hải sản; 2) Nghiên cứu đầu tiên đầy đủ về đánh giá tác động của hoạt động khai thác đến thay đổi cấu trúc nguồn lợi và xâm hại nguồn lợi từ các hoạt động khai thác ở vùng biển vịnh Bắc Bộ.

Nhận xét, đánh giá của các thành viên Hội đồng

Hội đồng đánh giá luận án là một công trình khoa học được thực hiện một cách nghiêm túc, có nhiều đóng góp mới có giá trị khoa học và thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu của luận án được đúc kết từ nguồn số liệu của các đề tài/dự án NCS tham gia thực hiện. Kết quả nghiên cứu của luận án đã được công bố trên các tạp chí khoa học có uy tín, với 06 bài báo thể hiện các nội dung chính của luận án.

Hội đồng chúc mừng Nghiên cứu sinh Mai Công Nhuận

Sau phần nhận xét, đánh giá của các thành viên Hội đồng và phần trả lời câu hỏi, Hội đồng chấm luận án đã họp kín và thông qua quyết nghị đánh giá luận án cấp cơ sở với 7/7 phiếu nhất trí tán thành. Đề nghị NCS Mai Công Nhuận tiếp tục chỉnh sửa, bổ sung luận án theo quyết nghị của Hội đồng và các ý kiến đánh giá, góp ý của các thành viên Hội đồng, trước khi đưa ra phản biện độc lập và bảo vệ luận án cấp Viện./.

Vũ Thị Thu Hằng

Seminar kỹ thuật góp ý dự thảo báo cáo luận án Tiến sĩ của nghiên cứu sinh Mai Công Nhuận

Mon, 08 Aug 2022 08:30:20 GMT

Toàn cảnh buổi seminar kỹ thuật

Tên đề tài luận án: “Nghiên cứu đánh giá tác động của hoạt động khai thác đến nguồn lợi hải sản ở vùng biển Vịnh Bắc Bộ”, chuyên ngành: Thủy sinh vật học, mã số: 9420108, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Khắc Bát và TS. Vũ Việt Hà.

Buổi seminar kỹ thuật có sự tham gia của các chuyên gia đầu ngành lĩnh vực nguồn lợi, khai thác, người hướng dẫn khoa học cùng các cán bộ khoa học Phòng nghiên cứu Nguồn lợi hải sản. Nghiên cứu sinh Mai Công Nhuận đã báo cáo những nội dung và kết quả nghiên cứu chính của đề tài luận án. Luận án đã tổng hợp được tình hình nghiên cứu, đánh giá tác động của hoạt động khai thác đến nguồn lợi hải sản ở biển Việt Nam và trên thế giới. Kết quả nghiên cứu đã đánh giá được biến động và hiện trạng nguồn lợi hải sản; ảnh hưởng của hoạt động khai thác đến cấu trúc nguồn lợi hải sản ở vùng biển Vịnh Bắc Bộ. Trên cơ sở đó báo cáo đã làm nổi bật, trọng tâm được vấn đề: Dưới áp lực khai thác, số lượng và công suất tàu thuyền ngày càng cao, nguồn lợi hải sản ở vùng biển vịnh Bắc Bộ có sự suy giảm mạnh về cả không gian và thời gian.

Thông qua buổi seminar kỹ thuật, nghiên cứu sinh đã nhận được nhiều ý kiến góp ý, đánh giá cả về nội dung và hình thức của bản dự thảo báo cáo luận án. Đề nghị nghiên cứu sinh Mai Công Nhuận tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện báo cáo để trình hội đồng đánh giá luận án cấp cơ sở trong thời gian tới./.

Vũ Thị Hậu

Thông báo v/v lấy ý kiến góp ý cho Dự thảo TCVN: Ngư trường và nguồn lợi thủy sản - Loài/nhóm loài thương phẩm nghề khai thác hải sản

Sat, 06 Aug 2022 01:14:14 GMT

- Tố chức biên soạn: Viện nghiên cứu Hải sản

- Ban kỹ thuật biên soạn:

+ ThS. Phạm Thành Công - Trưởng ban

+ TS. Vũ Việt Hà - Phó trưởng ban

+ ThS. Lại Duy Phương - Thành viên

+ KS. Trần Nhật Anh - Thành viên

+ ThS. Nguyễn Quốc Tĩnh - Thành viên, thư ký

- Ngày bắt đầu lấy ý kiến: 29/07/2022

- Ngày kết thúc lấy ý kiến: 29/09/2022

- Loại văn bản: Dự thảo văn bản

- Tình trạng: Dự thảo đang lấy ý kiến